In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Dalsheim, Lina Aan: Dijk, van Gretha Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1942-09-29 Onderwerp: Dagelijks leven in het Apeldoornsche Bosch; beschrijving van nachtdiensten en lol met collega's en patiënten; begonnen met volksdansen, is erg leuk

Van: Dalsheim, Lina Aan: Dijk, van Gretha Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1942-09-29 Onderwerp: Dagelijks leven in het Apeldoornsche Bosch; beschrijving van nachtdiensten en lol met collega's en patiënten; begonnen met volksdansen, is erg leuk

Brief van Lina Dalsheim aan Gretha van Dijk vanuit het Apeldoornsche Bosch

Van: van de Kar, J Aan: Bonn, J. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-08-11 Onderwerp: verklaring dat J. Bonn diabetes is en maagproblemen kent en hiervoor een dieet nodig heeft.

Van: van de Kar, J Aan: Bonn, J. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-08-11 Onderwerp: verklaring dat J. Bonn diabetes is en maagproblemen kent en hiervoor een dieet nodig heeft.

Verklaring van arts J. van de Kar over de gezondheid van J. Bonn

Van:&nbsp; Aan:&nbsp;de Leeuwe-Grüneberg, F. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02-10 Onderwerp: verzenden van een pakket naar Kamp Vught.

Van:&nbsp; Aan:&nbsp;de Leeuwe-Grüneberg, F. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02-10 Onderwerp: verzenden van een pakket naar Kamp Vught.

Bewijs van verzending van een pakket naar kamp Vught aan Fanni de Leeuwe-Grüneberg

Van: de Bruin, Emanuel Aan: beste vriend Plaats: Hardenberg Datum: 1941-10-23 Onderwerp: bedankt voor de felicitaties; in Kampen is er ook al geen shag en sigaretten te krijgen; de schrijver heeft nog iets gekregen; Witpeerd is weer gearresteerd, waarschijnlijk is hij in Zwolle; over boeken voor de opleiding van marechaussees; …

Van: de Bruin, Emanuel Aan: beste vriend Plaats: Hardenberg Datum: 1941-10-23 Onderwerp: bedankt voor de felicitaties; in Kampen is er ook al geen shag en sigaretten te krijgen; de schrijver heeft nog iets gekregen; Witpeerd is weer gearresteerd, waarschijnlijk is hij in Zwolle; over boeken voor de opleiding van marechaussees; …

Brief van Emanuel de Bruin aan beste vriend vanuit Hardenberg

Van: Querido, Levie Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-04 Onderwerp: schrijfdag; vanuit de schouwburg doorgezonden naar kamp Vught; boven de 55 naar kamp Westerbork; sinds de schouwburg nog geen pakket ontvangen; barak 55; moet in Westerbork blijven, omdat zijn vrouw nog niet bij hem is (ziek in Amsterdam); Laat haar maar niet naar Westerbork gaan als ze uit het ziekenhuis ontslagen wordt; wasgoed naar Saar (dochter) gestuurd, Levie kan in Westerbork niet wassen; er komen dagelijks honderden pakketten binnen; zolang Levie niet herenigd wordt met zijn vrouw kan hij in Westerbork blijven, dus…; &nbsp;via een bekende allerlei informatie over het reilen en zijlen van het kamp gekregen; beschrijving van zijn barak 55; over kleine werkzaamheden als mensen plaatsen en bednummers opnemen (hij hoeft niet te werken); over de voedselvoorziening in het kamp en over de organisatie, een grote machine; mensen komen binnen en vetrekken; geholpen met mensen die uit een rusthuis uit Amsterdam kwamen; in Vught kwam hij oom Levie lever en zijn zoon Harry tegen; Levie is nu in Westerbork, Harry is achtergebleven voor werkzaamheden in Vught; &nbsp;andere familieleden in Vught; over brief- en pakketpost…

Van: Querido, Levie Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-04 Onderwerp: schrijfdag; vanuit de schouwburg doorgezonden naar kamp Vught; boven de 55 naar kamp Westerbork; sinds de schouwburg nog geen pakket ontvangen; barak 55; moet in Westerbork blijven, omdat zijn vrouw nog niet bij hem is (ziek in Amsterdam); Laat haar maar niet naar Westerbork gaan als ze uit het ziekenhuis ontslagen wordt; wasgoed naar Saar (dochter) gestuurd, Levie kan in Westerbork niet wassen; er komen dagelijks honderden pakketten binnen; zolang Levie niet herenigd wordt met zijn vrouw kan hij in Westerbork blijven, dus…; &nbsp;via een bekende allerlei informatie over het reilen en zijlen van het kamp gekregen; beschrijving van zijn barak 55; over kleine werkzaamheden als mensen plaatsen en bednummers opnemen (hij hoeft niet te werken); over de voedselvoorziening in het kamp en over de organisatie, een grote machine; mensen komen binnen en vetrekken; geholpen met mensen die uit een rusthuis uit Amsterdam kwamen; in Vught kwam hij oom Levie lever en zijn zoon Harry tegen; Levie is nu in Westerbork, Harry is achtergebleven voor werkzaamheden in Vught; &nbsp;andere familieleden in Vught; over brief- en pakketpost…

Brief van Levie Querido aan zijn lieve vrouw en kinderen vanuit kamp Westerbork

Van: Hakker, Ab Aan:&nbsp;Reina Plaats: Amsterdam Datum:&nbsp;1942-08-17 Onderwerp: in Amsterdam is de toestand een grandioze sof; hoopt op een snel bezoek van Reina. De afleiding hebben ze nodig; verlangd naar vrede…; Ab was in Zeist en Utrecht en hij heeft een kilo pruimen opgegeten; in Mokum krijgen de Joden geen fruit en groente; iedereen heeft een Christengroetenbuurvrouw;…

Van: Hakker, Ab Aan:&nbsp;Reina Plaats: Amsterdam Datum:&nbsp;1942-08-17 Onderwerp: in Amsterdam is de toestand een grandioze sof; hoopt op een snel bezoek van Reina. De afleiding hebben ze nodig; verlangd naar vrede…; Ab was in Zeist en Utrecht en hij heeft een kilo pruimen opgegeten; in Mokum krijgen de Joden geen fruit en groente; iedereen heeft een Christengroetenbuurvrouw;…

Brief van Ab Hakker aan Reina vanuit Amsterdam

Van: Barbara en Piet Aan: oom Jaap Plaats: Warmond Datum: 1944-03-22 Onderwerp: gedicht na aanleiding van de verjaardag van oom Jaap. Frieda Brommet door wie deze gedichten geschonken zijn, was samen met haar ouders ondergedoken in Warmond.

Van: Barbara en Piet Aan: oom Jaap Plaats: Warmond Datum: 1944-03-22 Onderwerp: gedicht na aanleiding van de verjaardag van oom Jaap. Frieda Brommet door wie deze gedichten geschonken zijn, was samen met haar ouders ondergedoken in Warmond.

Gedicht ter herinnering aan de 51ste verjaardag van oom Jaap

Van: Meents, Max Aan: Brouwers, Ans Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-14 Onderwerp: Max is in kamp Westerbork terecht gekomen, op doorreis naar Duitsland; hij heeft niet kunnen schrijven, omdat hij alle tijd nodig had om een baantje te kunnen krijgen. Het is hem gelukt, waardoor hij al twee transporten heeft kunnen overslaan; hij is er nog met de meeste jongens van zijn kamer in Molengoot; na de oorlog kunnen ze de gelden schade van elkaar niet kunnen zien en omhelzen weer inhalen…

Van: Meents, Max Aan: Brouwers, Ans Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-14 Onderwerp: Max is in kamp Westerbork terecht gekomen, op doorreis naar Duitsland; hij heeft niet kunnen schrijven, omdat hij alle tijd nodig had om een baantje te kunnen krijgen. Het is hem gelukt, waardoor hij al twee transporten heeft kunnen overslaan; hij is er nog met de meeste jongens van zijn kamer in Molengoot; na de oorlog kunnen ze de gelden schade van elkaar niet kunnen zien en omhelzen weer inhalen…

Brief van Marcus Meents aan zijn verloofde vanuit kamp Westerbork

Van: van Dijk, Salomon en zijn vrouw (voor de kinderen tante Juup) Aan: dochter Marja en Hannie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: brief ontvangen, deze was naar barak 86 gestuurd, het adres van Juup; Salomon heeft als adres barak 18; Marja en haar zus is op een ander adres terecht gekomen, dicht bij haar broer Arthur; over zijn kinderen; over het hebben van kinderen; verjaardag Marja, felicitaties.

Van: van Dijk, Salomon en zijn vrouw (voor de kinderen tante Juup) Aan: dochter Marja en Hannie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: brief ontvangen, deze was naar barak 86 gestuurd, het adres van Juup; Salomon heeft als adres barak 18; Marja en haar zus is op een ander adres terecht gekomen, dicht bij haar broer Arthur; over zijn kinderen; over het hebben van kinderen; verjaardag Marja, felicitaties.

Brief van Salomon en Juup van Dijk aan hun kinderen Marja en Hannie vanuit kamp Westerbork

Van: Mannheim, Herbert Aan: Kastanje, Huub Plaats: Groningen Datum: 1941-12 Onderwerp: bedankje van Dr. Mannheim, die voor een operatie in het Academisch Ziekenhuis in Groningen ligt.

Van: Mannheim, Herbert Aan: Kastanje, Huub Plaats: Groningen Datum: 1941-12 Onderwerp: bedankje van Dr. Mannheim, die voor een operatie in het Academisch Ziekenhuis in Groningen ligt.

Ansichtkaart van Herbert Mannheim aan Huub Kastanje vanuit Groningen

Van: Dalsheim, Lina Aan: Dijk, van Gretha Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1942-12-06 Onderwerp: Ze heeft via een vriend nieuws van haar zus Jacoba, die in Birkenau zit, geen informatie over haar ouders en broers; rapport gekregen, beste resultaten van de eerstejaars zusters; transporten van patienten en verplegend personeel uit Westerbork, in slechte toestand

Van: Dalsheim, Lina Aan: Dijk, van Gretha Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1942-12-06 Onderwerp: Ze heeft via een vriend nieuws van haar zus Jacoba, die in Birkenau zit, geen informatie over haar ouders en broers; rapport gekregen, beste resultaten van de eerstejaars zusters; transporten van patienten en verplegend personeel uit Westerbork, in slechte toestand

Van: Els en Alfred Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-30 Onderwerp: brief en dozen in goede orde ontvangen; de meeste artikelen die Liesje vroeg zijn reeds doorgezonden; Siegfried is nog niet verhuisd, hij heeft tot maandag uitstel gekregen; bericht van een dame uit kamp Westerbork, dat Liesje onmiddellijk een Callmeyer-certificaat nodig heeft en een bewijs van de Portugese-gemeente, dat zij met deze achtergrond bezig zijn; met Jules gaat het niet goed, zijn krachten nemen af, de arts beaamt dat. Jules zijn hart werkt niet goed en hij ziet visioenen; pakketpost.

Van: Els en Alfred Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-30 Onderwerp: brief en dozen in goede orde ontvangen; de meeste artikelen die Liesje vroeg zijn reeds doorgezonden; Siegfried is nog niet verhuisd, hij heeft tot maandag uitstel gekregen; bericht van een dame uit kamp Westerbork, dat Liesje onmiddellijk een Callmeyer-certificaat nodig heeft en een bewijs van de Portugese-gemeente, dat zij met deze achtergrond bezig zijn; met Jules gaat het niet goed, zijn krachten nemen af, de arts beaamt dat. Jules zijn hart werkt niet goed en hij ziet visioenen; pakketpost.

Brief van Els en Alfred aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Van: Staal, Flip Aan: (Teijema) Afke Plaats: de trein (omgeving Baarn) Datum: 1943-05-29 Onderwerp: nog net op tijd haar brief gekregen; een vriendschap voor altijd; op weg naar kamp Westerbork.

Van: Staal, Flip Aan: (Teijema) Afke Plaats: de trein (omgeving Baarn) Datum: 1943-05-29 Onderwerp: nog net op tijd haar brief gekregen; een vriendschap voor altijd; op weg naar kamp Westerbork.

Briefkaart van Flip Staal aan Afke vanuit de trein gegooid in de omgeving van Baarn

Van: Els en Alfred Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-22 Onderwerp: het gaat niet goed met Jules; een oud-collega van Siegfried die vlakbij Jules woonde, bracht een boodschap van Jules en Liesje mee; van alles gekocht en dingen klaargelegd voor het volgende pakket; Siegfried kreeg een aanwijzing om van Willemsparkweg naar ‘Oost’ te verhuizen; Els hoeft vanwege haar gemengde huwelijk geen ster meer te dragen…

Van: Els en Alfred Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-22 Onderwerp: het gaat niet goed met Jules; een oud-collega van Siegfried die vlakbij Jules woonde, bracht een boodschap van Jules en Liesje mee; van alles gekocht en dingen klaargelegd voor het volgende pakket; Siegfried kreeg een aanwijzing om van Willemsparkweg naar ‘Oost’ te verhuizen; Els hoeft vanwege haar gemengde huwelijk geen ster meer te dragen…

Brief van Alfred en Els aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Foto van een schoolklas in Zwiggelte voor een groot deel bestaande uit repatrianten uit voormalig Nederlands-Indië Plaats: Zwiggelte Datum: 1951 Naast de juf staat Lies Mahne De naam van de juf is mevrouw Broers

Foto van een schoolklas in Zwiggelte voor een groot deel bestaande uit repatrianten uit voormalig Nederlands-Indië Plaats: Zwiggelte Datum: 1951 Naast de juf staat Lies Mahne De naam van de juf is mevrouw Broers

Foto van een schoolklas in Zwiggelte voor een groot deel bestaande uit repatrianten uit voormalig Nederlands-Indië

Van: Cohen, Jules Aan: wie het betreft Plaats: 't Wijde Gat, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: vertrek vanuit Groningen naar 't Wijde Gat; verblijf; werken (ontginningen); omstandigheden; omstanders; geen elektriciteit; wantsen; bezoek; reisvergunning vader, op uitkijk naar zijn trein; hulpactie vanuit Groningen; aardappeloogst; vier dagen verlof op 2 oktober 1942…

Van: Cohen, Jules Aan: wie het betreft Plaats: 't Wijde Gat, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: vertrek vanuit Groningen naar 't Wijde Gat; verblijf; werken (ontginningen); omstandigheden; omstanders; geen elektriciteit; wantsen; bezoek; reisvergunning vader, op uitkijk naar zijn trein; hulpactie vanuit Groningen; aardappeloogst; vier dagen verlof op 2 oktober 1942…

Verslag van Jules Cohen over zijn vertrek naar en verblijf in het Joods werkkamp 't Wijde Gat

Foto van Duits-Joodse vluchtelingen bij de ingang van het Lloyd hotel te Amsterdam Rechtsboven bij de pilaar staat Betti Kubaschka (1934), naast haar David Kubaschka (vader). Haar moeder staat in het midden, schuin achter &nbsp;de man met een das, achter haar mevrouw Heilbronn-Frank.&nbsp;

Foto van Duits-Joodse vluchtelingen bij de ingang van het Lloyd hotel te Amsterdam Rechtsboven bij de pilaar staat Betti Kubaschka (1934), naast haar David Kubaschka (vader). Haar moeder staat in het midden, schuin achter &nbsp;de man met een das, achter haar mevrouw Heilbronn-Frank.&nbsp;

Foto van Duits-Joodse vluchtelingen bij de ingang van het Lloyd hotel te Amsterdam

Van: Bennie Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1941-04-10 Onderwerp: brieven bereiken het adres niet; betwijfelt of dit censuur is; de oorlogssituatie is dragelijk; de familie staat Mathilde zoveel mogelijk bij. Ze staat niet alleen (nog niets over het overlijden van Nathan); steun voor moeder van de Schade Enquêtecommissie als slachtoffer van het bombardement…

Van: Bennie Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1941-04-10 Onderwerp: brieven bereiken het adres niet; betwijfelt of dit censuur is; de oorlogssituatie is dragelijk; de familie staat Mathilde zoveel mogelijk bij. Ze staat niet alleen (nog niets over het overlijden van Nathan); steun voor moeder van de Schade Enquêtecommissie als slachtoffer van het bombardement…

Brief van Bennie Bannet aan de familie Smit vanuit Rotterdam

Van: Radio-huis Scholte Aan: de Groot, Samuel Plaats: Groningen Datum: 1941-04-26 Onderwerp: betreft het inleveren van een gehuurde radio.&nbsp;

Van: Radio-huis Scholte Aan: de Groot, Samuel Plaats: Groningen Datum: 1941-04-26 Onderwerp: betreft het inleveren van een gehuurde radio.&nbsp;

Verklaring dat Samuel de Groot zijn gehuurde radio heeft teruggebracht

Foto van Leo Polak

Van: Lies (geschreven in de barak van Jules) Aan: Corrie en Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-14 Onderwerp: bedankt voor de twee laatste pakketjes; klink van de bessensap was er afgesprongen ende fles was leeg; de toestand van vader is heel slecht; hoewel hij koortsvrij is (longontsteking teruggedrongen); hart is zeer zwak; afgelopen week nog hoop dat er er herstel zou komen…; de dokter vindt op dit ogenblik de toestand hopeloos, Jules is kortademig; met injecties wordt hij in leven gehouden; Lies wordt van haar werk gehaald, vader heel erg kortademig, Lies is al een deel van de ochtend en de middag bij hem; Jules is heel zwak, spreken gaat hem moeilijk af; ‘konden jullie maar bij hem zijn’; ….

Van: Lies (geschreven in de barak van Jules) Aan: Corrie en Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-14 Onderwerp: bedankt voor de twee laatste pakketjes; klink van de bessensap was er afgesprongen ende fles was leeg; de toestand van vader is heel slecht; hoewel hij koortsvrij is (longontsteking teruggedrongen); hart is zeer zwak; afgelopen week nog hoop dat er er herstel zou komen…; de dokter vindt op dit ogenblik de toestand hopeloos, Jules is kortademig; met injecties wordt hij in leven gehouden; Lies wordt van haar werk gehaald, vader heel erg kortademig, Lies is al een deel van de ochtend en de middag bij hem; Jules is heel zwak, spreken gaat hem moeilijk af; ‘konden jullie maar bij hem zijn’; ….

Briefkaart van Jules en Lies aan het echtpaar den Haan-Palache vanuit kamp Westerbork

Van: medebewoners van barak 22 Aan: Goldstaub, Heinrich Plaats: Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Datum: 1942-03-17 Onderwerp: verjaardag Heinrich Goldstaub; tekening en vormgeving Egon Feldheim en Salamon Deresiewicz…

Van: medebewoners van barak 22 Aan: Goldstaub, Heinrich Plaats: Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Datum: 1942-03-17 Onderwerp: verjaardag Heinrich Goldstaub; tekening en vormgeving Egon Feldheim en Salamon Deresiewicz…

Tekening naar aanleiding van de verjaardag van Heinrich Goldstaub

Van: de commissaris van Ambonezenzorg (CAZ) (A.J. van Raalte) Aan: &nbsp;Inspecteur Ambonezenzorg Noord Plaats: Den Haag Datum: 1964-11-20 Onderwerp: bediening van de telefooncentrale na kantoorsluiting…; beschikbaar stellen voor de kampraad in de avond; neventoestel in de woning van de leider van de kampraad, de heer Saptenno…

Van: de commissaris van Ambonezenzorg (CAZ) (A.J. van Raalte) Aan: &nbsp;Inspecteur Ambonezenzorg Noord Plaats: Den Haag Datum: 1964-11-20 Onderwerp: bediening van de telefooncentrale na kantoorsluiting…; beschikbaar stellen voor de kampraad in de avond; neventoestel in de woning van de leider van de kampraad, de heer Saptenno…

Brief van de commissaris van Ambonezenzorg (CAZ) aan de Inspecteur Ambonezenzorg Noord

Portretfoto van Veronika Simons-Mohl

Foto van Veronika Simons-Mohl

Van: Biallosterski, Ben Aan: Jansen, familie Plaats: Den Haag Datum: 1943-12 Onderwerp: kerstgroet van Ben

Van: Biallosterski, Ben Aan: Jansen, familie Plaats: Den Haag Datum: 1943-12 Onderwerp: kerstgroet van Ben

Kerstgroet van Ben Biallosterski aan de familie Jansen vanuit Den Haag

Van: Bannet, Bennie Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1941-05-27 Onderwerp: droeve berichten, het heengaan van Nathan was voor hem een verlossing; Bennie en Mathilda waren tot het laatste ogenblik bij hem; hij kan de familie geruststellen over moeder, Mathilda…&nbsp;

Van: Bannet, Bennie Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1941-05-27 Onderwerp: droeve berichten, het heengaan van Nathan was voor hem een verlossing; Bennie en Mathilda waren tot het laatste ogenblik bij hem; hij kan de familie geruststellen over moeder, Mathilda…&nbsp;

Van: Polak, Esther, weduwe Aan: Polak, Sallie Plaats: Westerbork, kamp Datum:&nbsp;1943-04 Onderwerp: ze moet heden dinsdag naar Duitsland vertrekken (20 april); ‘vergeet mij niet en bid voor mij’…

Van: Polak, Esther, weduwe Aan: Polak, Sallie Plaats: Westerbork, kamp Datum:&nbsp;1943-04 Onderwerp: ze moet heden dinsdag naar Duitsland vertrekken (20 april); ‘vergeet mij niet en bid voor mij’…

Briefkaart van weduwe Esther Polak aan haar zoon Sallie Polak vanuit kamp Westerbork

Lied Dari mana datang saole met koorbewerking

Lied Dari mana datang saole met koorbewerking

Lied Dari mana datang saole

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: weer goed gearriveerd (na verlof) en een prettige reis gehad; in Meppel met vier man gaan lopen, andere wilden een wagen huren; na een half uur lopen kwamen ze en auto tegen, die hun naar het kamp heeft gebracht; in de barak lag een brief van de ongevallenverzekering; hij gaat morgen weer bij zijn oude ploeg terug. Hij krijgt dan 10 gulden per dag uitbetaald (veel beter loon)…

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: weer goed gearriveerd (na verlof) en een prettige reis gehad; in Meppel met vier man gaan lopen, andere wilden een wagen huren; na een half uur lopen kwamen ze en auto tegen, die hun naar het kamp heeft gebracht; in de barak lag een brief van de ongevallenverzekering; hij gaat morgen weer bij zijn oude ploeg terug. Hij krijgt dan 10 gulden per dag uitbetaald (veel beter loon)…

Brief van Samuel de Groot aan zijn vrouw en kinderen vanuit het Joods werkkamp Havelte

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth (via haar vader) Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-31 Onderwerp: over haar vrijlating, die maar niet komt; een van de personen die bij de 'commandant' was, is vrij; haar man zal bezoek krijgen van een jonge vrouwelijke dokter; pakje ontvangen, behoefte aan boter en kaas; met moeder gaat het beter, maar ze is hypernerveus; vader is plotseling overgeplaatst, maar zal over een paar dagen weer terug in barak 6 zijn; vanochtend zag Lotte het meisje waar de moeder de pullover voor haar man heeft gebreid; reeds vier maanden van haar man gescheiden…

Van: Feldman-Kan, Lotte Ruth (via haar vader) Aan: Feldman, T. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-31 Onderwerp: over haar vrijlating, die maar niet komt; een van de personen die bij de 'commandant' was, is vrij; haar man zal bezoek krijgen van een jonge vrouwelijke dokter; pakje ontvangen, behoefte aan boter en kaas; met moeder gaat het beter, maar ze is hypernerveus; vader is plotseling overgeplaatst, maar zal over een paar dagen weer terug in barak 6 zijn; vanochtend zag Lotte het meisje waar de moeder de pullover voor haar man heeft gebreid; reeds vier maanden van haar man gescheiden…

Brief van Lotte Ruth Feldman-Kan (via haar vader) aan haar echtgenoot vanuit kamp Westerbork

Foto' s van Chaja tijdens haar verblijf in Engeland.

Foto' s van Chaja tijdens haar verblijf in Engeland.

Foto' s van Chaja tijdens haar verblijf in Engeland

Van: Benjamin-Bloch, H. Aan: Hertha Evy Bloch (in Theresienstadt) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-26 Onderwerp: lieve moeder; Irene is gisteren getrouwd; allen gezond en allen werken.

Van: Benjamin-Bloch, H. Aan: Hertha Evy Bloch (in Theresienstadt) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-26 Onderwerp: lieve moeder; Irene is gisteren getrouwd; allen gezond en allen werken.

Briefkaart van Hanna Benjamin Bloch aan Hertha Evy Bloch vanuit Amsterdam

Foto van Grietje Muller

Van: Haagman, Lion Aan: De Vrijer, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: van verschillende personen brieven ontvangen, een ongekend genot; Clara krijgt les in verschillende medicijnen…; broodsjalet is de nieuwe hit in het kamp, over al waar je maar komt eten ze of bakken ze broodsjalet; over een vieze medebewoner (kaal geschoren vanwege luizen en vieze nagels), die deeg heeft gekneed; over eetgedrag in de barak van hetzelfde bord; ze hebben het naar omstandigheden goed; over lossen van rode kolen, zingen, lol hebben en geintjes maken tijdens het lossen…

Van: Haagman, Lion Aan: De Vrijer, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: van verschillende personen brieven ontvangen, een ongekend genot; Clara krijgt les in verschillende medicijnen…; broodsjalet is de nieuwe hit in het kamp, over al waar je maar komt eten ze of bakken ze broodsjalet; over een vieze medebewoner (kaal geschoren vanwege luizen en vieze nagels), die deeg heeft gekneed; over eetgedrag in de barak van hetzelfde bord; ze hebben het naar omstandigheden goed; over lossen van rode kolen, zingen, lol hebben en geintjes maken tijdens het lossen…

Brief van Lion Haagman aan de familie De Vrijer vanuit kamp Westerbork

Van: Groen, David Aan: Cozijn, E, mevrouw Plaats: Echten, Joods Werkkamp Datum: 1942-09-22 Onderwerp: over eventueel vertrek van het werkkamp Echten naar kamp Westerbork; over de leefomstandigheden; over de commandant; schrijven in de kantine; exercitie; onthouden van eten mag geen strafmaat meer zijn; toestemming om de grote verzoendag te vieren (Jom Kipoer); dwangarbeiders van rond en boven de zestig, er rolden tranen; Is meneer Cozijn naar Westerbork vertrokken?; bij eventueel vertrek naar kamp Westerbork en geen geld mogen meenemen, een adres voor geldverzending; verzoek van de schrijver het geld in bewaring te nemen…bij dochter is de deur ingetrapt en verzegeld…

Van: Groen, David Aan: Cozijn, E, mevrouw Plaats: Echten, Joods Werkkamp Datum: 1942-09-22 Onderwerp: over eventueel vertrek van het werkkamp Echten naar kamp Westerbork; over de leefomstandigheden; over de commandant; schrijven in de kantine; exercitie; onthouden van eten mag geen strafmaat meer zijn; toestemming om de grote verzoendag te vieren (Jom Kipoer); dwangarbeiders van rond en boven de zestig, er rolden tranen; Is meneer Cozijn naar Westerbork vertrokken?; bij eventueel vertrek naar kamp Westerbork en geen geld mogen meenemen, een adres voor geldverzending; verzoek van de schrijver het geld in bewaring te nemen…bij dochter is de deur ingetrapt en verzegeld…

Brief van David Groen vanuit het Joodse werkkamp Echten

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel komt moe van zijn werk, er ligt een brief van zijn vrouw voor hem; hij zal gauw gaan schrijven…; &nbsp;over een eventueel bezoek…; het vliegveld werd beschoten, luchtafweer schoot terug, de mannen hadden zich in het bos terug getrokken; er is geen kapper in het kamp en Samuel zit met een enorm bos haar, met de koude geeft het wat warmte; ze horen dat van ondergedoken gemengd-gehuwden de bezittingen in beslag zijn genomen; eerst moesten ze een uur lopen om bij het werk te komen, nu 10 minuten…

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel komt moe van zijn werk, er ligt een brief van zijn vrouw voor hem; hij zal gauw gaan schrijven…; &nbsp;over een eventueel bezoek…; het vliegveld werd beschoten, luchtafweer schoot terug, de mannen hadden zich in het bos terug getrokken; er is geen kapper in het kamp en Samuel zit met een enorm bos haar, met de koude geeft het wat warmte; ze horen dat van ondergedoken gemengd-gehuwden de bezittingen in beslag zijn genomen; eerst moesten ze een uur lopen om bij het werk te komen, nu 10 minuten…

Sophia CatharineWessel

Sophia Catharine
Wessel