In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Boezeman, Dr. Aan: bewoners van het kamp Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1941 Onderwerp: recept voor een breukband en twee batterijen voor een gehoorapparaat.

Van: Boezeman, Dr. Aan: bewoners van het kamp Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1941 Onderwerp: recept voor een breukband en twee batterijen voor een gehoorapparaat.

Recepten uitgeschreven door Dr. Boezeman voor bewoners in het kamp

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Baudoin, P., dr. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-11-28 Onderwerp: reactie op ontslagneming van dr. Baudoin. Weerlegging van zijn verwijten.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Baudoin, P., dr. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-11-28 Onderwerp: reactie op ontslagneming van dr. Baudoin. Weerlegging van zijn verwijten.

Brief van J. G. Buijvoets aan Dr. P. Baudoin in verband met zijn ontslag en verwijten

De Nederlandsche Politie Orgaan van den Kameraadschapsbond der Nederlandsche Politie 2e jaargang no. 6 1944-03-15 Op blz. 177 tekst over Kamp Westerbork

De Nederlandsche Politie Orgaan van den Kameraadschapsbond der Nederlandsche Politie 2e jaargang no. 6 1944-03-15 Op blz. 177 tekst over Kamp Westerbork

Orgaan De Nederlandsche Politie

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen aan het werk op de zinkbedden van de nieuwe waterzuivering.&nbsp;

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: kampgevangenen aan het werk op de zinkbedden van de nieuwe waterzuivering.&nbsp;

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Van: het Amerikaanse Consulaat Aan: Tauber, Fritz Plaats: Rotterdam Datum: 1941-01-16 Onderwerp: reden/verklaring om een visum te kunnen krijgen niet voldoende.

Van: het Amerikaanse Consulaat Aan: Tauber, Fritz Plaats: Rotterdam Datum: 1941-01-16 Onderwerp: reden/verklaring om een visum te kunnen krijgen niet voldoende.

Brief van het Amerikaanse Consulaat aan Fritz Tauber

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 16-06-1943 Nr. 336 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Josef, Ida H. geb. 05-06-84 overleden te Westerbork op 01-06-1943 op 07-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 16-06-1943 Nr. 336 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Josef, Ida H. geb. 05-06-84 overleden te Westerbork op 01-06-1943 op 07-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Ida H. Josef

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 26-05-1943 Nr. 314 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Drukker, Louise Henriette Leonore geb. 10-09-71 overleden te Westerbork op 24-05-1943 op: 26-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 26-05-1943 Nr. 314 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Drukker, Louise Henriette Leonore geb. 10-09-71 overleden te Westerbork op 24-05-1943 op: 26-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Louise Henriette Leonore Drukker

Persoonsbewijs van Fritz Pieter Creman Hij was niet-Joods en getrouwd met de Joodse Lea Snijders.

Persoonsbewijs van Fritz Pieter Creman Hij was niet-Joods en getrouwd met de Joodse Lea Snijders.

Persoonsbewijs van Fritz Pieter Creman

Betreft: Plattegrond met riolering en gevels Barak 33.&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1965-08-17 Opmerking: voorbereidingen tot het aanpassen van de indeling van de barak, zodat gezinnen een eigen woonruimte hebben.

Betreft: Plattegrond met riolering en gevels Barak 33.&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1965-08-17 Opmerking: voorbereidingen tot het aanpassen van de indeling van de barak, zodat gezinnen een eigen woonruimte hebben.

Plattegrond met riolering en gevels Barak 33.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Kinderen en volwassenen van het (kinder-)koor tijdens een kerkdienst in barak 9 geleid door Srul Tabaksblatt.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Kinderen en volwassenen van het (kinder-)koor tijdens een kerkdienst in barak 9 geleid door Srul Tabaksblatt.

Sneeuwballengevecht bij een van de familiebarakken. Bewoners kijken toe. Plaats: Repatriëringskamp Westerbork, Schattenberg Datum: 1950-1951

Sneeuwballengevecht bij een van de familiebarakken. Bewoners kijken toe. Plaats: Repatriëringskamp Westerbork, Schattenberg Datum: 1950-1951

Foto van een sneeuwbalgevecht in Repatriëringskamp Westerbork (Schattenberg)

Lager Westerbork Merkblad&nbsp; Vermeld staan een aantal gedragslijnen; gehoorzaamheidsplicht; spertijd; bagage; post; sociale voorzorg (Fursorge); geld.

Lager Westerbork Merkblad&nbsp; Vermeld staan een aantal gedragslijnen; gehoorzaamheidsplicht; spertijd; bagage; post; sociale voorzorg (Fursorge); geld.

Bekendmaking van allerlei gedrags- en richtlijnen in kamp Westerbork

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Kerkdienst in barak 9 geleid door Srul Tabaksblatt. Deelnemers aan de dienst.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Kerkdienst in barak 9 geleid door Srul Tabaksblatt. Deelnemers aan de dienst.

Ontvangstbewijs voor een kist en twee koffers, die vanuit Theresienstadt zijn verstuurd op 11 juni 1945 (ondertekend door lena Cohen-Nijstad). De goederen zijn in ontvangst genomen door door A. Nijstad in Lochem, 1945.

Ontvangstbewijs voor een kist en twee koffers, die vanuit Theresienstadt zijn verstuurd op 11 juni 1945 (ondertekend door lena Cohen-Nijstad). De goederen zijn in ontvangst genomen door door A. Nijstad in Lochem, 1945.

Ontvangstbewijs

Van:&nbsp; Aan: Lieve Mien, Ben en opoe&nbsp;(Eva Katz-Franken)&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-12-25&nbsp; Onderwerp: Kerstdag; omstandigheden; transporten (mogelijk moet de schrijver in januari op transport).

Van:&nbsp; Aan: Lieve Mien, Ben en opoe&nbsp;(Eva Katz-Franken)&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-12-25&nbsp; Onderwerp: Kerstdag; omstandigheden; transporten (mogelijk moet de schrijver in januari op transport).

Brief van familie aan Mien en Ben Lackrooy vanuit kamp Westerbork

Ontvangstbewijs voor twee kisten en een zak, toegezonden door Lena Nijstad-Cohen en haar echtgenoot Jules Cohen vanuit Theresienstadt op 6 juni 1945. De goederen zijn in ontvangst genomen door A. Nijstad te Lochem.

Ontvangstbewijs voor twee kisten en een zak, toegezonden door Lena Nijstad-Cohen en haar echtgenoot Jules Cohen vanuit Theresienstadt op 6 juni 1945. De goederen zijn in ontvangst genomen door A. Nijstad te Lochem.

Lagerbefehl No. 5 Datum: 1943-02-11 Vlucht en pogingen tot ontvluchting van lageringezetenen; transportbagage; technische reparaties Blz.: 2

Lagerbefehl No. 5 Datum: 1943-02-11 Vlucht en pogingen tot ontvluchting van lageringezetenen; transportbagage; technische reparaties Blz.: 2

Lagerbefehl No. 5

Situatie Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1956-1958 Opmerking: de door de brand in 1958 verwoeste barakken (nummers in de zestig) zijn met potlood doorgestreept.

Situatie Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1956-1958 Opmerking: de door de brand in 1958 verwoeste barakken (nummers in de zestig) zijn met potlood doorgestreept.

Plattegrond van het woonoord Schattenberg

Van: Creman, P.W. Aan: Departement van financien Plaats: Den Haag Datum: 1945-08-03 Onderwerp: vraag hoe te handelen met een biljet van 1000 gulden welke afzender in bewaring heeft van zijn zwager die is gedeporteerd.

Van: Creman, P.W. Aan: Departement van financien Plaats: Den Haag Datum: 1945-08-03 Onderwerp: vraag hoe te handelen met een biljet van 1000 gulden welke afzender in bewaring heeft van zijn zwager die is gedeporteerd.

Brief van P.W. Creman aan het Ministerie van Financiën inzake in bewaring gegeven geld

Mededeling Van: Buijvoets, J.G. Aan: J. Grevelink (Commandant Bewakingstroepen 1ste Compagnie Kamp Westerbork Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-05 Onderwerp: inspectie en defilé bewakingstroepen.

Mededeling Van: Buijvoets, J.G. Aan: J. Grevelink (Commandant Bewakingstroepen 1ste Compagnie Kamp Westerbork Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-05 Onderwerp: inspectie en defilé bewakingstroepen.

Mededeling van J. Buijvoets aan J. Grevelink over inspectie van het defilé

Rapport School Lager Westerbork Van: De Jong, Daniel Datum: 1944-04-18

Rapport School Lager Westerbork Van: De Jong, Daniel Datum: 1944-04-18

Schoolrapport van Daniel de Jong

Van: Mulder, A. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1948-06-05 Onderwerp: het te betrekken huis gaat met grote onkosten gepaard en is technisch onuitvoerbaar. Hierom wordt de verhuizing naar huis 8 uitgesteld.

Van: Mulder, A. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1948-06-05 Onderwerp: het te betrekken huis gaat met grote onkosten gepaard en is technisch onuitvoerbaar. Hierom wordt de verhuizing naar huis 8 uitgesteld.

Brief van A. Mulder aan J.G. Buijvoets over uitstel van een verhuizing naar huis 8

Verklaring Van: Gerzon, S.A. F.A. Heinemann verklaart dat zijn stiefvader S.A. Gerzon alle inkomende post en pakketten mag ontvangen en de brieven mag afhandelen. Fritz Heinemann ging op 8-12-1942 op transport naar Auschwitz. De datum 28-2-1943 onderaan de verklaring is zijn overlijdensdatum. De datum is waarschijnlijk na de oorlog aan de verklaring toegevoegd.

Verklaring Van: Gerzon, S.A. F.A. Heinemann verklaart dat zijn stiefvader S.A. Gerzon alle inkomende post en pakketten mag ontvangen en de brieven mag afhandelen. Fritz Heinemann ging op 8-12-1942 op transport naar Auschwitz. De datum 28-2-1943 onderaan de verklaring is zijn overlijdensdatum. De datum is waarschijnlijk na de oorlog aan de verklaring toegevoegd.

Verklaring van F.A. Heinemann over in ontvangst nemen van naar hem toegestuurde post in kamp Westerbork

Verklaring Van: Schijveschuurder, Barend, Schijveschuurder-Wessel, Tilly en Schijveschuurder, Alfred Plaats: Epe Datum: 1945-07-06 Onderwerp: vermissing van distributiestamkaarten

Verklaring Van: Schijveschuurder, Barend, Schijveschuurder-Wessel, Tilly en Schijveschuurder, Alfred Plaats: Epe Datum: 1945-07-06 Onderwerp: vermissing van distributiestamkaarten

Verklaring van vermissing van distributiestamkaarten

Bewijs van crematie Datum: 31-03-1943 Nr. 147 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Sohn, Isidor geb. 30-07-78 overleden 27-03-1943 te Westerbork op: 29-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 31-03-1943 Nr. 147 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Sohn, Isidor geb. 30-07-78 overleden 27-03-1943 te Westerbork op: 29-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Isidor Sohn

Betreft: Plattegrond met riolering en gevels van&nbsp;barak 7 Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1965-04-07 Opmerking: voorbereidingen tot het aanpassen van de indeling van de barak, zodat gezinnen een eigen woonruimte hebben.

Betreft: Plattegrond met riolering en gevels van&nbsp;barak 7 Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1965-04-07 Opmerking: voorbereidingen tot het aanpassen van de indeling van de barak, zodat gezinnen een eigen woonruimte hebben.

Plattegrond met riolering en gevels van barak 7 in het woonoord Schattenberg

Weekoverzicht vluchtelingenoord Reuver van 13-02-1939 tot 19-02-1939.&nbsp; Datum: 1939-02-20 Onderwerp: Onder andere vermeld de namen van personen die binnenkwamen of vertrokken (mutaties).

Weekoverzicht vluchtelingenoord Reuver van 13-02-1939 tot 19-02-1939.&nbsp; Datum: 1939-02-20 Onderwerp: Onder andere vermeld de namen van personen die binnenkwamen of vertrokken (mutaties).

Rapport van een week in het Vluchtelingenkamp Reuver

Oproep voor Johanna Hedeman-Dormits in Theresienstadt om zich, in verband met haar indeling bij een transport naar Zwitserland op 5 februari 1945, de voorafgaande dag uiterlijk om 23.00 uur met bagage te melden op de verzamelplaats.

Oproep voor transport naar Zwitserland van Johanna Hedeman-Dormits

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: Een SS'er kijkt de vertrekkende trein na. Op de achtergrond is de Kommandantur te zien en een wegversperring; de man achterop de trein staande houdt een bordje met de tekst ‘Kantine’ in zijn hand (Heidelager?).

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: Een SS'er kijkt de vertrekkende trein na. Op de achtergrond is de Kommandantur te zien en een wegversperring; de man achterop de trein staande houdt een bordje met de tekst ‘Kantine’ in zijn hand (Heidelager?).

Verklaring van het Gewestelijk Arbeidsbureau Arnhem Verklaart wordt dat M. Wolff is tewerkgesteld in het kamp 'De Vecht' te Dalfsen. Plaats: Arnhem Datum: 1942-09-22

Verklaring van het Gewestelijk Arbeidsbureau Arnhem Verklaart wordt dat M. Wolff is tewerkgesteld in het kamp 'De Vecht' te Dalfsen. Plaats: Arnhem Datum: 1942-09-22

AnnaatjeWaterman-Cohen

Annaatje
Waterman-Cohen