In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Revisietekening van de elektrische installatie barak 103 Schattenberg&nbsp; Datum: 1952-08-20

Revisietekening van de elektrische installatie barak 103 Schattenberg&nbsp; Datum: 1952-08-20

Plattegrond van de elektrische installatie in barak 103 in het woonoord Schattenberg

Van: Gans, Gerard Aan: zijn ouders&nbsp; Plaats: Vught, kamp Datum: 1943-03-09 Onderwerp: barak 6 B, nummer 646; instructies voor het schrijven van een brief: Shutzhaftling G. Gans…; de inhoud mag niet over politiek of godsdienst gaan; pakketten zijn wel toegestaan; graag truien, een slip-over en een stuk zeep; schrijf goed en duidelijk en op de lijnen…

Van: Gans, Gerard Aan: zijn ouders&nbsp; Plaats: Vught, kamp Datum: 1943-03-09 Onderwerp: barak 6 B, nummer 646; instructies voor het schrijven van een brief: Shutzhaftling G. Gans…; de inhoud mag niet over politiek of godsdienst gaan; pakketten zijn wel toegestaan; graag truien, een slip-over en een stuk zeep; schrijf goed en duidelijk en op de lijnen…

Brief van Gerard Gans aan zijn ouders vanuit kamp Vught

Naziconcentratiekampen

Kamp Myslowitz

Cahn was koopman en samen met Alfred Kohn eigenaar van de ijssalons Koco in de Van Woustraat en de Rijnstraat te Amsterdam. Beide mannen waren Joodse vluchtelingen afkomstig uit Duitsland. Vanuit de ijssalon in de Van Woustraat werden verzetsactiviteiten georganiseerd, de salon was de thuisbasis voor Joodse knokploegen en het verzet tegen de anti-Joodse rellen van februari 1941 werd vanuit de salon georganiseerd. Op 19 februari 1941 werd de ijssalon min of meer toevallig overvallen door de Grüne Polizei, waarbij een flinke knokpartij ontstond waarbij ammoniakgas is vrijgekomen. Het is onduidelijk of er met voorbedachte rade een installatie was aangebracht of dat het louter een ongeluk was waarbij een Duitser per ongeluk een fles ammoniak, benodigd ter bereiding van ijs, heeft omgestoten. Er zijn belastende en ontlastende verklaringen omtrent de gebeurtenissen bij ijssalon Koco. Cahn en Kohn werden gearresteerd en gevangengezet en er werden buurtrazzias gehouden, wat de aanleiding zou worden voor de februaristaking. Tot 3 maart 1941 zat Cahn in de gevangenis van Scheveningen (Oranjehotel), waar hij ondanks marteling weigerde de naam van de monteur van de ammoniakinstallatie te noemen. Ernst Cahn was de eerste verzetsstrijder die op de Waalsdorpervlakte werd doodgeschoten.

Bewijs te zijn gedesinfecteerd met DDT poeder in Leipzig.

Bewijs te zijn gedesinfecteerd met DDT poeder in Leipzig.

Bewijs te zijn gedesinfecteerd met DDT poeder in Leipzig

Van: 2nd CA Regiment Aan: wie het betreft Plaats: Leipzig Datum: 1945-06 Onderwerp: desinfectie met DDT-poeder.

Van: 2nd CA Regiment Aan: wie het betreft Plaats: Leipzig Datum: 1945-06 Onderwerp: desinfectie met DDT-poeder.

Bewijs van behandeling met DDT-poeder in Leipzig

Joodse Raden

Joodse Raad voor Amsterdam

Expositur

Boek met de titel 'Schakels. Nederlandse taal voor kinderen uit Maleis sprekend milieu Plaats: Groningen Datum: 1968

Boek met de titel 'Schakels. Nederlandse taal voor kinderen uit Maleis sprekend milieu Plaats: Groningen Datum: 1968

Boek met de titel 'Schakels. Nederlandse taal voor kinderen uit Maleis sprekend milieu

Mededeling/gebed dat is gebruikt in kamp Westerbork Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944&nbsp;

Mededeling/gebed dat is gebruikt in kamp Westerbork Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944&nbsp;

Mededeling/gebed dat is gebruikt in kamp Westerbork

Van: Bos, Fa.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Muntendam&nbsp; Datum:&nbsp;1951-10 Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Van: Bos, Fa.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Muntendam&nbsp; Datum:&nbsp;1951-10 Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Brief van familie Bos aan Staatsbosbeheer

Achterzijde van kantinekaart waarop gestempeld: Allein Z.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-1945&nbsp; Zie ook inv. nr. 120.

Achterzijde van kantinekaart waarop gestempeld: Allein Z.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-1945&nbsp; Zie ook inv. nr. 120.

Foto van een achterzijde van een kantinekaart uit kamp Westerbork

Kantinekaart Van: Gerzon, Sigbert Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 No. 1773

Kantinekaart Van: Gerzon, Sigbert Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 No. 1773

Kantinekaart van Sigbert Gerzon in kamp Westerbork

Kantinekaart Van: Polak, Henriette&nbsp; Plaats: kamp Westerbork Datum: 1944

Kantinekaart Van: Polak, Henriette&nbsp; Plaats: kamp Westerbork Datum: 1944

Kantinekaart van Henriëtte Polak in kamp Westerbork

Kantinekaart Van: Allina, Kurt Stefan Plaats: Westerbork, kamp datum: 1944-1945 No. 0016

Kantinekaart Van: Allina, Kurt Stefan Plaats: Westerbork, kamp datum: 1944-1945 No. 0016

Kantinekaart van Kurt Stefan Allina in kamp Westerbork

Beroepsgroepen in kamp Westerbork

Barakleiding in kamp Westerbork

Rabbijnen kamp Westerbork

Landarbeiders kamp Westerbork

Ordonnansen

Keukenpersoneel kamp Westerbork

Leraren kamp Westerbork

Artiesten kamp Westerbork

Verplegers kamp Westerbork

Artsen kamp Westerbork

Handelsvertegenwoordigers kamp Westerbork

Maatschappelijk werkers kamp Westerbork

Van: Nederlandsch Roode Kruis, afwikkelingsbureau concentratiekampen&nbsp; Aan: Abrahams, J.M.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1946-06-12&nbsp; Onderwerp: persoonsgegevens over Hans Cahen.

Van: Nederlandsch Roode Kruis, afwikkelingsbureau concentratiekampen&nbsp; Aan: Abrahams, J.M.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1946-06-12&nbsp; Onderwerp: persoonsgegevens over Hans Cahen.

Brief van het Nederlandsch Roode Kruis aan J. M. Abrahams

Van: Bob&nbsp;en Hans Cahen Aan: Cahen-Vries, de, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-08 Onderwerp: wel of niet op transport gaan naar Westerbork. Mevrouw Cahen ligt in een ziekenhuis te Amersfoort.

Van: Bob&nbsp;en Hans Cahen Aan: Cahen-Vries, de, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-08 Onderwerp: wel of niet op transport gaan naar Westerbork. Mevrouw Cahen ligt in een ziekenhuis te Amersfoort.

Brief van Bob en Hans Cahen aan mevr. Cahen-de Vries vanuit kamp Westerbork

Van: Cahen, Hans&nbsp; Aan: Wan en Joop&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-03-25&nbsp; Onderwerp: verzoek om spullen. Oom Sal de Jong is als strafgeval binnengekomen. Hij is mager en kaalgeschoren. Broer Bob zag hem pas twee dagen na aankomst in kamp Westerbork…In de stad Groningen zijn geen Joden meer, behalve zieken uit kamp Westerbork die in Groningen in het ziekenhuis liggen.

Van: Cahen, Hans&nbsp; Aan: Wan en Joop&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-03-25&nbsp; Onderwerp: verzoek om spullen. Oom Sal de Jong is als strafgeval binnengekomen. Hij is mager en kaalgeschoren. Broer Bob zag hem pas twee dagen na aankomst in kamp Westerbork…In de stad Groningen zijn geen Joden meer, behalve zieken uit kamp Westerbork die in Groningen in het ziekenhuis liggen.

Brief van Hans Cahen aan Wan en Joop vanuit kamp Westerbork

Kwitantie afgegeven door de Joodsche Raad voor Amsterdam, Afdeling Den Haag Voor: H. Cohen Plaats: Leiden&nbsp; Datum: 1942-02-16&nbsp; Betreft verhuisaanvraag.

Kwitantie afgegeven door de Joodsche Raad voor Amsterdam, Afdeling Den Haag Voor: H. Cohen Plaats: Leiden&nbsp; Datum: 1942-02-16&nbsp; Betreft verhuisaanvraag.

Kwitantie in verband met een verhuisaanvraag van de Joodse Raad voor Amsterdam, Afdeling Den Haag

Van: Cahen, Hans&nbsp; Aan: Vries, de, J. S. (Academisch Ziekenhuis te Groningen) Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-04-15&nbsp; Onderwerp: dagelijks leven. Gelijkgesteld met de Alte lagerinsassen. De schrijver en zijn broer Bob behoren tot de vaste kern. Via het magazijn een overall en gummilaarzen gekregen.

Van: Cahen, Hans&nbsp; Aan: Vries, de, J. S. (Academisch Ziekenhuis te Groningen) Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-04-15&nbsp; Onderwerp: dagelijks leven. Gelijkgesteld met de Alte lagerinsassen. De schrijver en zijn broer Bob behoren tot de vaste kern. Via het magazijn een overall en gummilaarzen gekregen.

Briefkaart van Hans Cahen aan J.S. de Vries vanuit kamp Westerbork

Van: Bob&nbsp; Aan: Wan en Joop&nbsp; Plaats: kamp Westerbork Datum: 1943-02-02&nbsp; Onderwerp:&nbsp;Verzoek om kleding en andere gebruiksvoorwerpen ter voorbereiding voor een eventuele deportatie uit kamp Westerbork. Vervolg brief 2810-03

Van: Bob&nbsp; Aan: Wan en Joop&nbsp; Plaats: kamp Westerbork Datum: 1943-02-02&nbsp; Onderwerp:&nbsp;Verzoek om kleding en andere gebruiksvoorwerpen ter voorbereiding voor een eventuele deportatie uit kamp Westerbork. Vervolg brief 2810-03

Brief van Bob aan Wan en Joop vanuit kamp Westerbork

Van: Hans (Barend Schijveschuurder) Aan: Schijveschuurder-Wessel, T. Plaats: Westerbork, kamp; Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-04-26 Onderwerp: bevrijding kamp Westerbork, omstandigheden, voorwaarden om het kamp te mogen verlaten, Security Service Om half vijf op 12 april met groot gejuich en enthousiasme door ongeveer 1000 Joden door de Canadezen bevrijd. De Duitse bezetter had de dag ervoor het kamp verlaten. Wanneer Barend het kamp mag verlaten is onduidelijk. Het hangt volgens hem af van transportmogelijkheden en de komst van de Security Service (ondervraging)en een verklaring van politieke betrouwbaarheid. Hij vraagt aan Tilly of ze al iets van hun zoon Freddy heeft gehoord. Hij zal ondertussen al praten. Barend schrijft over zijn arrestatie, verhoor een aankomst in kamp Westerbork.&nbsp;Verblijf op een zaal in barak 21. Op het moment van schrijven is hij op een kamer terecht gekomen in barak 43. Gegevens van Freddy doorgestuurd naar Herenveen. In Westerbork heeft Barend de mens leren kennen. De mensen leren niets. Een hoop idealen die hij en zijn vrouw hadden moeten zij heroverwegen… De brief is gedeeltelijk geschreven op een pakketpost formulier van het kamp, waarop mogelijk binnenkomende pakketten werden ingeschreven. &nbsp;

Van: Hans (Barend Schijveschuurder) Aan: Schijveschuurder-Wessel, T. Plaats: Westerbork, kamp; Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-04-26 Onderwerp: bevrijding kamp Westerbork, omstandigheden, voorwaarden om het kamp te mogen verlaten, Security Service Om half vijf op 12 april met groot gejuich en enthousiasme door ongeveer 1000 Joden door de Canadezen bevrijd. De Duitse bezetter had de dag ervoor het kamp verlaten. Wanneer Barend het kamp mag verlaten is onduidelijk. Het hangt volgens hem af van transportmogelijkheden en de komst van de Security Service (ondervraging)en een verklaring van politieke betrouwbaarheid. Hij vraagt aan Tilly of ze al iets van hun zoon Freddy heeft gehoord. Hij zal ondertussen al praten. Barend schrijft over zijn arrestatie, verhoor een aankomst in kamp Westerbork.&nbsp;Verblijf op een zaal in barak 21. Op het moment van schrijven is hij op een kamer terecht gekomen in barak 43. Gegevens van Freddy doorgestuurd naar Herenveen. In Westerbork heeft Barend de mens leren kennen. De mensen leren niets. Een hoop idealen die hij en zijn vrouw hadden moeten zij heroverwegen… De brief is gedeeltelijk geschreven op een pakketpost formulier van het kamp, waarop mogelijk binnenkomende pakketten werden ingeschreven. &nbsp;

Brief van Barend Schijveschuurder aan Tilly Schijveschuurder-Wessel vanuit kamp Westerbork

Van: Vries, de, A. Aan: Berend, Mijer en andere vrienden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-16 Onderwerp: Transport naar Westerbork; bagage; bevolking; omstandigheden; transporten; vraag om diverse goederen + enveloppe (6466-2-1)

Van: Vries, de, A. Aan: Berend, Mijer en andere vrienden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-16 Onderwerp: Transport naar Westerbork; bagage; bevolking; omstandigheden; transporten; vraag om diverse goederen + enveloppe (6466-2-1)

Cilli SaraWeiss-Weinberger

Cilli Sara
Weiss-Weinberger