In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Vrij Nederland Aan: Wohl, Heinz Plaats: Amsterdam Datum: 1946-02-28 Onderwerp: aanbieden van een speciale uitgave van het gedicht ‘Celdroom’, geschreven door Van Randwijk.

Van: Vrij Nederland Aan: Wohl, Heinz Plaats: Amsterdam Datum: 1946-02-28 Onderwerp: aanbieden van een speciale uitgave van het gedicht ‘Celdroom’, geschreven door Van Randwijk.

Brief namens de leiding van Vrij Nederland over het aanbieden van een bijzondere uitgave van het gedicht 'Celdroom''

Van: Kantongerecht te Delft Aan: Oudshoorn-Braun, O. Plaats: Delft Datum: 1947-04-14 Onderwerp: Uitnodiging om eed af te leggen in verband met voogdij.

Van: Kantongerecht te Delft Aan: Oudshoorn-Braun, O. Plaats: Delft Datum: 1947-04-14 Onderwerp: Uitnodiging om eed af te leggen in verband met voogdij.

Briefkaart van Kantongerecht Delft aan mevrouw O. Oudshoorn-Braun

Van: familie P. Aan: onbekend Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1943-06-13 In Amsterdam is het rustig; familieleden in kamp Westerbork en kamp Vught; overlijden van een peuter van 2 jaar in kamp Vught; kindertransporten vanuit kamp Vught; briefwisseling vanuit het Oosten..

Van: familie P. Aan: onbekend Plaats: Amsterdam&nbsp; Datum: 1943-06-13 In Amsterdam is het rustig; familieleden in kamp Westerbork en kamp Vught; overlijden van een peuter van 2 jaar in kamp Vught; kindertransporten vanuit kamp Vught; briefwisseling vanuit het Oosten..

Brief van de familie P. vanuit Amsterdam

Van: Meijer-Stibbe, Sally en Reina Aan: familie, Carla en Anita Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-05 Onderwerp: gedeelte van Sally' s verslag is toegestuurd; het gaat goed en Sally en Reina zijn opgewekt; poging ook van de kant van de familie om hun eerder uit kamp Westerbork te krijgen; eindelijk is het zover, bevrijd van de rotmof; naast het kampeten, kan Reina zelf wat bij koken; de was doet ze zelf; &nbsp;over de omstandigheden in het Oranjehotel…

Van: Meijer-Stibbe, Sally en Reina Aan: familie, Carla en Anita Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-05 Onderwerp: gedeelte van Sally' s verslag is toegestuurd; het gaat goed en Sally en Reina zijn opgewekt; poging ook van de kant van de familie om hun eerder uit kamp Westerbork te krijgen; eindelijk is het zover, bevrijd van de rotmof; naast het kampeten, kan Reina zelf wat bij koken; de was doet ze zelf; &nbsp;over de omstandigheden in het Oranjehotel…

Brief van Sally Meijer en zijn vrouw Reina Sibbe vanuit kamp Westerbork aan familie, Carla en Anita

Van: Leeuw, de, Mina Aan: Lackrooy, Dhr/Mevr. Plaats: Apeldoorn Datum: 1943-01-15 Onderwerp: Bedankje uit naam van de fam. Katz uit kamp Westerbork voor toegestuurde pakketten.

Van: Leeuw, de, Mina Aan: Lackrooy, Dhr/Mevr. Plaats: Apeldoorn Datum: 1943-01-15 Onderwerp: Bedankje uit naam van de fam. Katz uit kamp Westerbork voor toegestuurde pakketten.

Brief van Mina de Leeuw aan de familie Lackrooy vanuit Apeldoorn

Van: Querido, Levie Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-16 Onderwerp: alles goed, best gezond; pakket- en briefpost; ‘ met Jonnie gaat het ook goed, die is op de 63 (barak), tegenover ons, maar een andere rij’ . (De schrijver woont in barak 55); over een volmacht naar Manus Dikhoff, gegeven en weer ingetrokken; notariële commissie van de Joodse Raad in kamp Westerbork (barak 34); van weduwe (Judtih) Benavente-Querido krijgt hij wekelijks een brood. (Zij zit ook in barak 55, vrouwengedeelte)…

Van: Querido, Levie Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-16 Onderwerp: alles goed, best gezond; pakket- en briefpost; ‘ met Jonnie gaat het ook goed, die is op de 63 (barak), tegenover ons, maar een andere rij’ . (De schrijver woont in barak 55); over een volmacht naar Manus Dikhoff, gegeven en weer ingetrokken; notariële commissie van de Joodse Raad in kamp Westerbork (barak 34); van weduwe (Judtih) Benavente-Querido krijgt hij wekelijks een brood. (Zij zit ook in barak 55, vrouwengedeelte)…

Brief van Levie Querido aan zijn vrienden vanuit kamp Westerbork

Van: Meijer, Sally Aan: familie, Clara en Anita Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-04-16 Onderwerp: mogen het kamp nog niet verlaten; misschien kan het versneld worden als de familie instantie of autoriteiten benaderd; over wat ze aan eten krijgen; wonen niet meer in een barak, maar in een huisje; Reina kan zelf aanvullend koken…

Van: Meijer, Sally Aan: familie, Clara en Anita Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-04-16 Onderwerp: mogen het kamp nog niet verlaten; misschien kan het versneld worden als de familie instantie of autoriteiten benaderd; over wat ze aan eten krijgen; wonen niet meer in een barak, maar in een huisje; Reina kan zelf aanvullend koken…

Brief van Sally Meijer aan familie, Carla en Anita vanuit kamp Westerbork

Van: een van de kinderen van Levie Querido Plaats: Utrecht Datum: 1943-01 Onderwerp: aantekeningen en actie punten in verband met de deportatie van Levie Querido, hoe is het gegaan, wat te doen en hoe…; hoe met moeder?…

Van: een van de kinderen van Levie Querido Plaats: Utrecht Datum: 1943-01 Onderwerp: aantekeningen en actie punten in verband met de deportatie van Levie Querido, hoe is het gegaan, wat te doen en hoe…; hoe met moeder?…

Notitie van mogelijk Abraham Querido rond het oppakken van zijn vader

Verklaring van zenuwarts L.N.J. Kamp die na onderzoek aangeeft dat het voor de ontwikkeling van Ruth Heller het best is als ze bij haar pleegouders blijft. Plaats: Utrecht Datum: 1947-01-14

Verklaring van zenuwarts L.N.J. Kamp die na onderzoek aangeeft dat het voor de ontwikkeling van Ruth Heller het best is als ze bij haar pleegouders blijft. Plaats: Utrecht Datum: 1947-01-14

Verklaring van zenuwarts Kamp over Ruth Heller

Familiefoto genomen voor de kampboerderij. In het midden Marianne Huisman, dochter van Gepko Huisman. Rechts op de foto de moeder van Marianne Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944.&nbsp;

Familiefoto genomen voor de kampboerderij. In het midden Marianne Huisman, dochter van Gepko Huisman. Rechts op de foto de moeder van Marianne Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944.&nbsp;

Foto van Marianne Huisman op een paard bij de kampboerderij

Van: Mr. Herksen, van, H.C. Aan: Oudshoorn, A.C. Datum: 1961-02-10 Plaats: Apeldoorn Onderwerp: Toezending bescheiden rond adoptie Ruth Heller.

Van: Mr. Herksen, van, H.C. Aan: Oudshoorn, A.C. Datum: 1961-02-10 Plaats: Apeldoorn Onderwerp: Toezending bescheiden rond adoptie Ruth Heller.

Brief van Mr. van Herksen aan A.C. Oudshoorn vanuit Apeldoorn

Kampgeld Lager Westerbork&nbsp; 25 cent Serie CC No. 9228

Kampgeld Lager Westerbork&nbsp; 25 cent Serie CC No. 9228

Kampgeld Lager Westerbork 25 cent

Van: Haagman, Bep en Clara Aan: De Vrijer, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-08-26 Onderwerp: Bep stuurt een stel foto's van haar toe; als ze er zaterdag nog zijn, laten ze een foto met hun drietjes maken; Clara werkt op de kampboerderij. Ze is aardappelen aan het rooien; ze kwam gisteren huilend thuis, zo zwaar viel het werk haar; zelf wacht Bep ze op een bezem om te kunnen schrobben; Bep begint een beetje te wennen aan het leven in het kamp; ze hoopt nog op uitstel van transport, de kamer moet schoon gemaakt worden en daarna komt de was aan de beurt…

Van: Haagman, Bep en Clara Aan: De Vrijer, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-08-26 Onderwerp: Bep stuurt een stel foto's van haar toe; als ze er zaterdag nog zijn, laten ze een foto met hun drietjes maken; Clara werkt op de kampboerderij. Ze is aardappelen aan het rooien; ze kwam gisteren huilend thuis, zo zwaar viel het werk haar; zelf wacht Bep ze op een bezem om te kunnen schrobben; Bep begint een beetje te wennen aan het leven in het kamp; ze hoopt nog op uitstel van transport, de kamer moet schoon gemaakt worden en daarna komt de was aan de beurt…

Brief van Lion, Clara en Bep aan de familie De Vrijer vanuit kamp Westerbork

Toekennen van een insigne van de Binnenlandse Strijdkrachten voor bewezen diensten.

Toekennen van een insigne van de Binnenlandse Strijdkrachten voor bewezen diensten.

Mededeling over het toekennen van een insigne van de Binnenlandse Strijdkrachten

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 5 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 8 februari 1944 - Auschwitz

Transporten naar Bergen-Belsen

Transport 23 februari 1943 - Auschwitz

Transport 24 augustus 1942 - Auschwitz

Transporten naar Sobibor

Coseltransporten

Transporten naar Theresienstadt

Transporten naar Auschwitz

Transport 23 januari 1943 - Auschwitz

Transport 18 januari 1943 - Auschwitz

Transport 11 januari 1943 - Auschwitz

Transport 17 maart 1943 - Sobibor

Transport 10 maart 1943 - Sobibor

Transport 16 februari 1943 - Auschwitz

Transport 9 februari 1943 - Auschwitz

Transport 2 februari 1943 - Auschwitz

Transport 29 januari 1943 - Auschwitz

Transport 30 maart 1943 - Sobibor

Transport 2 maart 1943 - Sobibor

Transport 23 maart 1943 - Sobibor

Transport 11 mei 1943 - Sobibor

Transport 4 mei 1943 - Sobibor

Transport 27 april 1943 - Sobibor

Transport 20 april 1943 - Sobibor

Transport 13 april 1943 - Sobibor

Transport 6 april 1943 - Sobibor

Transport 14 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 10 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 7 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 3 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 31 juli 1942 - Auschwitz

Transport 27 juli 1942 - Auschwitz

Transport 24 juli 1942 - Auschwitz

Transport 3 januari 1945 - Libenau

Transport 5 april 1944 - Ravensbrück

Transport 28 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 21 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 17 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 25 september 1942 - Auschwitz

Transport 21 september 1942 - Auschwitz

Transport 18 september 1942 - Auschwitz

Transport 14 september 1942 - Auschwitz

Transport 11 september 1942 - Auschwitz

Transport 7 september 1942 - Auschwitz

Transport 4 september 1942 - Auschwitz

Transport 31 augustus 1942 - Auschwitz

Transport 2 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 28 september 1942 - Auschwitz

Transport 2 november 1942 - Auschwitz

Transport 30 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 26 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 23 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 19 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 16 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 12 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 9 oktober 1942 - Auschwitz

Transport 6 november 1942 - Auschwitz

Transport 16 november 1942 - Auschwitz

Transport 10 november 1942 - Auschwitz

Transport 12 december 1942 - Auschwitz

Transport 8 december 1942 - Auschwitz

Transport 4 december 1942 - Auschwitz

Transport 30 november 1942 - Auschwitz

Transport 24 november 1942 - Auschwitz

Transport 20 november 1942 - Auschwitz

Transport 25 februari 1944 - Theresienstadt

Transport 15 februari 1944 - Bergen-Belsen

Transport 1 februari 1944 - Bergen-Belsen

Transport 5 april 1944 - Bergen-Belsen

Transport 5 april 1944 - Auschwitz

Transport 5 april 1944 - Theresienstadt

Transport 23 maart 1944 - Auschwitz

Transport 15 maart 1944 - Bergen-Belsen

Transport 3 maart 1944 - Auschwitz

Transport 31 juli 1944 - Bergen-Belsen

Transport 31 juli 1944 - Theresienstadt

Transport 3 juni 1944 - Auschwitz

Transport 19 mei 1944 - Bergen-Belsen

Transport 19 mei 1944 - Auschwitz

Transport 13 september 1944 - Bergen-Belsen

Transport 4 september 1944 - Theresienstadt

Transport 3 september 1944 - Auschwitz

Transport 1 februari 1944 - Buchenwald

Transport 21 juli 1942 - Auschwitz

Transport 16 juli 1942 - Auschwitz

Transport 5 april 1944 - Buchenwald

Transport 15 juli 1942 - Auschwitz

Transport 9 maart 1944 - Vittel

Transport 5 februari 1944 - Ravensbrück

Transport 25 mei 1943 - Sobibor

Transport 18 mei 1943 - Sobibor

Transport 31 augustus 1943 - Auschwitz

Transport 24 augustus 1943 - Auschwitz

Transport 20 juli 1943 - Sobibor

Transport 13 juli 1943 - Sobibor

Transport 6 juli 1943 - Sobibor

Transport 29 juni 1943 - Sobibor

Transport 8 juni 1943 - Sobibor

Transport 1 juni 1943 - Sobibor

Van: Coini, Mietje en Hester Aan: de Jong, familie Plaats: Westerbork, kamp, barak 63 Datum: 1943-10-03 Onderwerp: een goede reis gehad; mevrouw is tot Utrecht meegegaan en heeft geholpen met overstappen; de twee zussen konden toen blijven zitten tot Beilen; daar een paard en wagen genomen en naar het kamp laten rijden; pa en moe waren erg verrast toen ze hun dochters zagen; eerst kregen ze en standje en toen waren ze blij; net zo als Hetty zei: ‘Het valt ons hier erg mee’, iedereen is even vriendelijk hier; pa en ma zijn donderdag naar een cabaretuitvoering geweest…; ‘het valt hier best mee’…

Van: Coini, Mietje en Hester Aan: de Jong, familie Plaats: Westerbork, kamp, barak 63 Datum: 1943-10-03 Onderwerp: een goede reis gehad; mevrouw is tot Utrecht meegegaan en heeft geholpen met overstappen; de twee zussen konden toen blijven zitten tot Beilen; daar een paard en wagen genomen en naar het kamp laten rijden; pa en moe waren erg verrast toen ze hun dochters zagen; eerst kregen ze en standje en toen waren ze blij; net zo als Hetty zei: ‘Het valt ons hier erg mee’, iedereen is even vriendelijk hier; pa en ma zijn donderdag naar een cabaretuitvoering geweest…; ‘het valt hier best mee’…

Estherde Vries-Kropveld

Esther
de Vries-Kropveld