In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

Van: Schade-Enquete-Commissie Aan: Snoek, M. Plaats: 'S-Gravenhage Datum: Onderwerp: Bijdrage in huisraadschade

Van: Schade-Enquete-Commissie Aan: Snoek, M. Plaats: 'S-Gravenhage Datum: Onderwerp: Bijdrage in huisraadschade

Brief van Schade-Enquete-Commissie aan M. Snoek

Van: Tauber-Büks, Helena&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-11-20&nbsp; Vrijgelaten op grond van: Fernmündliche anweisung der Zentralstelle für jüdische Auswanderung, Amsterdam.

Van: Tauber-Büks, Helena&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-11-20&nbsp; Vrijgelaten op grond van: Fernmündliche anweisung der Zentralstelle für jüdische Auswanderung, Amsterdam.

Vrijlatingsbewijs voor Helene Tauber-Büks

Van: Schnell, Jenny Aan: van der Geld, Dina Plaats: Amsterdam Datum: 1942-12-05 Onderwerp: dank voor het zoete Sinterklaascadeau.

Van: Schnell, Jenny Aan: van der Geld, Dina Plaats: Amsterdam Datum: 1942-12-05 Onderwerp: dank voor het zoete Sinterklaascadeau.

Ansicht kaart van Jenny Schnell aan Dina van der Geld

Van: familie P. Aan: onbekend Plaats: Amsterdam Datum:1943-04-07 Onderwerp: het ziet er somber uit, vele zijn al doorgestuurd; spullen, kunstwerken/tekeningen voor weinig geld verkopen. Er kan toch niets meegenomen worden…

Van: familie P. Aan: onbekend Plaats: Amsterdam Datum:1943-04-07 Onderwerp: het ziet er somber uit, vele zijn al doorgestuurd; spullen, kunstwerken/tekeningen voor weinig geld verkopen. Er kan toch niets meegenomen worden…

Brief van familie P. vanuit Amsterdam

Van: Gans, Gerard Aan: zijn ouders&nbsp; Plaats: Huis van Bewaring, Arnhem Datum: 1943-01-03 Onderwerp: het is weer zondag en 14 dagen geleden dat hij geschreven heeft; blij met de dikke sokken; graag toesturen een stuk zeep, andere schoen… en zijn scheerspullen; verzoek om levensmiddelen is door de censuur doorgestreept; hij is verhoord, verder afwachten, waarschijnlijk een langer verblijf dan de vorige keer; op dit moment kan hij alleen lezen, het werk is voorbij; aan zijn vader schrijft hij dat er nog een aantal sigaren in zijn kast liggen en dat pa ze mag oproken.

Van: Gans, Gerard Aan: zijn ouders&nbsp; Plaats: Huis van Bewaring, Arnhem Datum: 1943-01-03 Onderwerp: het is weer zondag en 14 dagen geleden dat hij geschreven heeft; blij met de dikke sokken; graag toesturen een stuk zeep, andere schoen… en zijn scheerspullen; verzoek om levensmiddelen is door de censuur doorgestreept; hij is verhoord, verder afwachten, waarschijnlijk een langer verblijf dan de vorige keer; op dit moment kan hij alleen lezen, het werk is voorbij; aan zijn vader schrijft hij dat er nog een aantal sigaren in zijn kast liggen en dat pa ze mag oproken.

Brief van Gerard Gans aan zijn ouders vanuit het Huis van Bewaring in Arnhem

Van: Palache-Rosenberg, Liesje Aan: lieve allemaal Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-01 Onderwerp: veertien dagen wachten om te kunnen schrijven is zo lang; bang om mensen te vergeten om te bedanken of…; is het wasgoed ontvangen, zag geen kans het in het kamp te doen, de werkdag is lang en de barak overvol; zojuist wordt bekend gemaakt dat er geen wasgoed meer mag worden verstuurd; vandaag weer een nare dag, herinnert aan het vertrek van haar moeder en haar zus Henny, wat zal er van hun terecht gekomen zijn; menig traantje, iedereen heeft hier verdriet; drie nichten, zusters van prof. Palache zijn ook bij haar in de barak. Ze helpen Lies en moeten net als haar ook aardappelschillen; Lies kan goed met ze opschieten. ze heeft ook veel aan Bettie Laguna; toch voelt ze zich meestal er eenzaam en mist ze Jules heel erg; alles in het kamp draait om relaties; ze ontmoette Fredddy Blok op de centrale weg van het kamp. Hij ging gelijk me met Lies om Jules te bezoeken; helaas is ook hij doorgestuurd. het is te hopen dat hij zijn ouders en Lina terugziet; Jules geeft haar veel zorgen. Hij heeft steeds verhogingen, de doctoren kunnen niets vinden; in behandeling bij Dr. de Vries…Jules wordt onderzocht en moet morgen geopereerd worden; nog allerlei wensen, waaronder een drinkbeker voor Jules: Jules is geopereerd en ligt in barak 83…Lies kon niet langs komen. Hij lag nog onder narcose…; Lies gaf Jules thee te dringen, hij viel in slaap met erge pijn; Lies is doodzenuwachtig en hoopt dat Jules de operatie goed zal doorstaan; er komt van alles binnen aan pakketjes en briefjes; het ziekenhuis heeft een vergissing gemaakt. De bagage van de patiënten in het ziekenhuis is per ongeluk met een transport meegegaan. Jules koffer met zijn hele garderobe is nu verloren; Lies kan gelukkig nog altijd terecht bij de Fürsorge in het kamp; Jules heeft veel pijn. Lies maakt gebruik van zijn schrijfdag en zal een brief naar Eindoven (Corrie en Piet) schrijven; de laatste dagen is het in het kamp erg slecht weer. je baggert dan door de modder en de plassen, met die vuile schoen sta je op de bank om bij je bed te komen. Je bed waar je de hele dag op zit is tegelijk provisie- en klerenkast; in het bed te komen is een hele klimpartij; van Hemelvaartsdag merk je niets in het kamp, alle dagen zijn hetzelfde; in het kamp is een plekje heide waar Lies met een nicht wel eens een uurtje aan het zonnen is; …

Van: Palache-Rosenberg, Liesje Aan: lieve allemaal Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-01 Onderwerp: veertien dagen wachten om te kunnen schrijven is zo lang; bang om mensen te vergeten om te bedanken of…; is het wasgoed ontvangen, zag geen kans het in het kamp te doen, de werkdag is lang en de barak overvol; zojuist wordt bekend gemaakt dat er geen wasgoed meer mag worden verstuurd; vandaag weer een nare dag, herinnert aan het vertrek van haar moeder en haar zus Henny, wat zal er van hun terecht gekomen zijn; menig traantje, iedereen heeft hier verdriet; drie nichten, zusters van prof. Palache zijn ook bij haar in de barak. Ze helpen Lies en moeten net als haar ook aardappelschillen; Lies kan goed met ze opschieten. ze heeft ook veel aan Bettie Laguna; toch voelt ze zich meestal er eenzaam en mist ze Jules heel erg; alles in het kamp draait om relaties; ze ontmoette Fredddy Blok op de centrale weg van het kamp. Hij ging gelijk me met Lies om Jules te bezoeken; helaas is ook hij doorgestuurd. het is te hopen dat hij zijn ouders en Lina terugziet; Jules geeft haar veel zorgen. Hij heeft steeds verhogingen, de doctoren kunnen niets vinden; in behandeling bij Dr. de Vries…Jules wordt onderzocht en moet morgen geopereerd worden; nog allerlei wensen, waaronder een drinkbeker voor Jules: Jules is geopereerd en ligt in barak 83…Lies kon niet langs komen. Hij lag nog onder narcose…; Lies gaf Jules thee te dringen, hij viel in slaap met erge pijn; Lies is doodzenuwachtig en hoopt dat Jules de operatie goed zal doorstaan; er komt van alles binnen aan pakketjes en briefjes; het ziekenhuis heeft een vergissing gemaakt. De bagage van de patiënten in het ziekenhuis is per ongeluk met een transport meegegaan. Jules koffer met zijn hele garderobe is nu verloren; Lies kan gelukkig nog altijd terecht bij de Fürsorge in het kamp; Jules heeft veel pijn. Lies maakt gebruik van zijn schrijfdag en zal een brief naar Eindoven (Corrie en Piet) schrijven; de laatste dagen is het in het kamp erg slecht weer. je baggert dan door de modder en de plassen, met die vuile schoen sta je op de bank om bij je bed te komen. Je bed waar je de hele dag op zit is tegelijk provisie- en klerenkast; in het bed te komen is een hele klimpartij; van Hemelvaartsdag merk je niets in het kamp, alle dagen zijn hetzelfde; in het kamp is een plekje heide waar Lies met een nicht wel eens een uurtje aan het zonnen is; …

Brief van Lies aan lieve allemaal vanuit kamp Westerbork

Van: Hennij en Louis (de Groot-Cossen) en hun kinderen Mau en Martha Aan: de Groot, Samuel en… Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: bedankt voor het pakket en deelneming bij het overlijden van mijn vader (?), het ging allemaal zo vlug, maar we gunnen hem de rust; vooral Martha geniet van het mooie weer; Peter is een schat en staat de hele dag in zijn box buiten, blonde krullenbol met bruine ogen…; Louis denkt nog vaak aan zijn vertrek vanaf het station, nu 7 maanden geleden….

Van: Hennij en Louis (de Groot-Cossen) en hun kinderen Mau en Martha Aan: de Groot, Samuel en… Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: bedankt voor het pakket en deelneming bij het overlijden van mijn vader (?), het ging allemaal zo vlug, maar we gunnen hem de rust; vooral Martha geniet van het mooie weer; Peter is een schat en staat de hele dag in zijn box buiten, blonde krullenbol met bruine ogen…; Louis denkt nog vaak aan zijn vertrek vanaf het station, nu 7 maanden geleden….

Brief van Hennij en Louis aan beste allen vanuit kamp Westerbork

Calendarium kamp Westerbork

1936

Van: Stad, P.M Plaats: Rotterdam Datum: 1941-06-03

Van: Stad, P.M Plaats: Rotterdam Datum: 1941-06-03

Persoonsbewijs van Philip Stad

Van: Joodsche Raad, afdeling Voorlichtingsdienst Aan: Kortoef, J. Datum: 1942-12-16 Plaats: Amsterdam Onderwerp: negatieve reactie op een vraag (waarschijnlijk was de vraag of Anna Polak-Korthoef nog in kamp Westerbork was).

Van: Joodsche Raad, afdeling Voorlichtingsdienst Aan: Kortoef, J. Datum: 1942-12-16 Plaats: Amsterdam Onderwerp: negatieve reactie op een vraag (waarschijnlijk was de vraag of Anna Polak-Korthoef nog in kamp Westerbork was).

Brief van de Joodse Raad voor Amsterdam aan J. Kortoef

Van: Biene, van, Eva Aan: Biene, van, Ina Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-13 Onderwerp: omstandigheden; vraag om zeep te sturen

Van: Biene, van, Eva Aan: Biene, van, Ina Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-13 Onderwerp: omstandigheden; vraag om zeep te sturen

Briefkaart van Eva van Biene aan Ina van Biene vanuit kamp Westerbork

Van: Lohman, familie Aan: Rabbie-Acohen, S. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06 Onderwerp: op zaterdag een pakketje gestuurd, bril van Elly (Esther) zit er ook bij, de schoenen zijn klaar, deze zullen via een andere weg worden toegestuurd; ook een pakje naar oma gestuurd; aan S. wordt gevraagd of ze haar moeder in Westerbork al heeft gezien; veel sterkte en zegen toegewenst… Op de achterkant van de kaart staat: ‘Vertrokken’. De kaart zal retour naar Amsterdam gaan.

Van: Lohman, familie Aan: Rabbie-Acohen, S. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06 Onderwerp: op zaterdag een pakketje gestuurd, bril van Elly (Esther) zit er ook bij, de schoenen zijn klaar, deze zullen via een andere weg worden toegestuurd; ook een pakje naar oma gestuurd; aan S. wordt gevraagd of ze haar moeder in Westerbork al heeft gezien; veel sterkte en zegen toegewenst… Op de achterkant van de kaart staat: ‘Vertrokken’. De kaart zal retour naar Amsterdam gaan.

Briefkaart van de familie Lohman aan S. Rabbie-Acohen vanuit Amsterdam

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Zomerplaag, Morris Aan: Lieve Ali en familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-14 Onderwerp: weer terug in Westerbork; goede reis vanuit Amersfoort gehad; graafdienst op de heide en kinderen in weeshuis

Van: Zomerplaag, Morris Aan: Lieve Ali en familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-14 Onderwerp: weer terug in Westerbork; goede reis vanuit Amersfoort gehad; graafdienst op de heide en kinderen in weeshuis

Brief van Morris Zomerplaag aan Ali vanuit kamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 204 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Swaan, Naatje geb. 25-02-75 overleden te Westerbork op 18-04-1943 op: 19-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 204 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Swaan, Naatje geb. 25-02-75 overleden te Westerbork op 18-04-1943 op: 19-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Naatje Swaan

Foto van Joop Thörig Plaats: Assen Datum: 1950 Onderwerp: bij de fotograaf in Assen

Foto van Joop Thörig Plaats: Assen Datum: 1950 Onderwerp: bij de fotograaf in Assen

Foto van Joop Thörig

Foto van Carolina de Winter

Joodse mannen op weg naar hun werk of ze komen ervan terug. De niet-joodse opzichter Snater loopt rechts met hoed. Kamp Westerbork, 1940-1942.

Joodse mannen op weg naar hun werk of ze komen ervan terug. De niet-joodse opzichter Snater loopt rechts met hoed. Kamp Westerbork, 1940-1942.

Leendert BenjaminValk

Leendert Benjamin
Valk