In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Bouw.&nbsp; De bouw van een barak in het kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, kamp 1939.&nbsp; Foto is gemaakt door een opzichter van de Rijksgebouwendienst tijdens de bouw van het kamp.&nbsp;

Bouw.&nbsp; De bouw van een barak in het kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, kamp 1939.&nbsp; Foto is gemaakt door een opzichter van de Rijksgebouwendienst tijdens de bouw van het kamp.&nbsp;

van de bouw van een barak in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Rioolbuis.&nbsp; Rene Lijdesdorff Links), Paul Hirsch (midden) en Werner Löwenhardt (rechts) in een rioolbuis bij de aanleg van de waterzuiveringsinstallatie van kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-08-01.

Rioolbuis.&nbsp; Rene Lijdesdorff Links), Paul Hirsch (midden) en Werner Löwenhardt (rechts) in een rioolbuis bij de aanleg van de waterzuiveringsinstallatie van kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-08-01.

Werkzaamheden voor de nieuwe waterzuivering

Groepsfoto.&nbsp; Groep mannen, de meesten in overall met een Jodenster en een schop in de hand op het land in de nabijheid van het Joodse werkkamp De landweer te Elsloo met de opzichter van de Heidemij Siebe van der Veen. De volgende namen van links naar rechts: Bram Dupont, Jaap van Loggem, D. Klisser, D. van der Kar, F. de levie, Lou Blits, J. van der Klei, Siebe van der Veen,&nbsp; Nathan Swart (achter opzichter van der Veen), M. de Leeuw, Gerrit Speijer, Ben Pijnappel, W. Presser, Mautje Polk, Arie Englander, D. Krijn, Luc Blits&nbsp;

Groepsfoto.&nbsp; Groep mannen, de meesten in overall met een Jodenster en een schop in de hand op het land in de nabijheid van het Joodse werkkamp De landweer te Elsloo met de opzichter van de Heidemij Siebe van der Veen. De volgende namen van links naar rechts: Bram Dupont, Jaap van Loggem, D. Klisser, D. van der Kar, F. de levie, Lou Blits, J. van der Klei, Siebe van der Veen,&nbsp; Nathan Swart (achter opzichter van der Veen), M. de Leeuw, Gerrit Speijer, Ben Pijnappel, W. Presser, Mautje Polk, Arie Englander, D. Krijn, Luc Blits&nbsp;

Dwangarbeiders uit het Joodse werkkamp De Landweer

Barakken in het interneringskamp. Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945-1948 Zicht op de barakken 55 tot en met 58 en 93

Barakken in het interneringskamp. Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945-1948 Zicht op de barakken 55 tot en met 58 en 93

Foto van de hoofdstraat en de barakken 55 tot en met 58 in het Interneringskamp Westerbork

Dienstwoning. Dienstwoning Vluchtelingen Kamp. Kamp Westerbork, 1940/1941. Voor het huis staan de volgende personen in het midden: de heer en mevr. Broere, rechts hun dochter Margot F.W. Broere achter haar het dienstmeisje Hilde Pander. Haar ouders verbleven ook in het kamp. De heer Broere was tijdens de justitie periode hoofdboekhouder in het kamp.

Dienstwoning. Dienstwoning Vluchtelingen Kamp. Kamp Westerbork, 1940/1941. Voor het huis staan de volgende personen in het midden: de heer en mevr. Broere, rechts hun dochter Margot F.W. Broere achter haar het dienstmeisje Hilde Pander. Haar ouders verbleven ook in het kamp. De heer Broere was tijdens de justitie periode hoofdboekhouder in het kamp.

van een dienstwoning met zijn bewoners in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: Gans, Regina Clara Plaats: Arnhem Datum: 1941-11-21 Nr. A48/068446

Van: Gans, Regina Clara Plaats: Arnhem Datum: 1941-11-21 Nr. A48/068446

Persoonsbewijs van Regina Gans

Reisvergunning Van: Lijdesdorff, R. Om zich van Westerbork naar Amsterdam te begeven. Datum: 1945-07-08

Reisvergunning Van: Lijdesdorff, R. Om zich van Westerbork naar Amsterdam te begeven. Datum: 1945-07-08

Reisvergunning voor René Lijdesdorff voor het definitief verlaten van kamp Westerbork

Persoonsbewijs van: Wijnberg, Meta&nbsp; Afgegeven 1943-05-03 te Westerbork&nbsp; Nr. 004272 met pasfoto.&nbsp;

Persoonsbewijs van: Wijnberg, Meta&nbsp; Afgegeven 1943-05-03 te Westerbork&nbsp; Nr. 004272 met pasfoto.&nbsp;

Persoonsbewijs van Meta Wijnberg

Transport SS'ers inspecteren een deportatietrein Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944 &nbsp;

Transport SS'ers inspecteren een deportatietrein Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944 &nbsp;

SS'ers inspecteren een deportatietrein

Werkzaamheden.&nbsp; Kamp Westerbork Datum: 1943-08-01 Werkzaamheden t.b.v. de waterzuiveringsinstallatie.&nbsp;Een stuk van het smalspoor op de weg voor het kamp langs is te zien. Rene Lijdesdorff (midden), Paul Hirsch (rechts) en Werner Löwenhardt (links) zijn op de foto te zien.

Werkzaamheden.&nbsp; Kamp Westerbork Datum: 1943-08-01 Werkzaamheden t.b.v. de waterzuiveringsinstallatie.&nbsp;Een stuk van het smalspoor op de weg voor het kamp langs is te zien. Rene Lijdesdorff (midden), Paul Hirsch (rechts) en Werner Löwenhardt (links) zijn op de foto te zien.

Plattegrond, doorsnede en aanzichten van barak 110 Schattenberg Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1958-09 Opmerking: smederij

Plattegrond, doorsnede en aanzichten van barak 110 Schattenberg Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1958-09 Opmerking: smederij

Plattegrond met aanzichten en een doorsnede van barak 110 in het woonoord Schattenberg

Hoek van het kampterrein met afrastering en op de achtergrond een wachttoren. De gracht wordt uitgegraven.&nbsp;Zicht op de zuidoost zijde van het kamp. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942.

Hoek van het kampterrein met afrastering en op de achtergrond een wachttoren. De gracht wordt uitgegraven.&nbsp;Zicht op de zuidoost zijde van het kamp. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942.

Foto van de afrastering van kamp Westerbork met wachttoren

Vrijstellingen van deportatie vanuit kamp Westerbork

Gemengd gehuwden vrijstelling kamp Westerbork

Sonder-Ausweis Moppes, Michael, 25-12-01, B21 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten. Gültig bis: Auf Weiteres

Sonder-Ausweis Moppes, Michael, 25-12-01, B21 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten. Gültig bis: Auf Weiteres

Sonderausweis van Michael van Moppes

Breslauer, Werner&nbsp;Rudolf&nbsp; De smalspoor-trein (Zügle) in het kamp.&nbsp; Op de achtergrond barakken.&nbsp; Op de wagon staan in de deuropening twee mannen, waaronder machinist Kurt Walter Kamp Westerbork, 1942-1944

Breslauer, Werner&nbsp;Rudolf&nbsp; De smalspoor-trein (Zügle) in het kamp.&nbsp; Op de achtergrond barakken.&nbsp; Op de wagon staan in de deuropening twee mannen, waaronder machinist Kurt Walter Kamp Westerbork, 1942-1944

Het smalspoortreintje in het kamp

Cabaret. Cabaret (Humor und Melodie). Kamp Westerbork, schouwburg, barak 9. Datum: 1943-09.&nbsp; Zes meisjes op het toneel, de Westerborkgirls. Tekst: 'Magdelein, du sollst stets vartig sein'. De volgende 'meisjes' staan op de foto Catharina Frank (uiterst links) Hannelore Cahn (2 de van links) Beatrice Lissauer Ulla Gross Lotte Heider-Lehmann&nbsp; Ruth Pagener

Cabaret. Cabaret (Humor und Melodie). Kamp Westerbork, schouwburg, barak 9. Datum: 1943-09.&nbsp; Zes meisjes op het toneel, de Westerborkgirls. Tekst: 'Magdelein, du sollst stets vartig sein'. De volgende 'meisjes' staan op de foto Catharina Frank (uiterst links) Hannelore Cahn (2 de van links) Beatrice Lissauer Ulla Gross Lotte Heider-Lehmann&nbsp; Ruth Pagener

De 'Westerbork Girls' tijdens de uitvoering van een act in Humor und Melodie

Breslauer, Werner Rudolf Korenwagen bij de kampboerderij.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944

Breslauer, Werner Rudolf Korenwagen bij de kampboerderij.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944

Korenwagen bij de kampboerderij van kamp Westerbork

Breslauer, W. R. De brandweer in het kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, jaartal onbekend. De brandweer aan het oefenen bij en op de garages van de brandweer (barak 31).

Breslauer, W. R. De brandweer in het kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, jaartal onbekend. De brandweer aan het oefenen bij en op de garages van de brandweer (barak 31).

Een brandweeroefening in het kamp

Collage.&nbsp; Collage uit een fotocompositie/tekeningen.&nbsp; Kamp Westerbork, 1944-04-11.&nbsp; Betreft een fotocompositie/karikatuur van het huwelijk van Dienstleider Dr. Hans Ottenstein en Hildegard Ottenstein-Sachs.&nbsp; Afgebeeld medewerkers van de Antragstelle en de Registrator die het echtpaar toezingen en de slip van de bruid dragen.&nbsp; Het geheel is gemaakt door Breslauer, Jordan (fotografie) en Kok (tekeningen).

Collage.&nbsp; Collage uit een fotocompositie/tekeningen.&nbsp; Kamp Westerbork, 1944-04-11.&nbsp; Betreft een fotocompositie/karikatuur van het huwelijk van Dienstleider Dr. Hans Ottenstein en Hildegard Ottenstein-Sachs.&nbsp; Afgebeeld medewerkers van de Antragstelle en de Registrator die het echtpaar toezingen en de slip van de bruid dragen.&nbsp; Het geheel is gemaakt door Breslauer, Jordan (fotografie) en Kok (tekeningen).

Joseph PhilipTeeboom

Joseph Philip
Teeboom