In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Breslauer, W.R. Portretfoto van baby&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944 Er zijn verschillende baby's door Breslauer gefotografeerd.

Breslauer, W.R. Portretfoto van baby&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944 Er zijn verschillende baby's door Breslauer gefotografeerd.

Potret van een baby in kamp Westerbork

Herman Israël van Gelder was één van de twintig gevangenen uit Leeuwarden en Groningen die op 22 januari 1945 aan de Woudweg te Dokkum door de bezetter als represaillemaatregel werden gefusilleerd. &nbsp;Op 13 januari 1945 ontdekte de bezetter wapens op een boerderij in de buurt van het afwerpterrein onder Aalsum bij Dokkum. In de omgeving volgde een reeks arrestaties. Op 19 januari zouden drie arrestanten worden overgebracht naar Leeuwarden. Een van hen was de apotheker dr. Pieter Engelbertus Gunster. In zijn apotheek was het hoofdkantoor van de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten gevestigd. Hier werden geregeld vergaderingen gehouden. Om Gunster te bevrijden hebben verzetsstrijders de arrestantenwagen bij het dorp Valom gedwongen te stoppen. Een lid van het Sonderkommando Albrecht uit Leeuwarden werd bij deze overval gedood, evenals de Belgische chauffeur. De Duitse Grundmann wist te ontkomen. De gearresteerde Gunster, die een schotwond in zijn knie had, kon worden bevrijd. De wraak van Kommando Albrecht was meedogenloos. Aan de Woudweg werden twintig gevangenen, zonder enige vorm van proces, neergeschoten. Deze massaexecutie was de grootste die in de provincie Friesland heeft plaatsgevonden. De naam van Herman Israël van Gelder komt voor op een monument in Dokkum.

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 5 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 8 februari 1944 - Auschwitz

Transporten naar Bergen-Belsen

Transport 23 februari 1943 - Auschwitz

Transport 24 augustus 1942 - Auschwitz

Transporten naar Sobibor

Coseltransporten

Transporten naar Theresienstadt

Transporten naar Auschwitz

Transport 23 januari 1943 - Auschwitz

Transport 18 januari 1943 - Auschwitz

Transport 11 januari 1943 - Auschwitz

Transport 17 maart 1943 - Sobibor

Transport 10 maart 1943 - Sobibor

Transport 16 februari 1943 - Auschwitz

Transport 9 februari 1943 - Auschwitz

Transport 2 februari 1943 - Auschwitz

Transport 29 januari 1943 - Auschwitz

Transport 30 maart 1943 - Sobibor

Transport 2 maart 1943 - Sobibor

Transport 23 maart 1943 - Sobibor

Transport 11 mei 1943 - Sobibor

Transport 4 mei 1943 - Sobibor

Transport 27 april 1943 - Sobibor

Transport 20 april 1943 - Sobibor

Transport 13 april 1943 - Sobibor

Transport 6 april 1943 - Sobibor

Transport 14 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 10 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 7 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 3 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 31 juli 1942 - Auschwitz

Transport 27 juli 1942 - Auschwitz

Transport 24 juli 1942 - Auschwitz

Transport 3 januari 1945 - Libenau

Transport 5 april 1944 - Ravensbrück

Transport 28 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 21 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 17 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 25 september 1942 - Auschwitz

Transport 21 september 1942 - Auschwitz

Transport 18 september 1942 - Auschwitz

Transport 14 september 1942 - Auschwitz

Transport 11 september 1942 - Auschwitz

Transport 7 september 1942 - Auschwitz

Transport 4 september 1942 - Auschwitz

Transport 31 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 2 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 28 september 1942 - Auschwitz

Transport 2 november 1942 - Auschwitz

Transport 30 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 26 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 23 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 19 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 16 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 12 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 9 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 6 november 1942 - Auschwitz

Transport 16 november 1942 - Auschwitz

Transport 10 november 1942 - Auschwitz

Transport 12 december 1942 - Auschwitz

Transport 8 december 1942 - Auschwitz

Transport 4 december 1942 - Auschwitz

Transport 30 november 1942 - Auschwitz

Transport 24 november 1942 - Auschwitz

Transport 20 november 1942 - Auschwitz

Transport 25 februari 1944 - Theresienstadt

Transport 15 februari 1944 - Bergen-Belsen

Transport 1 februari 1944 - Bergen-Belsen

Transport 5 april 1944 - Bergen-Belsen

Transport 5 april 1944 - Auschwitz

Transport 5 april 1944 - Theresienstadt

Transport 23 maart 1944 - Auschwitz

Transport 15 maart 1944 - Bergen-Belsen

Transport 3 maart 1944 - Auschwitz

Transport 31 juli 1944 - Bergen-Belsen

Transport 31 juli 1944 - Theresienstadt

Transport 3 juni 1944 - Auschwitz

Transport 19 mei 1944 - Bergen-Belsen

Transport 19 mei 1944 - Auschwitz

Transport 13 september 1944 - Bergen-Belsen

Transport 4 september 1944 - Theresienstadt

Transport 3 september 1944 - Auschwitz

Transport 1 februari 1944 - Buchenwald

Transport 21 juli 1942 - Auschwitz

Transport 16 juli 1942 - Auschwitz

Transport 5 april 1944 - Buchenwald

Transport 15 juli 1942 - Auschwitz

Transport 9 maart 1944 - Vittel

Transport 5 februari 1944 - Ravensbrück

Transport 25 mei 1943 - Sobibor

Transport 18 mei 1943 - Sobibor

Transport 31 augustus 1943 - Auschwitz

Transport 24 augustus 1943 - Auschwitz

Transport 20 juli 1943 - Sobibor

Transport 13 juli 1943 - Sobibor

Transport 6 juli 1943 - Sobibor

Transport 29 juni 1943 - Sobibor

Transport 8 juni 1943 - Sobibor

Transport 1 juni 1943 - Sobibor

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam Datum: 1942/1943 Onderwerp: instructie over bagage (koffers, rugzakken, broodzakken en veldflessen), levensmiddelen, documenten, kleding en medicijnen…

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam Datum: 1942/1943 Onderwerp: instructie over bagage (koffers, rugzakken, broodzakken en veldflessen), levensmiddelen, documenten, kleding en medicijnen…

Instructie voor hoe en wat mee te nemen voor deportatie naar Duitsland (tweede uitgifte)

Foto van Abraham Roos

Joodse werkkampen

Joods werkkamp Twilhaar

Van: Vissel-Sleutelberg, Mietje Aan: van Dam-Sleutelberg, Aron en Golina Plaats: Groningen Datum: 1942-08 Onderwerp: over haar kinderen en moeten leven van de steun; ze krijgt ook 2,50 van de Joodse gemeente; mevrouw Drielsma is weer getrouwd met een Wallage uit Leeuwarden; nog steeds geen bericht van haar man Simon gekregen, alweer vier weken geleden; niemand heeft nog een bericht ontvangen; vele anderen zijn ook vertrokken; van mevrouw Goslinski-Frank kreeg ze onderkleren voor haar oudste. Zij vroeg of haar zoon iets van de Joodse school had gekregen, waarop Mietje zei: ‘nee’; van Rika ook al iets gekregen; zondag is het 11 weken dat Simon weg is. Het is geen leven zonder een man; aan haar schoonouders heeft ze niet veel; Salomon de Vries is ook al in Duitsland; twee weken terug kreeg Mietje een bericht dat Simon moest komen opdagen voor een keuring. Mietje had aangegeven dat hij er niet was. 's nachts werd zij door twee agenten van haar bed gelicht; over drie Joodse kappers, die waren vrijgesteld van deportatie; over en razzia; over Barend die in een kamp in Nijverdal (Twilhaar) zat; over overbrengen naar de gevangenis in Arnhem…

Van: Vissel-Sleutelberg, Mietje Aan: van Dam-Sleutelberg, Aron en Golina Plaats: Groningen Datum: 1942-08 Onderwerp: over haar kinderen en moeten leven van de steun; ze krijgt ook 2,50 van de Joodse gemeente; mevrouw Drielsma is weer getrouwd met een Wallage uit Leeuwarden; nog steeds geen bericht van haar man Simon gekregen, alweer vier weken geleden; niemand heeft nog een bericht ontvangen; vele anderen zijn ook vertrokken; van mevrouw Goslinski-Frank kreeg ze onderkleren voor haar oudste. Zij vroeg of haar zoon iets van de Joodse school had gekregen, waarop Mietje zei: ‘nee’; van Rika ook al iets gekregen; zondag is het 11 weken dat Simon weg is. Het is geen leven zonder een man; aan haar schoonouders heeft ze niet veel; Salomon de Vries is ook al in Duitsland; twee weken terug kreeg Mietje een bericht dat Simon moest komen opdagen voor een keuring. Mietje had aangegeven dat hij er niet was. 's nachts werd zij door twee agenten van haar bed gelicht; over drie Joodse kappers, die waren vrijgesteld van deportatie; over en razzia; over Barend die in een kamp in Nijverdal (Twilhaar) zat; over overbrengen naar de gevangenis in Arnhem…

Brief van Mietje Vissel-Sleutelberg aan het gezin van haar zus Golina

Van: de Leve-Odewald, Saartje Aan: de Leve, Dirk Maurits (zoon) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-11 Onderwerp: schrijfdag; de reis goed volbracht; In Groningen door de Joodse Raad opgevangen; oom Harm en tante behoren ook tot de groep; ze zijn net als mevrouw Zuidema in het kampziekenhuis terecht gekomen; oom Bé en tante zijn gisteren doorgestuurd; ze heeft ze niet meer gesproken; ze heeft nog kleding nodig; mogelijk dat ze met het volgende transport weg moet; van haar groep zijn sommigen al gelijk dezelfde dag doorgestuurd (10 maart).

Van: de Leve-Odewald, Saartje Aan: de Leve, Dirk Maurits (zoon) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-11 Onderwerp: schrijfdag; de reis goed volbracht; In Groningen door de Joodse Raad opgevangen; oom Harm en tante behoren ook tot de groep; ze zijn net als mevrouw Zuidema in het kampziekenhuis terecht gekomen; oom Bé en tante zijn gisteren doorgestuurd; ze heeft ze niet meer gesproken; ze heeft nog kleding nodig; mogelijk dat ze met het volgende transport weg moet; van haar groep zijn sommigen al gelijk dezelfde dag doorgestuurd (10 maart).

Briefkaart van Saartje de Leve-Odewald aan Dirk Maurits de Leve vanuit kamp Westerbork

Van: Acohen, H.B. Aan: Lohman, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-12 Onderwerp: pakje ontvangen. Hartelijk dank.

Van: Acohen, H.B. Aan: Lohman, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-08-12 Onderwerp: pakje ontvangen. Hartelijk dank.

Briefkaart van H.B. Acohen aan de familie Lohman vanuit kamp Westerbork

Van: Aan: oma Diamant en Van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Datum: 1948-12-31 Onderwerp: overlijden Philip Diamant. De schrijver kijkt terug naar ontmoetingen met Philip en wenst de familie sterkte toe.

Van: Aan: oma Diamant en Van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Datum: 1948-12-31 Onderwerp: overlijden Philip Diamant. De schrijver kijkt terug naar ontmoetingen met Philip en wenst de familie sterkte toe.

Brief naar aanleiding van het overlijden van opa Diamant

Publicaties Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Westerbork 1939-1945

Het crematorium in de periode van het interneringskamp (niet meer functionerend) Plaats: Westerbork, Interneringskamp&nbsp; Datum: 1945-1947

Het crematorium in de periode van het interneringskamp (niet meer functionerend) Plaats: Westerbork, Interneringskamp&nbsp; Datum: 1945-1947

Foto van het crematorium in de periode van het Interneringskamp

Van: de gemeente Nijmegen Aan: Büks, Helene Plaats: Nijmegen Datum: 1941-03-04 Onderwerp: aanmelding Joodse afkomst.&nbsp;

Van: de gemeente Nijmegen Aan: Büks, Helene Plaats: Nijmegen Datum: 1941-03-04 Onderwerp: aanmelding Joodse afkomst.&nbsp;

Hartog Salomon Vromen