In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Contact

Van: Koning, Gebr.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Groningen&nbsp; Datum: 1951-10-12&nbsp; Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Van: Koning, Gebr.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Groningen&nbsp; Datum: 1951-10-12&nbsp; Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Brief van de gebroeders Koning aan Staatsbosbeheer

Van: Chaja (Waterman) Aan: lieve allemaal&nbsp; Plaats: Friesland, (Midlum) Datum: 1943-11-04 Onderwerp: beschrijving van situatie op de boerderij waar afzender is ondergedoken, na haar vrijlating uit kamp Westerbork. Ze schrijft over de eenvoudige leefomstandigheden op een plek ver weg van de bewoonde wereld, over het geloof en het eten van varkensvlees en over wat ze allemaal leert.

Van: Chaja (Waterman) Aan: lieve allemaal&nbsp; Plaats: Friesland, (Midlum) Datum: 1943-11-04 Onderwerp: beschrijving van situatie op de boerderij waar afzender is ondergedoken, na haar vrijlating uit kamp Westerbork. Ze schrijft over de eenvoudige leefomstandigheden op een plek ver weg van de bewoonde wereld, over het geloof en het eten van varkensvlees en over wat ze allemaal leert.

Brief van Chaja Waterman aan lieve allemaal vanuit haar onderduikplek in Friesland

Van: Vries, de, Jacob (en zijn vrouw en ouders) Datum: 1942-1945 Opsomming van data en plaatsen waar Jacob (zijn vrouw en ouders) verbleef; onderduikplekken, arrestatie, Weteringschans; kamp Westerbork…

Van: Vries, de, Jacob (en zijn vrouw en ouders) Datum: 1942-1945 Opsomming van data en plaatsen waar Jacob (zijn vrouw en ouders) verbleef; onderduikplekken, arrestatie, Weteringschans; kamp Westerbork…

Persoonsgegevens van Jacob de Vries tussen 1942 en 1945

Van: Alice, Lotte en Eddy Aan: Henny Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-26 Onderwerp: omstandigheden; werken, Lotte werkt in het weeshuis, Eddy krijgt mogelijk een baan binnen zijn eigen veld (econoom).; sturen van pakketten; protestanten, moeilijke positie voor vrije protestanten.

Van: Alice, Lotte en Eddy Aan: Henny Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-26 Onderwerp: omstandigheden; werken, Lotte werkt in het weeshuis, Eddy krijgt mogelijk een baan binnen zijn eigen veld (econoom).; sturen van pakketten; protestanten, moeilijke positie voor vrije protestanten.

Brief van Alice, Lotte en Eddy aan Henny vanuit kamp Westerbork

Kruimink, Rudolf Maurits, barak 59, is teruggesteld van het transport van morgen Datum: 1942-10-15 Plaats: Westerbork, kamp

Kruimink, Rudolf Maurits, barak 59, is teruggesteld van het transport van morgen Datum: 1942-10-15 Plaats: Westerbork, kamp

Vrijstelling van transport voor Rudolf Maurits Kruimink

Van: Kruimink, Mevr. Aan: Kruimink, R. Plaats: Rotterdam Datum: 1942-12-11 Onderwerp: transport naar Westerbork Briefkaart is waarschijnlijk uit de trein gegooid tijdens transport naar Westerbork

Van: Kruimink, Mevr. Aan: Kruimink, R. Plaats: Rotterdam Datum: 1942-12-11 Onderwerp: transport naar Westerbork Briefkaart is waarschijnlijk uit de trein gegooid tijdens transport naar Westerbork

Briefkaart van mevrouw Kruimink aan R. Kruimink vanuit de trein

Informatie uit andere archieven

Foto van een collage bestaande uit foto's en tekeningen&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: collage is gemaakt voor de verjaardag van dhr. R. Fried.&nbsp;

Foto van een collage bestaande uit foto's en tekeningen&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: collage is gemaakt voor de verjaardag van dhr. R. Fried.&nbsp;

Foto van een collega/tekening ter gelegenheid van de verjaardag van R. Fried in kamp Westerbork

Aufenthaltsbewilligung Zentralstelle fur judische Auswanderung Datum: 1943-10-18 Plaats: Amsterdam Suzanna de Haan ontvangt een vergunning om zich tot nader order in Amsterdam vrij te kunnen bewegen. Bijz.: Ondertekend (stempel) door Aus der Funten.

Aufenthaltsbewilligung Zentralstelle fur judische Auswanderung Datum: 1943-10-18 Plaats: Amsterdam Suzanna de Haan ontvangt een vergunning om zich tot nader order in Amsterdam vrij te kunnen bewegen. Bijz.: Ondertekend (stempel) door Aus der Funten.

Vergunning voor Suzanna de Haan

Van: Lierens, A. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-09 Onderwerp: stuur geen pakket meer, doorgestuurd, vader en moeder.

Van: Lierens, A. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-09 Onderwerp: stuur geen pakket meer, doorgestuurd, vader en moeder.

Briefkaart van A. Lierens aan H. Lierens vanuit kamp Westerbork

Van: Aan: Liefste Plaats: Datum: 1944-12-31 Onderwerp: gelukwensen, oom op reis gegaan, kopen van ceintuurtjes, achter op een menukaart geschreven.

Van: Aan: Liefste Plaats: Datum: 1944-12-31 Onderwerp: gelukwensen, oom op reis gegaan, kopen van ceintuurtjes, achter op een menukaart geschreven.

Brief met gelukwensen

Brandweeroefening (Klimtechniek).&nbsp; Kamp Westerbork, jaartal onbekend.&nbsp; De kampbrandweerploeg aan het oefenen voor de garages van de brandweer (barak 31). Op het dak van de garage staan twee personen met brandslangen.

Brandweeroefening (Klimtechniek).&nbsp; Kamp Westerbork, jaartal onbekend.&nbsp; De kampbrandweerploeg aan het oefenen voor de garages van de brandweer (barak 31). Op het dak van de garage staan twee personen met brandslangen.

Een brandweeroefening in het kamp

Van: het bestuur van de School met den Bijbel&nbsp; Aan: het Ministerie van Onderwijs... Plaats: Westerbork Datum: 1964-08-05 Onderwerp: buitengewoon verlof van een jaar voor de heer Th. O. Kuhuwael, hoofd van de school te Schattenberg; moeilijk een vervanger te vinden; nooit minder dan 17 leerkrachten, aantal leerlingen boven de 500, soms boven de 600; oudste onderwijzer voorlopig waarnemend schoolhoofd; voorstel Kuhuwael houdt zich eens in de zoveel tijd op de hoogte van wat zich op de school afspeelt…

Van: het bestuur van de School met den Bijbel&nbsp; Aan: het Ministerie van Onderwijs... Plaats: Westerbork Datum: 1964-08-05 Onderwerp: buitengewoon verlof van een jaar voor de heer Th. O. Kuhuwael, hoofd van de school te Schattenberg; moeilijk een vervanger te vinden; nooit minder dan 17 leerkrachten, aantal leerlingen boven de 500, soms boven de 600; oudste onderwijzer voorlopig waarnemend schoolhoofd; voorstel Kuhuwael houdt zich eens in de zoveel tijd op de hoogte van wat zich op de school afspeelt…

Brief van het bestuur van de School met den Bijbel aan het Ministerie van Onderwijs...

Foto van Karel Hollander

Gedicht over de gebeurtenissen in het Joodse werkkamp Kloosterhaar geschreven door ooggetuige W. Reinders in oktober 1987.&nbsp;

Gedicht over de gebeurtenissen in het Joodse werkkamp Kloosterhaar geschreven door ooggetuige W. Reinders in oktober 1987.&nbsp;

Gedicht over de gebeurtenissen in Joodse werkkampen door een ooggetuige

Foto van een tekening van Bob Cahen door Leo Kok. Op de achterzijde van een briefkaart gemaakt.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942.&nbsp; Onderwerp: Bob Cahen was werkzaam als verpleger in het ziekenhuis van Kamp Westerbork Zie voorzijde F 537-133.

Foto van een tekening van Bob Cahen door Leo Kok. Op de achterzijde van een briefkaart gemaakt.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942.&nbsp; Onderwerp: Bob Cahen was werkzaam als verpleger in het ziekenhuis van Kamp Westerbork Zie voorzijde F 537-133.

Foto van een tekening van Bob Cahen gemaakt door Leo Kok

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 193 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Muis, Kaatje geb. 04-12-74 overleden te Westerbork op 14-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 193 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Muis, Kaatje geb. 04-12-74 overleden te Westerbork op 14-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

JudaLap

Juda
Lap