In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Pa en Moe (Philips, E. en Philips-Slier, G.) Aan: Philips, A.&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1942&nbsp; Onderwerp: hartelijk gefeliciteerd. Arthur bevindt zich in Herstellingsoord Kareol in Aerdenhout.

Van: Pa en Moe (Philips, E. en Philips-Slier, G.) Aan: Philips, A.&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1942&nbsp; Onderwerp: hartelijk gefeliciteerd. Arthur bevindt zich in Herstellingsoord Kareol in Aerdenhout.

Ansichtkaart van Eduard Philips en Grietje Philips-Slier aan Arthur Philips vanuit Amsterdam

Van: Els en Alfred Aan: Corrie en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1944-01-21 Onderwerp: de urn van Julius Palache is voorlopig bijgezet in Westerveld; Liesje kon hiervan schriftelijk niet op de hoogte worden gesteld, omdat het kamp straf heeft; tot 15 maart mogen geen pakjes of brieven worden ontvangen of worden verzonden….

Van: Els en Alfred Aan: Corrie en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1944-01-21 Onderwerp: de urn van Julius Palache is voorlopig bijgezet in Westerveld; Liesje kon hiervan schriftelijk niet op de hoogte worden gesteld, omdat het kamp straf heeft; tot 15 maart mogen geen pakjes of brieven worden ontvangen of worden verzonden….

Brief van Els en Alfred aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Van: Jack Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-03 Onderwerp: vader en Liesje hebben voorlopig uitstel van transport (vermoedelijk op basis van Portugese afstamming); het huis is ondertussen ontruimd, de inboedel is niet meer beschikbaar (Zentralstelle, Lippmann en Rosenthal); grote razzia in her centrum van de stad, 3000 personen; de jongste zoon van professor Palache en Pim Mendes da Costa behoren tot de slachtoffers; oom Nol en tante Nel werden ook opgehaald, maar zijn weer vrijgelaten; over de toekomst van Daan; meer personen in Westerbork waar pakketjes naartoe worden gestuurd; van Barneveld is niets terechtgekomen….

Van: Jack Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-03 Onderwerp: vader en Liesje hebben voorlopig uitstel van transport (vermoedelijk op basis van Portugese afstamming); het huis is ondertussen ontruimd, de inboedel is niet meer beschikbaar (Zentralstelle, Lippmann en Rosenthal); grote razzia in her centrum van de stad, 3000 personen; de jongste zoon van professor Palache en Pim Mendes da Costa behoren tot de slachtoffers; oom Nol en tante Nel werden ook opgehaald, maar zijn weer vrijgelaten; over de toekomst van Daan; meer personen in Westerbork waar pakketjes naartoe worden gestuurd; van Barneveld is niets terechtgekomen….

Brief van Jack aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Van: Els en Alfred Aan: Corrie en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-10-28 Onderwerp: bedankt voor het toezenden van de dozen, echter graag een grotere maat; wacht op bericht betreffende het bijzetten van de urn; gisteren kwamen twee brieven binnen vanuit kamp Westerbork, een van Liesje en een van Siegfried; twee heren gesproken die uit kamp Westerbork met verlof waren. helaas heeft Siegfried deze gunst nog niet gehad; vrijlating van Siegfried ziet de schrijfster somber in: Liesje en Siegfried kunnen elkander tot steun zijn; Siegfried vraagt van alles om op te sturen; Siegfried moet in het kamp bonen en erwten lezen, niets voor iemand die altijd met zijn hersenen werkt…

Van: Els en Alfred Aan: Corrie en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-10-28 Onderwerp: bedankt voor het toezenden van de dozen, echter graag een grotere maat; wacht op bericht betreffende het bijzetten van de urn; gisteren kwamen twee brieven binnen vanuit kamp Westerbork, een van Liesje en een van Siegfried; twee heren gesproken die uit kamp Westerbork met verlof waren. helaas heeft Siegfried deze gunst nog niet gehad; vrijlating van Siegfried ziet de schrijfster somber in: Liesje en Siegfried kunnen elkander tot steun zijn; Siegfried vraagt van alles om op te sturen; Siegfried moet in het kamp bonen en erwten lezen, niets voor iemand die altijd met zijn hersenen werkt…

Van: Els en Alfred Aan: Corrie en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1944-01-01 Onderwerp: hoop op vrede en hereniging met de dierbaren; brief van Liesje uit Westerbork, verzoek om een laken, sloop, batterijen en kaarsen en closetpapier….

Van: Els en Alfred Aan: Corrie en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1944-01-01 Onderwerp: hoop op vrede en hereniging met de dierbaren; brief van Liesje uit Westerbork, verzoek om een laken, sloop, batterijen en kaarsen en closetpapier….

Callmeyer vrijstelling kamp Westerbork

Vrijstelling Portugese Joden kamp Westerbork

Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg

Pulsen van bezittingen

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: Enthoven-Croll, J. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-04-07 Onderwerp: ze ligt al twee dagen met verkoudheid, koorts en neusbloedingen in bed; toch wil ze schrijven; haar vriendin ligt ook met griep, ze kunnen elkaar niet helpen; een andere dame zorgt voor haar; tante Lien en tante Cor spreekt ze dagelijks; Lien woont vlak bij haar, Cor bij Truus in het ziekenhuis; pannetje nog niet ontvangen; twee pakketjes ontvangen; ze wacht nog op de pakketzegels om deze mee te sturen met de brief; weer neusbloedingen, neusarts heeft er een tampon ingedaan, erg benauwd; gisteren de pan ontvangen, een desillusie, schilfert heel er af van binnen, en het was vuil; ze gaan zondag waarschijnlijk naar een andere barak; ze kon vanwege haar ziekte niet naar de kerk gaan, ze sprak met dominee Benfey in de barak…

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: Enthoven-Croll, J. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-04-07 Onderwerp: ze ligt al twee dagen met verkoudheid, koorts en neusbloedingen in bed; toch wil ze schrijven; haar vriendin ligt ook met griep, ze kunnen elkaar niet helpen; een andere dame zorgt voor haar; tante Lien en tante Cor spreekt ze dagelijks; Lien woont vlak bij haar, Cor bij Truus in het ziekenhuis; pannetje nog niet ontvangen; twee pakketjes ontvangen; ze wacht nog op de pakketzegels om deze mee te sturen met de brief; weer neusbloedingen, neusarts heeft er een tampon ingedaan, erg benauwd; gisteren de pan ontvangen, een desillusie, schilfert heel er af van binnen, en het was vuil; ze gaan zondag waarschijnlijk naar een andere barak; ze kon vanwege haar ziekte niet naar de kerk gaan, ze sprak met dominee Benfey in de barak…

Brief van Henriette Enthoven-van Lier aan J. Enthoven-Croll vanuit kamp Westerbork

Van: Stranders, Louis Aan: Gosschalk, familie Datum: 1943-02-18 (poststempel) Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: ziekenhuisbroeder Louis geeft een adreswijziging door. Oud adres barak 36, zaal 3 en nieuw adres Duitsland. Datum van ingang 16 februari 1943.

Van: Stranders, Louis Aan: Gosschalk, familie Datum: 1943-02-18 (poststempel) Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: ziekenhuisbroeder Louis geeft een adreswijziging door. Oud adres barak 36, zaal 3 en nieuw adres Duitsland. Datum van ingang 16 februari 1943.

Adreswijziging van Louis Stranders aan familie Gosschalk vanuit kamp Westerbork

Van: Jacobi, Fia Aan: Belterman, J. Datum: 1944-03-02 Plaats: Herzogenbusch, K.L. (Vught) Onderwerp: Ze heeft al vijf weken geen brief van Belterman ontvangen. Ze maakt zich ongerust. ‘s Avonds kijkt ze naar de ondergaande zon. Ze kan toch nog genieten, omdat het allemaal zo mooi is. Ze slaapt op de zondagmiddag en leest soms ook nog. Daarnaast heeft ze nog de brieven en de foto’s van Belterman. Ze is dik geworden en haar haar is weer lang. Ze zou graag bloemen willen hebben, bijvoorbeeld hyacinten in een potje. Ze werkt nog steeds bij Philips en ze produceert knijpdynamo's.&nbsp;

Van: Jacobi, Fia Aan: Belterman, J. Datum: 1944-03-02 Plaats: Herzogenbusch, K.L. (Vught) Onderwerp: Ze heeft al vijf weken geen brief van Belterman ontvangen. Ze maakt zich ongerust. ‘s Avonds kijkt ze naar de ondergaande zon. Ze kan toch nog genieten, omdat het allemaal zo mooi is. Ze slaapt op de zondagmiddag en leest soms ook nog. Daarnaast heeft ze nog de brieven en de foto’s van Belterman. Ze is dik geworden en haar haar is weer lang. Ze zou graag bloemen willen hebben, bijvoorbeeld hyacinten in een potje. Ze werkt nog steeds bij Philips en ze produceert knijpdynamo's.&nbsp;

Brief van Fia Jacobi aan J. Belterman vanuit kamp Vught

Van: Siegfried Aan: Reina, Corrie, Piet en Aatje Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-08 Onderwerp: vernomen dat de Callmeyer-lijst op korte termijn geliquideerd zou worden; laatste poging om Jules op de lijst te krijgen, contact met Mr. Kotting; informatie met twee portretten van Liesje, Jules, Corrie en Piet toegevoegd en naar het kantoor van Mr. Proosdij (als medewerker bij het bureau van Callmeyer toegevoegd; bescheiden met spoed toegestuurd, omdat Callmeyer op vakantie gaat; Jules is een grensgeval dat voor herziening in aanmerking komt; mocht het lukken dan krijgen Lies en Jules een Sper stempel 10.000, met perspectief tot vrijlating; Siegfried is blij dat de mogelijkheid zich heeft voorgedaan, zonder al te optimistisch te zijn; met Jules gaat het in Westerbork redelijk, echter de koorts is nog niet geweken…

Van: Siegfried Aan: Reina, Corrie, Piet en Aatje Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-08 Onderwerp: vernomen dat de Callmeyer-lijst op korte termijn geliquideerd zou worden; laatste poging om Jules op de lijst te krijgen, contact met Mr. Kotting; informatie met twee portretten van Liesje, Jules, Corrie en Piet toegevoegd en naar het kantoor van Mr. Proosdij (als medewerker bij het bureau van Callmeyer toegevoegd; bescheiden met spoed toegestuurd, omdat Callmeyer op vakantie gaat; Jules is een grensgeval dat voor herziening in aanmerking komt; mocht het lukken dan krijgen Lies en Jules een Sper stempel 10.000, met perspectief tot vrijlating; Siegfried is blij dat de mogelijkheid zich heeft voorgedaan, zonder al te optimistisch te zijn; met Jules gaat het in Westerbork redelijk, echter de koorts is nog niet geweken…

Brief van Siegfried aan Reina, Corrie Piet en Aatje vanuit Amsterdam

Van: vader Aan: Co en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02-13 Onderwerp: woelige dagen door het hele land…

Van: vader Aan: Co en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02-13 Onderwerp: woelige dagen door het hele land…

SallyFrank

Sally
Frank