In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Nijstad, A.&nbsp; Aan: Waarde Benny&nbsp; Plaats: Amsterdam Datum:&nbsp;1943-1944 Onderwerp: toesturen van zegels; geld gegeven aan moeder en Simon.

Van: Nijstad, A.&nbsp; Aan: Waarde Benny&nbsp; Plaats: Amsterdam Datum:&nbsp;1943-1944 Onderwerp: toesturen van zegels; geld gegeven aan moeder en Simon.

Brief van A. Nijstad aan Benny Lackrooy vanuit Amsterdam

Bevrijdingsacties kamp Westerbork

Bevrijdingsplan Dominee Ader

Foto van dwangarbeiders in het Joodse werkkamp Kremboong Paul Süsholz staat rechts.

Foto van dwangarbeiders in het Joodse werkkamp Kremboong Paul Süsholz staat rechts.

Foto van dwangarbeiders in het Joodse werkkamp Kremboong

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: van der Horst A. Plaats: Den Haag Datum: 1942-12-15 Onderwerp: bevestiging voor het betalen van schoolgeld.

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: van der Horst A. Plaats: Den Haag Datum: 1942-12-15 Onderwerp: bevestiging voor het betalen van schoolgeld.

Bewijs van ontvangst van de Joodse Raad voor Amsterdam voor schoolgeld betaald door A. van der Horst

Van: Moeder&nbsp; Aan: Benny en Mientje&nbsp; Plaats:&nbsp; Datum: Onderwerp: onleesbaar

Van: Moeder&nbsp; Aan: Benny en Mientje&nbsp; Plaats:&nbsp; Datum: Onderwerp: onleesbaar

Brief van moeder aan Benny en Mientje Lackrooy

Van: van Tienhoven, G., Chef Afd. In- en Verkoop Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-09-18 Onderwerp: ontwerp voor een in te voeren bestelbonnensysteem.

Van: van Tienhoven, G., Chef Afd. In- en Verkoop Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-09-18 Onderwerp: ontwerp voor een in te voeren bestelbonnensysteem.

Instructie van G. Tienhoven aan J. G. Buijvoets ontwerp bestelbonnensysteem

Van: Langstadt-Schott, Sara Aan: Ruth en Etty (zuster van de schrijfster) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04-20 Onderwerp: de briefkaart zeker al ontvangen; ze zijn goed aangekomen en sara heeft onderweg lakker geslapen. Ze kwamen om 10 uur aan en kwamen om 12 uur in de Schouwburg terecht; ze kregen brood en koffie en mochten toen de stad ingaan en ook bij anderen slapen; bij Frankenstein gegeten en geslapen; ze zijn erheen gewandeld, er was de hele dag bezoek voor hun; de volgende dag om 7.30 moeten ze weer in de Schouwburg zijn om vervolgens tegen de middag verder naar Theresienstadt te gaan; ze vraag aan Ruth of zijn naar de dames van de barakkenkeuken wil gaan, dat het haar spijt dat ze ze niet meer gesproken heeft; allerlei moederlijke adviezen…

Van: Langstadt-Schott, Sara Aan: Ruth en Etty (zuster van de schrijfster) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04-20 Onderwerp: de briefkaart zeker al ontvangen; ze zijn goed aangekomen en sara heeft onderweg lakker geslapen. Ze kwamen om 10 uur aan en kwamen om 12 uur in de Schouwburg terecht; ze kregen brood en koffie en mochten toen de stad ingaan en ook bij anderen slapen; bij Frankenstein gegeten en geslapen; ze zijn erheen gewandeld, er was de hele dag bezoek voor hun; de volgende dag om 7.30 moeten ze weer in de Schouwburg zijn om vervolgens tegen de middag verder naar Theresienstadt te gaan; ze vraag aan Ruth of zijn naar de dames van de barakkenkeuken wil gaan, dat het haar spijt dat ze ze niet meer gesproken heeft; allerlei moederlijke adviezen…

Brief van Sara Langstadt-Schott aan Ruth en Etty vanuit Amsterdam

Van: Wertheim, Philip Aan: Wertheim, Willem Plaats: Diever A, Joods werkkamp Datum: 1942-07-11 Onderwerp: De schrijver is in mineurstemming. Heeft vernomen dat veel mannen naar Duitsland gaan. Ook in het werkkamp Diever A zijn er mannen die moeten vertrekken. Het gaat alfabetisch volgens Philip. "Mogelijk zien we elkaar nooit meer, evenmin mijn lieve vrouw en ouders.'

Van: Wertheim, Philip Aan: Wertheim, Willem Plaats: Diever A, Joods werkkamp Datum: 1942-07-11 Onderwerp: De schrijver is in mineurstemming. Heeft vernomen dat veel mannen naar Duitsland gaan. Ook in het werkkamp Diever A zijn er mannen die moeten vertrekken. Het gaat alfabetisch volgens Philip. "Mogelijk zien we elkaar nooit meer, evenmin mijn lieve vrouw en ouders.'

Brief van Philip Wertheim aan zijn broer Willem vanuit het Joods werkkamp Diever A.

Van: de Liver, Meijer Aan: Snieder-de Liver, S. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-01-13&nbsp; Onderwerp: Meijer mag een kaart schrijven; Louis (Levie) is op transport gegaan, niemand had dat verwacht; het is voor Meijer heel erg, ze hadden zo'n steun aan elkaar; onzeker over zijn toekomst als kleermaker in het kamp; Herman uit Zutphen met vrouw en kind zijn ook hier; graag iets sturen om pap te kunnen maken, je kan op de kachels koken; barak 67.

Van: de Liver, Meijer Aan: Snieder-de Liver, S. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-01-13&nbsp; Onderwerp: Meijer mag een kaart schrijven; Louis (Levie) is op transport gegaan, niemand had dat verwacht; het is voor Meijer heel erg, ze hadden zo'n steun aan elkaar; onzeker over zijn toekomst als kleermaker in het kamp; Herman uit Zutphen met vrouw en kind zijn ook hier; graag iets sturen om pap te kunnen maken, je kan op de kachels koken; barak 67.

Briefkaart van Meijer de Liver aan zijn dochter vanuit kamp Westerbork

Van: Harry Aan: Lierens, H., familie Plaats: Staphorst Datum: 1942 Onderwerp: groet van Harry.

Van: Harry Aan: Lierens, H., familie Plaats: Staphorst Datum: 1942 Onderwerp: groet van Harry.

Ansichtkaart van Harry aan de familie H. Lierens vanuit een Joods werkkamp in Staphorst

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 3 september 1944 - Auschwitz

David van der Reis zat in het verzet en werkte onder de schuilnaam Mario Talamini. Hij is verraden en naar Kamp Westerbork overgebracht. Ook daar heeft hij zijn echte naam niet genoemd, en is onder de naam Talamini op transport gegaan.

Van: Verwaltung Aan: Lobstein, Adriaan Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-12-12 Onderwerp; oproep om te verschijnen bij de Verwaltung in barak 86.

Van: Verwaltung Aan: Lobstein, Adriaan Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-12-12 Onderwerp; oproep om te verschijnen bij de Verwaltung in barak 86.

LeaWalg-Stodel

Lea
Walg-Stodel