In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Els Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04-27 Onderwerp: vrijdag ontving Siegfried een brief van Liesje. De brief was en week onderweg; probeer te verzenden wat mogelijk is en aangeven wat niet toegestuurd is; moeilijkheden met wasgoed, toestemming nodig van de Joodse Raad om het wasgoed bij de Wasserij vrij te krijgen; de Apotheek zal de gekochte neuszalf direct naar kamp Westerbork versturen; regelen van de pakketpost, door Siegfried naar de Oudeschans gebracht, nog meegegaan met het transport van zondag; hopen erop dat vader en Liesje nog niet zijn doorgestuurd; het is moeilijk om de inhoud voor een pakket te organiseren, omdat men niets kopen kan, daardoor putten uit eigen voorraad; moeder (Emilie) en Henny stuurden wasgoed naar Els; de NSB-mevrouw van boven had het in ontvangst genomen. Els schrok zich dood, omdat ze alles tot dan toe geheim had gehouden…; Siegfried heeft nog twee stel oorkleppen gekregen…

Van: Els Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04-27 Onderwerp: vrijdag ontving Siegfried een brief van Liesje. De brief was en week onderweg; probeer te verzenden wat mogelijk is en aangeven wat niet toegestuurd is; moeilijkheden met wasgoed, toestemming nodig van de Joodse Raad om het wasgoed bij de Wasserij vrij te krijgen; de Apotheek zal de gekochte neuszalf direct naar kamp Westerbork versturen; regelen van de pakketpost, door Siegfried naar de Oudeschans gebracht, nog meegegaan met het transport van zondag; hopen erop dat vader en Liesje nog niet zijn doorgestuurd; het is moeilijk om de inhoud voor een pakket te organiseren, omdat men niets kopen kan, daardoor putten uit eigen voorraad; moeder (Emilie) en Henny stuurden wasgoed naar Els; de NSB-mevrouw van boven had het in ontvangst genomen. Els schrok zich dood, omdat ze alles tot dan toe geheim had gehouden…; Siegfried heeft nog twee stel oorkleppen gekregen…

Brief van Els aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Van: Palache, Jules (geschreven door Lies) Aan: Reina, Corrie en Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-03 Onderwerp: moeten heel wat doormaken, blij met de voorlopige sper; maar hoelang en dat ze getuigen zijn geweest van het vertrek van mamma en Henny; Jules heeft constant verhoging; doctoren hebben hem op van alles onderzocht, schrijven Jules vitamines en levertraan voor, maar kunnen de oorzaak niet ontdekken. Ze vinden hem zwak; ze vonden een abces en de chirurg vond een operatie noodzakelijk; op woensdag geopereerd. Lies moest om 13.00 komen, maar toen was Jules nog niet bijgekomen; om 16.00 even bij hem op bezoek en later om 19.00 uur nog een keer. Jules was zwak; &nbsp;Op het moment van schrijven is hij gelukkig een stuk beter; Jules is door het oog van en naald gegaan; wensen en handschoenen nodig voor bij het aardappelschillen, met wat ze nu heeft kan ze de aardappelen niet aanpakken; Bettie Laguna was toevallig in het ziekenhuis en heeft naar Jules geïnformeerd. het ging vrij goed met hem; Lies mag hem pas na 19.00 bezoeken…

Van: Palache, Jules (geschreven door Lies) Aan: Reina, Corrie en Piet Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-03 Onderwerp: moeten heel wat doormaken, blij met de voorlopige sper; maar hoelang en dat ze getuigen zijn geweest van het vertrek van mamma en Henny; Jules heeft constant verhoging; doctoren hebben hem op van alles onderzocht, schrijven Jules vitamines en levertraan voor, maar kunnen de oorzaak niet ontdekken. Ze vinden hem zwak; ze vonden een abces en de chirurg vond een operatie noodzakelijk; op woensdag geopereerd. Lies moest om 13.00 komen, maar toen was Jules nog niet bijgekomen; om 16.00 even bij hem op bezoek en later om 19.00 uur nog een keer. Jules was zwak; &nbsp;Op het moment van schrijven is hij gelukkig een stuk beter; Jules is door het oog van en naald gegaan; wensen en handschoenen nodig voor bij het aardappelschillen, met wat ze nu heeft kan ze de aardappelen niet aanpakken; Bettie Laguna was toevallig in het ziekenhuis en heeft naar Jules geïnformeerd. het ging vrij goed met hem; Lies mag hem pas na 19.00 bezoeken…

Brief van Jules Palache aan Reina, Corrie en Piet van kamp Westerbork, barak 83

Van: vader Aan: Piet en Co Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04-01 Onderwerp: moeder van zijn vrouw en haar zus Henny zouden worden opgehaald, door tussenkomst van relaties van Siegfried Rosenberg werd het uitgesteld, bij het horen viel Liesje flauw. Nu zijn ze toch opgehaald met ambulance en naar de Schouwburg gebracht is opgehaald; Siegfried deed er alles aan om in de Schouwburg te kunnen komen; alleen levensmiddelen kunnen worden toegestuurd om de toestand wat dragelijk te maken…

Van: vader Aan: Piet en Co Plaats: Amsterdam Datum: 1943-04-01 Onderwerp: moeder van zijn vrouw en haar zus Henny zouden worden opgehaald, door tussenkomst van relaties van Siegfried Rosenberg werd het uitgesteld, bij het horen viel Liesje flauw. Nu zijn ze toch opgehaald met ambulance en naar de Schouwburg gebracht is opgehaald; Siegfried deed er alles aan om in de Schouwburg te kunnen komen; alleen levensmiddelen kunnen worden toegestuurd om de toestand wat dragelijk te maken…

Brief van vader aan Piet en Co vanuit Amsterdam

Van: Alfred en Els Aan: Corrie en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-17 Onderwerp: brief van vader aan Siegfried; weinig hoop op een langer verblijf in kamp Westerbork van de geliefde vier personen; morgen zal er een (dubbel) transport gaan; pakketten toegestuurd…

Van: Alfred en Els Aan: Corrie en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-17 Onderwerp: brief van vader aan Siegfried; weinig hoop op een langer verblijf in kamp Westerbork van de geliefde vier personen; morgen zal er een (dubbel) transport gaan; pakketten toegestuurd…

Brief van Alfred en Els aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Van: Leeuw, de, Mina Aan: Lackrooy, Dhr/Mevr. Plaats: Apeldoorn Datum: 1943-01-15 Onderwerp: Bedankje uit naam van de fam. Katz uit kamp Westerbork voor toegestuurde pakketten.

Van: Leeuw, de, Mina Aan: Lackrooy, Dhr/Mevr. Plaats: Apeldoorn Datum: 1943-01-15 Onderwerp: Bedankje uit naam van de fam. Katz uit kamp Westerbork voor toegestuurde pakketten.

Brief van Mina de Leeuw aan de familie Lackrooy vanuit Apeldoorn

Van:&nbsp; Aan: Plaats: Westerbork, interneringskamp Datum: 1946-1947 Onderwerp: Betreft vervoer/transportmogelijkheden van en naar de buitenwereld. Deze zijn beperkt door het gebrek en de slechte kwaliteit van het wagenpark in het kamp en het ontbreken van openbaarvervoer mogelijkheden door de geïsoleerde ligging van het kamp. Na de opheffing van de spoorlijn naar Hooghalen was toegezegd dat het wagenpark zou worden uitgebreid. De grootste problemen doen zich op de zondag voor als het personeel terugkomt van weekendverlof.

Van:&nbsp; Aan: Plaats: Westerbork, interneringskamp Datum: 1946-1947 Onderwerp: Betreft vervoer/transportmogelijkheden van en naar de buitenwereld. Deze zijn beperkt door het gebrek en de slechte kwaliteit van het wagenpark in het kamp en het ontbreken van openbaarvervoer mogelijkheden door de geïsoleerde ligging van het kamp. Na de opheffing van de spoorlijn naar Hooghalen was toegezegd dat het wagenpark zou worden uitgebreid. De grootste problemen doen zich op de zondag voor als het personeel terugkomt van weekendverlof.

Notitie over vervoersmogelijkheden van en naar de buitenwereld

Van: Kockx, Th. Aan: Buijvoets, J. G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-02 Onderwerp: order betr. personeel en ordonnansendienst.

Van: Kockx, Th. Aan: Buijvoets, J. G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-02 Onderwerp: order betr. personeel en ordonnansendienst.

Order (algemeen) nummer 4 van Th. Kockx over personeel en ordonnansendienst

Foto met personeelsleden van het Interneringskamp. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947 Op de achterzijde staat genoteerd: Vroegere woonbarak van de heer M. Montezinos. Bekenden: Van Buchen (in deuropening) en Van Blaaderen (met fiets, rechts), links met witte regenjas Hadewich Kraai

Foto met personeelsleden van het Interneringskamp. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947 Op de achterzijde staat genoteerd: Vroegere woonbarak van de heer M. Montezinos. Bekenden: Van Buchen (in deuropening) en Van Blaaderen (met fiets, rechts), links met witte regenjas Hadewich Kraai

Foto met personeel Interneringskamp voor een barak

Van: Buijvoets, J.G. Aan: het personeel Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-09-01 Onderwerp: ziektemelding personeel; consult/behandeling polikliniek barak 81, verbod om zich door een gedetineerde arts te laten behandelen; bij bedlegerigheid gelijk doorgeven aan het Hoofd van de dienst, waaronder de persoon valt.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: het personeel Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-09-01 Onderwerp: ziektemelding personeel; consult/behandeling polikliniek barak 81, verbod om zich door een gedetineerde arts te laten behandelen; bij bedlegerigheid gelijk doorgeven aan het Hoofd van de dienst, waaronder de persoon valt.

Order van J.G. Buijvoets over ziekmelding van personeel

Tweede distributiestamkaart, op naam van Jules Cohen, geboren op 21 dec. 1921 en woonachtig in Deventer, 1946.

Tweede distributiestamkaart, op naam van Jules Cohen, geboren op 21 dec. 1921 en woonachtig in Deventer, 1946.

Distributiestamkaart van Jules Cohen

Tweede distributiestamkaart, op naam van Nanette Cohen, geboren te Deventer op 10 dec. 1946, dochter van Lena en Jules.

Tweede distributiestamkaart, op naam van Nanette Cohen, geboren te Deventer op 10 dec. 1946, dochter van Lena en Jules.

AäronVaz Dias

Aäron
Vaz Dias