In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Stad, Meijer Aan: Bouwens, fam. Plaats: Trein&nbsp; Datum: 1944-09-13 Onderwerp: op transport naar Duitsland; vaarwel, ik kom terug De brief werd in de buurt van Assen uit de trein gegooid (zie opmerking).

Van: Stad, Meijer Aan: Bouwens, fam. Plaats: Trein&nbsp; Datum: 1944-09-13 Onderwerp: op transport naar Duitsland; vaarwel, ik kom terug De brief werd in de buurt van Assen uit de trein gegooid (zie opmerking).

Brief van Meijer Stad aan familie Bouwens vanuit de trein

Groep bewoners tussen de barakken, hurkend links Jacob van der Woude (1916) Joodse werkkamp, 1942-06-24.&nbsp;

Groep bewoners tussen de barakken, hurkend links Jacob van der Woude (1916) Joodse werkkamp, 1942-06-24.&nbsp;

Dwangarbeiders in een Joods werkkamp

Van: Stad, P.M.&nbsp; Betreft verklaring voor het voorgoed verlaten van kamp Westerbork. Datum: 1945-06-18

Van: Stad, P.M.&nbsp; Betreft verklaring voor het voorgoed verlaten van kamp Westerbork. Datum: 1945-06-18

Verklaring voor Philip Stad om kamp Westerbork definitief te mogen verlaten

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1939-07-26&nbsp; Onderwerp: Bouw barakken, 40 barakken gepland, de eerste barak wordt gebouwd; rond 1 november zal het kamp bewoonbaar zijn; organisatie Vluchtelingenkamp, kampboerderij, bosbouw en tuinbouw, directeur, adviseurs, bedrijfsleiders, uitvoerende werkzaamheden door de kampbewoners, inclusief voormannen.&nbsp;

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1939-07-26&nbsp; Onderwerp: Bouw barakken, 40 barakken gepland, de eerste barak wordt gebouwd; rond 1 november zal het kamp bewoonbaar zijn; organisatie Vluchtelingenkamp, kampboerderij, bosbouw en tuinbouw, directeur, adviseurs, bedrijfsleiders, uitvoerende werkzaamheden door de kampbewoners, inclusief voormannen.&nbsp;

Brief van Houtvester Assen aan de directeur Staatsbosbeheer

Wat staat er op deze website en wat (nog) niet?

Over deze website

Registratiekaart Van: Cohen, Lena Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-06-07 Afgegeven door het Tsjecho-Slowaaks Repatriërings Bureau.

Registratiekaart Van: Cohen, Lena Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-06-07 Afgegeven door het Tsjecho-Slowaaks Repatriërings Bureau.

Registratiekaart

Persoonsbewijs Van: Schrijver, H. Datum: 1941-11-06

Persoonsbewijs Van: Schrijver, H. Datum: 1941-11-06

Persoonsbewijs van Hans Schrijver

Van: ter Veer, B.I.A.A., Mr. Aan:&nbsp;(Buijvoets, J.G.) Plaats: 's-Gravenhage Datum: 1947-07-29 Onderwerp: Instelling Commissies voor Geestelijke en Sociale Verzorging.

Van: ter Veer, B.I.A.A., Mr. Aan:&nbsp;(Buijvoets, J.G.) Plaats: 's-Gravenhage Datum: 1947-07-29 Onderwerp: Instelling Commissies voor Geestelijke en Sociale Verzorging.

Instructie van B.I.A.A. ter Veer aan (J.G. Buijvoets) over instelling commissies voor geestelijke en sociale verzorging

Memoires Van: Stertzenbach, Werner Onderwerp: Westerbork een bericht, de geschiedenis van kamp Westerbork van Centraal Vluchtelingenkamp tot doorgangskamp. Een beschrijving door de ogen van Werner Stertzenbach, die vanaf februari 1941 tot zijn vlucht op 21 september 1943 in kamp Westerbork verbleef.

Memoires Van: Stertzenbach, Werner Onderwerp: Westerbork een bericht, de geschiedenis van kamp Westerbork van Centraal Vluchtelingenkamp tot doorgangskamp. Een beschrijving door de ogen van Werner Stertzenbach, die vanaf februari 1941 tot zijn vlucht op 21 september 1943 in kamp Westerbork verbleef.

Memoires geschreven door Werner Stertzenbach

Van: Matteman, Sal Aan: lieve mensen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-21 Onderwerp: pakje ontvangen; geruchten omtrent gemengd gehuwden in het kamp; afscheid nemen; dagelijkse omstandigheden; uitdeling briefpost

Van: Matteman, Sal Aan: lieve mensen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-21 Onderwerp: pakje ontvangen; geruchten omtrent gemengd gehuwden in het kamp; afscheid nemen; dagelijkse omstandigheden; uitdeling briefpost

Brief van Sal Matteman aan familie vanuit kamp Westerbork

Bewijs voor het verkrijgen van zeep&nbsp; Zie brief 8508-08

Bewijs voor het verkrijgen van zeep&nbsp; Zie brief 8508-08

Bewijs voor het verkrijgen van zeep

Machtiging om het kamp te verlaten om de nodige werkzaamheden te verrichten. Van: Lijdesdorff, R. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-04-19

Machtiging om het kamp te verlaten om de nodige werkzaamheden te verrichten. Van: Lijdesdorff, R. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-04-19

Toestemming voor René Lijdesdorff om kamp Westerbork te verlaten voor het verrichten van werkzaamheden

Tekening gemaakt door Leo Kok.&nbsp; Zwart-wit tekening van 'de biggenvanger van Westerbork!'&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-27.&nbsp; Onder de tekening staat geschreven: 'Hartelijk Gefeliciteerd door Sonja, Kitty (de Wijze), Irvin(van Gelder), Wiet (Louis de Wijze), Leo (Kok).

Tekening gemaakt door Leo Kok.&nbsp; Zwart-wit tekening van 'de biggenvanger van Westerbork!'&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-27.&nbsp; Onder de tekening staat geschreven: 'Hartelijk Gefeliciteerd door Sonja, Kitty (de Wijze), Irvin(van Gelder), Wiet (Louis de Wijze), Leo (Kok).

Foto van een tekening van 'De biggenvanger van Westerbork'

Van: Droppers, J. Aan: Droppers, mej. G. Plaats: Appingedam Datum: 1942-04-06 Onderwerp: Jan Droppers heeft eindelijk weer eens tijd om zijn zuster te schrijven. Het gaat met hem uitstekend, hopelijk met haar ook. Misschien heeft ze thuis bij de ouders al gehoord dat hij momenteel in Appingedam zit, wat minder leuk is maar waaraan hij niets kan veranderen is. Hij hoorde van moeder dat zij afgelopen zaterdag nog thuis is geweest. Hij wilde al eerder naar hun ouders toe, maar kon niet omdat hij naar Appingedam werd overgeplaatst. Hij weet niet wanneer hij weer verlof kan krijgen. Dit zal waarschijnlijk aan het eind van de maand zijn en dan gaat hij er met Ali heen. De groeten aan iedereen en ze moet maar weer spoedig schrijven.

Van: Droppers, J. Aan: Droppers, mej. G. Plaats: Appingedam Datum: 1942-04-06 Onderwerp: Jan Droppers heeft eindelijk weer eens tijd om zijn zuster te schrijven. Het gaat met hem uitstekend, hopelijk met haar ook. Misschien heeft ze thuis bij de ouders al gehoord dat hij momenteel in Appingedam zit, wat minder leuk is maar waaraan hij niets kan veranderen is. Hij hoorde van moeder dat zij afgelopen zaterdag nog thuis is geweest. Hij wilde al eerder naar hun ouders toe, maar kon niet omdat hij naar Appingedam werd overgeplaatst. Hij weet niet wanneer hij weer verlof kan krijgen. Dit zal waarschijnlijk aan het eind van de maand zijn en dan gaat hij er met Ali heen. De groeten aan iedereen en ze moet maar weer spoedig schrijven.

Brief van J. Droppers aan G. Droppers vanuit Appingedam

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 184 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: De La Penha, Hijman geb. 17-11-81 overleden te Westerbork op 11-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 184 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: De La Penha, Hijman geb. 17-11-81 overleden te Westerbork op 11-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Hijman de la Penha

Tweede Distributiestamkaart van Ruth Heller. Plaats: Delft Datum: 1942-03-18

Tweede Distributiestamkaart van Ruth Heller. Plaats: Delft Datum: 1942-03-18

Distributiestamkaart van Ruth Heller

Bewijs van crematie Datum: 31-03-1943 Nr. 138 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Teller, Betje geb. 17-10-57 overleden 22-03-1943 te Westerbork op: 25-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 31-03-1943 Nr. 138 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Teller, Betje geb. 17-10-57 overleden 22-03-1943 te Westerbork op: 25-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Betje Teller

Arbeitskarte / Arbeidskaart Van: Rebecca Gimbrere-Snoek Geboren: 1885-01-31, woonachtig in barak 61 Gruppe: Schule Lehrerin Groep: DB 10 Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-02

Arbeitskarte / Arbeidskaart Van: Rebecca Gimbrere-Snoek Geboren: 1885-01-31, woonachtig in barak 61 Gruppe: Schule Lehrerin Groep: DB 10 Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-02

Arbeitskarte van Rebecca Gimbrere-Snoek

Van: Mr. Ter Veer, B.I.A.A., Directoraat-Generaal voor Bijzondere Rechtspleging&nbsp; Aan: Commissie voor Geestelijke en Sociale Verzorging Plaats: Den Haag Datum: 1947-07-16 Onderwerp: Instructie voor het opereren van de Commissie van Geestelijke en Sociale Verzorging voor geïnterneerden.

Van: Mr. Ter Veer, B.I.A.A., Directoraat-Generaal voor Bijzondere Rechtspleging&nbsp; Aan: Commissie voor Geestelijke en Sociale Verzorging Plaats: Den Haag Datum: 1947-07-16 Onderwerp: Instructie voor het opereren van de Commissie van Geestelijke en Sociale Verzorging voor geïnterneerden.

Instructie van Directoraat-Generaal voor Bijzondere Rechtspleging aan de Commissie voor Geestelijke en Sociale Verzorging in Interneringskampen

Rekening Van: Staatsbedrijf der PTT, kantoor Haarlem Aan: Adelaar, J. Rekening voor verstuurde telegrammen Plaats bestemming o.a. Westerbork

Rekening Van: Staatsbedrijf der PTT, kantoor Haarlem Aan: Adelaar, J. Rekening voor verstuurde telegrammen Plaats bestemming o.a. Westerbork

Rekening van Staatsbedrijf der PTT, kantoor Haarlem aan J. Adelaar voor het verzenden van telegrammen

Persoonsbewijs Van: Kruimink, Rudolf Maurits Afgegeven: 1941-07-14, Rotterdam&nbsp; Met pasfoto

Persoonsbewijs Van: Kruimink, Rudolf Maurits Afgegeven: 1941-07-14, Rotterdam&nbsp; Met pasfoto

Persoonsbewijs van Rudolf Maurits Kruimink

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: Enthoven-Croll, J. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-03 Onderwerp: brieven ontvangen; op zondag 5 september was een Duitse dominee uit Amsterdam voor de kerkdienst; van de darmspecialist poeders gekregen die haar goed doen, behalve rauwe en zure komkommers eet ze alles weer; pakje met kapotte schoenen ontvangen, ze waren door de schoenmaker in het kamp ook niet meer te repareren; in andere pakjes zat veel fruit: appels, citroenen, peren en bijvoorbeeld norit; achter haar barak is een stukje heide, tijdens de mooie dagen van de afgelopen week rust ze hier uit, dat is beter dan in het bed in de barak liggen; de twee jongens van Paul zijn beiden ziek. Ze liggen in het ziekenhuis, de een heeft roodvonk, waterpokken en mazelen, de ander buikloop met hoge koorts; Paul spreekt ze vaak, Liesbeth zijn vrouw niet; Zij heeft trouwens haar thermosfles gebroken. Henriette heeft behoefte aan een nieuwe bijvoorbeeld voor thee; tante Truus ligt in het ziekenhuis en tante Lien heeft een vriendin die Henriette constant schaduwt..

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: Enthoven-Croll, J. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-03 Onderwerp: brieven ontvangen; op zondag 5 september was een Duitse dominee uit Amsterdam voor de kerkdienst; van de darmspecialist poeders gekregen die haar goed doen, behalve rauwe en zure komkommers eet ze alles weer; pakje met kapotte schoenen ontvangen, ze waren door de schoenmaker in het kamp ook niet meer te repareren; in andere pakjes zat veel fruit: appels, citroenen, peren en bijvoorbeeld norit; achter haar barak is een stukje heide, tijdens de mooie dagen van de afgelopen week rust ze hier uit, dat is beter dan in het bed in de barak liggen; de twee jongens van Paul zijn beiden ziek. Ze liggen in het ziekenhuis, de een heeft roodvonk, waterpokken en mazelen, de ander buikloop met hoge koorts; Paul spreekt ze vaak, Liesbeth zijn vrouw niet; Zij heeft trouwens haar thermosfles gebroken. Henriette heeft behoefte aan een nieuwe bijvoorbeeld voor thee; tante Truus ligt in het ziekenhuis en tante Lien heeft een vriendin die Henriette constant schaduwt..

Brief van Henriette Enthoven-van Lier aan lieve allemaal vanuit kamp Westerbork

Blanco document&nbsp; Onderwerp: in te vullen wel of niet van Joodse afkomst te zijn.

Blanco document&nbsp; Onderwerp: in te vullen wel of niet van Joodse afkomst te zijn.

Verklaring aangeven niet of wel van Joodse afkomst te zijn

Van: Fuldauer, Henri Aan: lieve allen (familie) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-12-09 Onderwerp: in grote haast een paar woorden; gelegenheid om een brief weg te sturen; zijn verjaardag was boeven verwachting; pakketje kan alleen nog opgestuurd worden als er een zegel bij zit, door de kampcommandant ondertekend; het briefje is alleen bedoeld om allen te bedanken voor hun bijdrage aan zijn verjaardag en om de ontvangst van het pakket te bevestigen…

Van: Fuldauer, Henri Aan: lieve allen (familie) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-12-09 Onderwerp: in grote haast een paar woorden; gelegenheid om een brief weg te sturen; zijn verjaardag was boeven verwachting; pakketje kan alleen nog opgestuurd worden als er een zegel bij zit, door de kampcommandant ondertekend; het briefje is alleen bedoeld om allen te bedanken voor hun bijdrage aan zijn verjaardag en om de ontvangst van het pakket te bevestigen…

Brief van Henri Fuldauer aan lieve allen vanuit kamp Westerbork

Van: van Koppelen Bannet, Mathilda (geschreven door Bennie Bannet) Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1942-10-14 Onderwerp: brief lag al klaar om verstuurd te worden; vertrek van Mathilda met anderen naar kamp Westerbork…&nbsp;

Van: van Koppelen Bannet, Mathilda (geschreven door Bennie Bannet) Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1942-10-14 Onderwerp: brief lag al klaar om verstuurd te worden; vertrek van Mathilda met anderen naar kamp Westerbork…&nbsp;

Brief van Mathilda van Koppelen-Bannet aan het gezin Smit-van Koppelen vanuit Rotterdam

Algemeen

Vragen over personen

Vragen over een onderwerp

Vragen over een foto, voorwerp of document

Veelgestelde vragen

Huwelijk in kamp Westerbork Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-23 Onderwerp: gesloten huwelijk in kamp Westerbork onder leiding van Rabbijn G. Frank.

Huwelijk in kamp Westerbork Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-23 Onderwerp: gesloten huwelijk in kamp Westerbork onder leiding van Rabbijn G. Frank.

Bericht over het sluiten van een huwelijk in kamp Westerbork

Foto van Joseph Rabbie

Van: de Burgerlijke Stand Aan: de aanvrager Plaats: Delfzijl Datum: 1949-03-09 Onderwerp: overlijden van Meijer Sleutelberg.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: de aanvrager Plaats: Delfzijl Datum: 1949-03-09 Onderwerp: overlijden van Meijer Sleutelberg.

Uittreksel uit het register van Overlijden betreffende Meijer Sleutelberg

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: kinderen en kleinkinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-26 Onderwerp: brieven en pakketjes ontvangen; ze weet niet of de familie haar laatste brief uit het ziekenhuis ontvangen heeft; over een brief die eerst niet door kwam mogelijk vanwege een verkeerde vermelding van het kamp (ontbreken ‘Lager’ ) de brief ging in de eerste instantie retour met de tekst ‘Vertrokken’; zonsondergang over de onafzienbare bloeiende heide met prachtige luchten; nog steeds problemen met haar gezondheid, ook na ontslag uit ziekenhuis. Ze is naar de darmspecialist gegaan; de medicijnen die ze heeft gekregen helpen. Ze is wel heel voorzichtig; een lezing bijgewoond van een Dr. in de letteren; tante Truus was 10 dagen in haar barak, maar omdat ze alleen maar kan liggen is ze weer terug naar het ziekenhuis gegaan; het was wel gezellig toen ze er was, het is een heel erg oud vrouwtje geworden; Paul en zijn zonen hebben lag in het ziekenhuis gelegen, Robbie ligt er nog steeds met roodvonk; ze mag maar op een kant van de brief schrijven. Ze heeft nog te vertellen dat de vliegen en plaag blijven, dat haar nagels steeds scheuren en haar haar uitvalt, door de hoofddoek die ze draagt zie je het niet…&nbsp;

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: kinderen en kleinkinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-26 Onderwerp: brieven en pakketjes ontvangen; ze weet niet of de familie haar laatste brief uit het ziekenhuis ontvangen heeft; over een brief die eerst niet door kwam mogelijk vanwege een verkeerde vermelding van het kamp (ontbreken ‘Lager’ ) de brief ging in de eerste instantie retour met de tekst ‘Vertrokken’; zonsondergang over de onafzienbare bloeiende heide met prachtige luchten; nog steeds problemen met haar gezondheid, ook na ontslag uit ziekenhuis. Ze is naar de darmspecialist gegaan; de medicijnen die ze heeft gekregen helpen. Ze is wel heel voorzichtig; een lezing bijgewoond van een Dr. in de letteren; tante Truus was 10 dagen in haar barak, maar omdat ze alleen maar kan liggen is ze weer terug naar het ziekenhuis gegaan; het was wel gezellig toen ze er was, het is een heel erg oud vrouwtje geworden; Paul en zijn zonen hebben lag in het ziekenhuis gelegen, Robbie ligt er nog steeds met roodvonk; ze mag maar op een kant van de brief schrijven. Ze heeft nog te vertellen dat de vliegen en plaag blijven, dat haar nagels steeds scheuren en haar haar uitvalt, door de hoofddoek die ze draagt zie je het niet…&nbsp;

Brief van Henriette Enthoven-van Lier aan lieve kinderen en kleinkinderen vanuit kamp Westerbork

Van: van Lochem, Jaap Aan:&nbsp;Reina Plaats: de Landweer, Joods werkkamp Datum:&nbsp;1942-08-11 Onderwerp: briefkaart ontvangen, Jaap schrijft meteen terug; met zijn vader gaat het goed. Hij zit bij Jaap in het kamp; het eten is iets beter, maar nog steeds gedroogde groente; ze moeten nog steeds exerceren; het weer is nog steeds slecht en dat valt het niet mee op de heide…

Van: van Lochem, Jaap Aan:&nbsp;Reina Plaats: de Landweer, Joods werkkamp Datum:&nbsp;1942-08-11 Onderwerp: briefkaart ontvangen, Jaap schrijft meteen terug; met zijn vader gaat het goed. Hij zit bij Jaap in het kamp; het eten is iets beter, maar nog steeds gedroogde groente; ze moeten nog steeds exerceren; het weer is nog steeds slecht en dat valt het niet mee op de heide…

Briefkaart van Jaap van Lochem aan reina vanuit het Joodse werkkamp de Landweer

Foto van Emanuel van Velsen

Van: Querido, Levie Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: Levie werkt in de barak in zijn grijze jas, komt hem goed van pas…

Van: Querido, Levie Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: Levie werkt in de barak in zijn grijze jas, komt hem goed van pas…

Brief van Levie Querido aan vrienden vanuit kamp Westerbork

Mededeling of gebed Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943/1944

Mededeling of gebed Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943/1944

Mededeling/gebed in kamp Westerbork

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 11 mei 1943 - Sobibor

Gebeurtenissen en groepen buiten kamp Westerbork

Nederlandse Spoorwegen

Rudolf Richter was een vriend van Kiky Gerritsen-Heinsius. Hij werd op 11 juni 1941 bij de tweede grote razzia in Amsterdam opgepakt. Evenals voor de eerste razzia, grijpen de Duitsers een verzetsactiviteit aan als aanleiding voor deze razzia. Rudolf wordt met ruim driehonderd ‘gijzelaars’ op transport gesteld naar Mauthausen. Nog geen drie maanden later, op 31.08.1941 sterft hij daar. Hij is dan net 20 jaar.&nbsp; Kiky’s eerste reactie op het overlijdensbericht is ongeloof. Het kan toch niet waar zijn dat Rudolf is overleden? Als er al snel meer overlijdensberichten binnenkomen, dringt het tot haar door dat de mannen moeten zijn vermoord. Kiky maakt zich nu geen illusies meer. ‘Dat wat ze de jongens hadden aangedaan was geen incident’, schijft ze in de jaren tachtig in een brief aan Yad Vashem, ‘maar het voorspel van een ramp die niemand zich ooit zou kunnen voorstellen.’ Dat besef is voor haar een belangrijke reden om te handelen. Wat begint met het doen van boodschappen in winkels waar haar Joodse vrienden niet meer mogen komen, groeit ‘vanzelfsprekend’ uit tot het verschaffen van een schuilplaats aan Joodse onderduikers en koerierswerk tussen de KP-groep in Amsterdam-West en de verzetsgroep ‘Oom Hein’ in Meppel.

Rudolf JacobusRichter

Rudolf Jacobus
Richter