In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Degen, Maurits Aan: Boas-Prins, S. Datum: 1943-07-08 Onderwerp: Maurits is bij de schoonmoeder van mevrouw Boas geweest. Zij maakt het goed. Ook met Esthertje gaat het prima.

Van: Degen, Maurits Aan: Boas-Prins, S. Datum: 1943-07-08 Onderwerp: Maurits is bij de schoonmoeder van mevrouw Boas geweest. Zij maakt het goed. Ook met Esthertje gaat het prima.

Brief van Maurits Degen aan S. Boas-Prins vanuit Amsterdam

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-22 Onderwerp: Mevrouw Boas-Snuijff schrijft dat ze op het kantoor van haar zoon Salomon is geweest om fotokopieën van diens Palestinaverklaring te regelen. Salomons chef is bereid om duplicaten op te sturen. &nbsp;

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-22 Onderwerp: Mevrouw Boas-Snuijff schrijft dat ze op het kantoor van haar zoon Salomon is geweest om fotokopieën van diens Palestinaverklaring te regelen. Salomons chef is bereid om duplicaten op te sturen. &nbsp;

Brief van J. Boas-Snuijf aan het echtpaar Boas-Prins, regelen duplicaten Palestinaverklaring

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-30 Onderwerp: Judith is blij te horen dat Salomon en Seraphina het goed maken, maar vindt het jammer dat ze niet bij de tien zaten die naar Amsterdam mochten komen. Ze heeft een nieuw pakje opgestuurd.&nbsp; Met enveloppe

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-30 Onderwerp: Judith is blij te horen dat Salomon en Seraphina het goed maken, maar vindt het jammer dat ze niet bij de tien zaten die naar Amsterdam mochten komen. Ze heeft een nieuw pakje opgestuurd.&nbsp; Met enveloppe

Brief van J. Boas-Snuijf aan het echtpaar Boas-Prins in kamp Westerbork vanuit Amsterdam

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-05 Onderwerp: Judith heeft pakken met kleding opgestuurd naar Salomon en Seraphina. Ook heeft ze hen een fotokopie opgestuurd van haar stuk voor Barneveld.&nbsp;

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-05 Onderwerp: Judith heeft pakken met kleding opgestuurd naar Salomon en Seraphina. Ook heeft ze hen een fotokopie opgestuurd van haar stuk voor Barneveld.&nbsp;

Van: Boas, Salomon Plaats: kamp Westerbork Datum: 1943 Onderwerp: de ontvanger van het bericht wordt gevraagd zich in verbinding te stellen met de heer L. Boas en hem te vertellen dat mevrouw Boas-Snuyff vanwege de nieuwe pakketregeling slechts 1 keer per 6 week een pakket mag ontvangen en het gezin van haar zoon (Salomon) 1 keer per 4 weken. De pakjes mogen maximaal 2 kilo zijn en moeten voorzien zijn van een pakketzegel. Salomon vraagt om zoveel mogelijk levensmiddelen te sturen die bewaard kunnen blijven. De familie Asman moet medegedeeld worden dat het goed gaat met Esthertje. Ze is herstellende van keel- en oorontsteking en verblijft in het ziekenhuis waar verzorging en verwarming beter zijn dan in de barak. Een pakje uit Leeuwarden is helaas niet aangekomen omdat postpakketten uit de provincie vaak niet toegelaten word.

Van: Boas, Salomon Plaats: kamp Westerbork Datum: 1943 Onderwerp: de ontvanger van het bericht wordt gevraagd zich in verbinding te stellen met de heer L. Boas en hem te vertellen dat mevrouw Boas-Snuyff vanwege de nieuwe pakketregeling slechts 1 keer per 6 week een pakket mag ontvangen en het gezin van haar zoon (Salomon) 1 keer per 4 weken. De pakjes mogen maximaal 2 kilo zijn en moeten voorzien zijn van een pakketzegel. Salomon vraagt om zoveel mogelijk levensmiddelen te sturen die bewaard kunnen blijven. De familie Asman moet medegedeeld worden dat het goed gaat met Esthertje. Ze is herstellende van keel- en oorontsteking en verblijft in het ziekenhuis waar verzorging en verwarming beter zijn dan in de barak. Een pakje uit Leeuwarden is helaas niet aangekomen omdat postpakketten uit de provincie vaak niet toegelaten word.

Bericht van Salomon Boas vanuit kamp Westerbork

Van: Toering, R. Aan: Kommandant des Marechausseebezirks Groningen Plaats: Emmen Datum: 1942-07-22 Onderwerp: Overname van het Vreemdelingenkamp te Westerbork; Versterkingen van de bewaking; verantwoordelijkheden.

Van: Toering, R. Aan: Kommandant des Marechausseebezirks Groningen Plaats: Emmen Datum: 1942-07-22 Onderwerp: Overname van het Vreemdelingenkamp te Westerbork; Versterkingen van de bewaking; verantwoordelijkheden.

Brief van R. Toering aan de Kommandant des Marechausseebezirks Groningen

Van: ter Veer B.I.A.A., Mr., Directeur-Generaal voor Bijzondere Rechtspleging (D.G.B.R.) Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: 's-Gravenhage Datum: 1946-03-26 Onderwerp: instructies voor godsdienstige verzorging (in onder andere Interneringskamp Westerbork).

Van: ter Veer B.I.A.A., Mr., Directeur-Generaal voor Bijzondere Rechtspleging (D.G.B.R.) Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: 's-Gravenhage Datum: 1946-03-26 Onderwerp: instructies voor godsdienstige verzorging (in onder andere Interneringskamp Westerbork).

Instructie van B.I.A.A. ter Veer aan J.G. Buijvoets over godsdienstige verzorging

Formulier Nederlandse Rode Kruis Plaats: Amsterdam Datum: 1942-07-18 Onderwerp: Salomon Boas brengt Meyer Frank felicitaties over.

Formulier Nederlandse Rode Kruis Plaats: Amsterdam Datum: 1942-07-18 Onderwerp: Salomon Boas brengt Meyer Frank felicitaties over.

Formulier van het Rode Kruis voor het verzenden van een bericht van Salomon Boas aan Meyer Frank

Van: Boas-Snuijff, J. Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-22 Onderwerp: de secretaris-generaal van het departement Binnenlandse zaken heeft mevrouw Boas-Snuijff medegedeeld dat zij door de Beauftragte für die Stadt Amsterdam is voorgedragen voor plaatsing te Barneveld. Mr. Hirsch zal ook voor Salomon en Seraphina zijn best doen.

Van: Boas-Snuijff, J. Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-22 Onderwerp: de secretaris-generaal van het departement Binnenlandse zaken heeft mevrouw Boas-Snuijff medegedeeld dat zij door de Beauftragte für die Stadt Amsterdam is voorgedragen voor plaatsing te Barneveld. Mr. Hirsch zal ook voor Salomon en Seraphina zijn best doen.

Brief van J. Boas-Snuijf aan het echtpaar Boas-Prins vanuit Amsterdam over plaatsing op de Barneveld-lijst

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-04 Onderwerp: Judith heeft een zelfgebakken cake opgestuurd, zodat Salomon en Seraphina degenen die in deze maand jarig zijn kunnen gedenken. De volgende keer stuurt ze tandenborstels mee. Stofbrillen zijn echter moeilijk te krijgen. Ze zal ook een fotokopie van een Rode Kruisbrief van Tonnie en Paula opsturen.&nbsp;

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-04 Onderwerp: Judith heeft een zelfgebakken cake opgestuurd, zodat Salomon en Seraphina degenen die in deze maand jarig zijn kunnen gedenken. De volgende keer stuurt ze tandenborstels mee. Stofbrillen zijn echter moeilijk te krijgen. Ze zal ook een fotokopie van een Rode Kruisbrief van Tonnie en Paula opsturen.&nbsp;

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-25 Onderwerp: Judith schrijft dat er wordt geprobeerd Salomon en Seraphina naar Barneveld te krijgen. Verder heeft ze een pakje met amandelen en gebakken koekjes opgestuurd.&nbsp; Met enveloppe

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-25 Onderwerp: Judith schrijft dat er wordt geprobeerd Salomon en Seraphina naar Barneveld te krijgen. Verder heeft ze een pakje met amandelen en gebakken koekjes opgestuurd.&nbsp; Met enveloppe

Van: Cohen, D. (namens het Comité voor Bijzondere Joodse Belangen) Aan: Min. van Bin. Zaken P Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1940-04-16&nbsp; Onderwerp: mogelijk bezoek van de door de Volkenbond benoemde hoge commissaris (Sir Herbert Emerson) voor vluchtelingen aan het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.

Van: Cohen, D. (namens het Comité voor Bijzondere Joodse Belangen) Aan: Min. van Bin. Zaken P Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1940-04-16&nbsp; Onderwerp: mogelijk bezoek van de door de Volkenbond benoemde hoge commissaris (Sir Herbert Emerson) voor vluchtelingen aan het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.

Brief van David Cohen aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken

Van: Boas, Salomon Onderwerp: de ontvanger van het bericht wordt gevraagd de heer L. Boas mede te delen dat de nieuwe pakjesregeling vanaf 16 december ingaat. Dit betekent dat mevr. Boas-Snuyff (als alleenstaande) 1 keer per 6 week een pakketje mag ontvangen en het gezin van haar zoon (Salomon) 1 keer per 4 weken. Vervolgens de vraag of L. de eerste dagen zoveel mogelijk levensmiddelen kan sturen die bewaard kunnen blijven. De familie Asman moet verteld worden dat het goed gaat en dat Esthertje bijna is genezen van een keel- en oorontsteking. Ze verblijft in het ziekenhuis, omdat daar de verzorging en verwarming beter is dan in de barak.&nbsp;

Van: Boas, Salomon Onderwerp: de ontvanger van het bericht wordt gevraagd de heer L. Boas mede te delen dat de nieuwe pakjesregeling vanaf 16 december ingaat. Dit betekent dat mevr. Boas-Snuyff (als alleenstaande) 1 keer per 6 week een pakketje mag ontvangen en het gezin van haar zoon (Salomon) 1 keer per 4 weken. Vervolgens de vraag of L. de eerste dagen zoveel mogelijk levensmiddelen kan sturen die bewaard kunnen blijven. De familie Asman moet verteld worden dat het goed gaat en dat Esthertje bijna is genezen van een keel- en oorontsteking. Ze verblijft in het ziekenhuis, omdat daar de verzorging en verwarming beter is dan in de barak.&nbsp;

Bericht van Salomon Boas aan Louis Boas vanuit kamp Westerbork

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-27 Onderwerp: Judith hoopt dat het pakje met nagelschuier en kam is aangekomen. Ze zal ook de post doorsturen.&nbsp; Met enveloppe

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-27 Onderwerp: Judith hoopt dat het pakje met nagelschuier en kam is aangekomen. Ze zal ook de post doorsturen.&nbsp; Met enveloppe

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-24 Onderwerp: Judith hoopt dat de brieven en pakjes aankomen, want ze weet het baraknummer niet. Ze heeft een pakje uit Lissabon ontvangen met vijgen en amandelen die ze doorstuurt zodra ze het baraknummer weet.&nbsp; Met enveloppe

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-24 Onderwerp: Judith hoopt dat de brieven en pakjes aankomen, want ze weet het baraknummer niet. Ze heeft een pakje uit Lissabon ontvangen met vijgen en amandelen die ze doorstuurt zodra ze het baraknummer weet.&nbsp; Met enveloppe

Het Moderamen van de Alg. Synode der Ned. Herv. kerk machtigt de heer Tabaksblatt, S.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1942-12-18 Onderwerp: zorg voor gedoopte Joden, die in kamp Westerbork of elders verblijven.

Het Moderamen van de Alg. Synode der Ned. Herv. kerk machtigt de heer Tabaksblatt, S.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1942-12-18 Onderwerp: zorg voor gedoopte Joden, die in kamp Westerbork of elders verblijven.

Machtiging voor S. Tabaksblatt voor de geestelijke verzorging van gedoopte Joden

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-11 Onderwerp: Judith meldt dat ze waarschijnlijk een Ausweis op onderwijs krijgt. Ze schrijft ook dat ze op het kantoor van Salomon is geweest. Voor hem heeft ze daar een duplicaat laten maken van zijn akte van beëidiging die ze via de Joodse Raad heeft laten opsturen. Ook heeft ze een fotokopie van de Rode Kruis-brief van Paula bijgevoegd.&nbsp;

Van: Boas-Snuijff, Judith Aan: Boas, Salomon en Boas-Prins, Seraphina Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-11 Onderwerp: Judith meldt dat ze waarschijnlijk een Ausweis op onderwijs krijgt. Ze schrijft ook dat ze op het kantoor van Salomon is geweest. Voor hem heeft ze daar een duplicaat laten maken van zijn akte van beëidiging die ze via de Joodse Raad heeft laten opsturen. Ook heeft ze een fotokopie van de Rode Kruis-brief van Paula bijgevoegd.&nbsp;

RosaWeiler-Korn

Rosa
Weiler-Korn