In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Vluchtelingenkampen

Vluchtelingenkamp Hoek van Holland

Van: Mr. Brand, A. Aan: Oudshoorn-Braun, O Plaats: Amsterdam Datum: 1947-02-20 Onderwerp: Opvragen betrouwbaarheidsverklaring en behandeling voogdijzaak.

Van: Mr. Brand, A. Aan: Oudshoorn-Braun, O Plaats: Amsterdam Datum: 1947-02-20 Onderwerp: Opvragen betrouwbaarheidsverklaring en behandeling voogdijzaak.

Brief van Mr. Brand te Amsterdam aan mevrouw O. Oudshoorn-Braun

Barakken in het kamp Westerbork&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944. De schoorsteen van het ketelhuis steekt uit boven een van de daken. De foto is gemaakt achter de zogenaamde vijftiger barakken.

Barakken in het kamp Westerbork&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944. De schoorsteen van het ketelhuis steekt uit boven een van de daken. De foto is gemaakt achter de zogenaamde vijftiger barakken.

Zicht op woonbarakken in kamp Westerbork

Van: de autoriteiten in Tröbitz Aan: Polak-Schoenbeck, Inge Plaats: Tröbitz Datum: 1945-05/06&nbsp; Onderwerp: kaart voor het verkrijgen van levensmiddelen.

Van: de autoriteiten in Tröbitz Aan: Polak-Schoenbeck, Inge Plaats: Tröbitz Datum: 1945-05/06&nbsp; Onderwerp: kaart voor het verkrijgen van levensmiddelen.

Kaart voor het verkrijgen van levensmiddelen van Inge Polak-Schoenbeck in Tröbitz

Van: de Gouw-Kleyberg, J. Aan: de vrouw en kinderen van Izak van Dam (1867-1928)&nbsp; Plaats: Kaatsheuvel Datum: 1928-11-13 Onderwerp: zaakrelatie schrijft over de laatste momenten met Izak van Dam, de vader van Joseph van Dam.

Van: de Gouw-Kleyberg, J. Aan: de vrouw en kinderen van Izak van Dam (1867-1928)&nbsp; Plaats: Kaatsheuvel Datum: 1928-11-13 Onderwerp: zaakrelatie schrijft over de laatste momenten met Izak van Dam, de vader van Joseph van Dam.

Brief met deelneming van het overlijden van Izak van Dam

Van: Blits-Lam, Sonja Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942-04 Onderwerp: komt op bezoek; werkt op het ogenblik niet bij een baas, ze werkt thuis. Ze maakt japonnen…

Van: Blits-Lam, Sonja Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942-04 Onderwerp: komt op bezoek; werkt op het ogenblik niet bij een baas, ze werkt thuis. Ze maakt japonnen…

Briefkaart van Sonja Blits-Lam aan de familie Veer

Artikel (concept) over de jeugdjaren van Jetbora van Dam tijdens de oorlog Onderwerp: gedwongen vertrek van Farmsum naar Amsterdam; wonen en leven in Amsterdam-Zuid; vader werd uiteindelijk huisknecht bij de Joodse Raad; razzia's; vlucht van de ouders naar het Noorden en onderduik in Meedhuizen; Jetbora verblijft nog tijdelijk in Amsterdam; na verraad vlucht naar Appingedam en onderduiken bij haar ouders bij de familie Lesman en andere adressen; bevrijding; nasleep; moord op de broers Sleutelberg en het leven na de oorlog.

Artikel (concept) over de jeugdjaren van Jetbora van Dam tijdens de oorlog Onderwerp: gedwongen vertrek van Farmsum naar Amsterdam; wonen en leven in Amsterdam-Zuid; vader werd uiteindelijk huisknecht bij de Joodse Raad; razzia's; vlucht van de ouders naar het Noorden en onderduik in Meedhuizen; Jetbora verblijft nog tijdelijk in Amsterdam; na verraad vlucht naar Appingedam en onderduiken bij haar ouders bij de familie Lesman en andere adressen; bevrijding; nasleep; moord op de broers Sleutelberg en het leven na de oorlog.

Artikel (concept) over het leven van Jetbora van Dam tijdens en na de oorlog

Van: Hart, Elisabeth Aan: Roeters van Lennep, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-23 Onderwerp: ze maakt het best, het is schrijfdag; ze zit met haar moeder te piekeren, omdat ze niet weten wat te schrijven; bedankt voor de pakketjes, het is net Sint Nicolaas; ze zitten met z'n drieën (met broer en moeder) in dezelfde barak, verdeeld in een mannen- en een vrouwenzaal; graag geen brieven &nbsp;meer in een pakketje, een brief in een pakketje werd net afgepakt; vooral komkommer is heerlijk, omdat ze zo weinig van dat soort dingen in het kamp krijgen; ze mogen per 14 dagen een brief of twee briefkaarten schrijven….

Van: Hart, Elisabeth Aan: Roeters van Lennep, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-23 Onderwerp: ze maakt het best, het is schrijfdag; ze zit met haar moeder te piekeren, omdat ze niet weten wat te schrijven; bedankt voor de pakketjes, het is net Sint Nicolaas; ze zitten met z'n drieën (met broer en moeder) in dezelfde barak, verdeeld in een mannen- en een vrouwenzaal; graag geen brieven &nbsp;meer in een pakketje, een brief in een pakketje werd net afgepakt; vooral komkommer is heerlijk, omdat ze zo weinig van dat soort dingen in het kamp krijgen; ze mogen per 14 dagen een brief of twee briefkaarten schrijven….

Briefkaart van Elisabeth Hart aan de familie Roeters van Lennep vanuit kamp Westerbork

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-11 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-11 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Briefkaart van Manuel Louis Groenheim aan Jo Meyer vanuit kamp Westerbork

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-16 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-16 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van:&nbsp;Gerrit Aan: van Duren, Frederika Plaats: Arnhem Datum: 1942-09 Onderwerp: kunstkaart voor Frederika van Duren tijdens haar verblijf in het Huis van Bewaring in Arnhem.

Van:&nbsp;Gerrit Aan: van Duren, Frederika Plaats: Arnhem Datum: 1942-09 Onderwerp: kunstkaart voor Frederika van Duren tijdens haar verblijf in het Huis van Bewaring in Arnhem.

Kaart (kunst) van Gerrit aan Frederika van Duren vanuit Arnhem

Van: Houtvester&nbsp; Aan: Directie Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1951-09-27&nbsp; Onderwerp: crematorium te Westerbork, afbraak in eigen hand (Staatsbosbeheer) om het materiaal te gebruiken voor de verharding of onderhoud van de wegen; herplaatsing elektrische meter.

Van: Houtvester&nbsp; Aan: Directie Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1951-09-27&nbsp; Onderwerp: crematorium te Westerbork, afbraak in eigen hand (Staatsbosbeheer) om het materiaal te gebruiken voor de verharding of onderhoud van de wegen; herplaatsing elektrische meter.

Brief van houtvester Assen aan de directie van Staatsbosbeheer

Van: Schol, J. Aan: Weissenstein, Rudolf Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1942-07-11 Onderwerp: ontslag van Rudolf op basis van het feit dat hij gemengd-gehuwd is. De vrijlating vond plaats op 13 juli 1942.

Van: Schol, J. Aan: Weissenstein, Rudolf Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1942-07-11 Onderwerp: ontslag van Rudolf op basis van het feit dat hij gemengd-gehuwd is. De vrijlating vond plaats op 13 juli 1942.

Bewijs van vrijlating voor Rudolf Weissenstein uit Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: van Raalte, A.J. (Afdeling Repatriëring en ontruiming woonoorden Ambonezen) Aan: Kuiper, J. en Pattinama, A.O., barak 38, kamer 16 en kamer 14 (onderwijzers) Plaats: Den Haag Datum: 1970-05-25 Onderwerp: betreft het moeten verlaten van Schattenberg voor 15 juni 1970. &nbsp;

Van: van Raalte, A.J. (Afdeling Repatriëring en ontruiming woonoorden Ambonezen) Aan: Kuiper, J. en Pattinama, A.O., barak 38, kamer 16 en kamer 14 (onderwijzers) Plaats: Den Haag Datum: 1970-05-25 Onderwerp: betreft het moeten verlaten van Schattenberg voor 15 juni 1970. &nbsp;

Brief van A.J. van Raalte aan de heren J. Kuiper en A.O. Pattinama betreffende het moeten verlaten van woonoord Schattenberg

Mededeling Datum: 1943-10-29 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: arbeitskarten

Mededeling Datum: 1943-10-29 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: arbeitskarten

Mededeling over Arbeitskarten

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-20 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-20 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van: gemeentepolitie Delfzijl Aangifte: van Dam, Aron, A. Plaats: Delfzijl Datum: 1945-08-20 Onderwerp: gedwongen vertrek uit Delfzijl; onderduik; bij het weer willen betrekken van de woning aan de Koestraat 225 B bleek de hele inboedel weggehaald te zijn.&nbsp;

Van: gemeentepolitie Delfzijl Aangifte: van Dam, Aron, A. Plaats: Delfzijl Datum: 1945-08-20 Onderwerp: gedwongen vertrek uit Delfzijl; onderduik; bij het weer willen betrekken van de woning aan de Koestraat 225 B bleek de hele inboedel weggehaald te zijn.&nbsp;

Rapport van de politie betreffende een totale vermissing van de woninginrichting

Getuigschrift voor Refendar Walter Kauffmann werkzaam geweest in Alfeld/Leine.

Getuigschrift voor Refendar Walter Kauffmann werkzaam geweest in Alfeld/Leine.

Getuigschrift voor Refendar Walter Kauffmann werkzaam geweest in Alfeld/Leine

Van: Koning, Gebr.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Groningen&nbsp; Datum: 1951-10-12&nbsp; Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Van: Koning, Gebr.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Groningen&nbsp; Datum: 1951-10-12&nbsp; Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Brief van de gebroeders Koning aan Staatsbosbeheer

Verzamelplaatsen voor deportatie naar kamp Westerbork

Joodse werkkampen

Joods werkkamp Kloosterhaar

Joods werkkamp Havelte

Joods werkkkamp het Amsterdamsche Bos

Joods werkkamp Betlem

Joods werkkamp Ybenheer

Joods werkkamp Vledder

Joods werkkamp Twilhaar

Joods werkkamp Beugelen

Joods werkkamp Balderhaar

Joods werkkamp Arriën

Joods werkkamp 't Schut

Joods werkkamp Bruinhorst

Joods werkkamp de Bruine Enk

Joods werkkamp de Beetse

Joods werkkamp Conrad

Joods werkkamp de Wittebrink

Joods werkkamp de Wite Pael

Joods werkkamp de Vecht

Joods werkkamp de Vanenburg

Joods werkkamp de Landweer

Joods werkkamp de Fledders

Joods werkkamp Geesbrug

Joods werkkamp Echten

Joods werkkamp Diever B

Joods werkkamp Diever A

Joods werkkamp de Zomp

Joods werkkamp Kremboong

Joods werkkamp It Petgat

Joods werkkamp het Wijde Gat

Joods werkkamp Overbroek

Joods werkkamp Gijsselte

Joods werkkamp Orvelte

Joods werkkamp Oranjekanaal

Joods werkkamp Molengoot

Joods werkkamp Mantinge

Joods werkkamp Linde

Joods werkkamp Lievelde

Joods werkkamp Stuifzand

Joods werkkamp Schaarshoek

Joods werkkamp Ruinen

Joods werkkamp Palästina

Dag-Joodse Werkkampen

Dag en nacht-Joodse werkkampen

1942

Maart 1942

Plaatsen in kamp Westerbork

Strafbarakken

Van: Heymans, Nathan en Heymans, Erna(dochter) Aan: Heymans, Arthur Datum: 1943-09-03 Plaats: Westerbork, kamp, barak 84 Onderwerp: Halacha samen geconsumeerd. De schrijver hoopt dat het na de operatie beter zal gaan. Problemen met een verstopte ader. Martin (?) zal aan het einde van de week weer terugkomen. Hij zal een hoop te vertellen hebben. Ellen (kleindochter) zit in klas 7. Verschillende personen bevinden zich in het ziekenhuis.

Van: Heymans, Nathan en Heymans, Erna(dochter) Aan: Heymans, Arthur Datum: 1943-09-03 Plaats: Westerbork, kamp, barak 84 Onderwerp: Halacha samen geconsumeerd. De schrijver hoopt dat het na de operatie beter zal gaan. Problemen met een verstopte ader. Martin (?) zal aan het einde van de week weer terugkomen. Hij zal een hoop te vertellen hebben. Ellen (kleindochter) zit in klas 7. Verschillende personen bevinden zich in het ziekenhuis.

Rebeccade la Fuente

Rebecca
de la Fuente