In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

Bewijs van storting binnenlandse postwissel Storing van 1 gulden Datum: 1943-06-09 Bestemd voor: Zomerplaag, Henriette 571 Block 10 Internierungslager Amersfoort

Bewijs van storting binnenlandse postwissel Storing van 1 gulden Datum: 1943-06-09 Bestemd voor: Zomerplaag, Henriette 571 Block 10 Internierungslager Amersfoort

Bewijs van storting binnenlandse postwissel voor Henriette Zomerplaag

Situatie van het woonoord op 1 april 1968 Schattenberg Schaal: 1:1000 Datum: 1968-04-02 Overgang Schattenberg - Radiosterrenwacht

Situatie van het woonoord op 1 april 1968 Schattenberg Schaal: 1:1000 Datum: 1968-04-02 Overgang Schattenberg - Radiosterrenwacht

Plattegrond van het woonoord Schattenberg en de telescopen van de Radiosterrenwacht

Aan: Kortoef-Leijden van Amstel, Sara Datum: 1943-04-10 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef-Leijden van Amstel, Sara Datum: 1943-04-10 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Bewijs van verzending van een pakket aan Sara Kortoef-Leijden van Amstel in kamp Westerbork

Tekening. Tekening van woonwagens in kamp Westerbork. Getekend door J.H. Gosschalk Kamp Westerbork, (januari) 1944.

Tekening. Tekening van woonwagens in kamp Westerbork. Getekend door J.H. Gosschalk Kamp Westerbork, (januari) 1944.

Foto

Van: Zomerplaag, Morris Aan: Ossenbruggen, van, Alida Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-06-11 Onderwerp: hedenmiddag vertrek naar Westerbork; niets meer sturen.

Van: Zomerplaag, Morris Aan: Ossenbruggen, van, Alida Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-06-11 Onderwerp: hedenmiddag vertrek naar Westerbork; niets meer sturen.

Briefkaart van Morris Zomerplaag aan Alida van Ossenbruggen vanuit kamp Amersfoort

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Rijksdienst Uitvoering Werken&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1950-06-24&nbsp; Onderwerp: huur terrein kamp Schattenberg en aanleg schietbanen. De gebruiker heeft de behoefte aan een definitieve overeenkomst ten aanzien van het schietterrein. Het kampterrein met barakken is in gebruik gegeven aan de Dienst Maatschappelijke Zorg van het Ministerie van Sociale Zaken in verband met de komst van Indische Nederlanders in kamp Schattenberg.

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Rijksdienst Uitvoering Werken&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1950-06-24&nbsp; Onderwerp: huur terrein kamp Schattenberg en aanleg schietbanen. De gebruiker heeft de behoefte aan een definitieve overeenkomst ten aanzien van het schietterrein. Het kampterrein met barakken is in gebruik gegeven aan de Dienst Maatschappelijke Zorg van het Ministerie van Sociale Zaken in verband met de komst van Indische Nederlanders in kamp Schattenberg.

Brief van Houtvester Assen aan de Rijksdienst Uitvoering Werken

Plaatsen in kamp Westerbork

Schouwburg

Centrale Keuken

Ziekenhuisbarakken

Kommandantur

Strafbarakken

Commandantswoning

Barak 64

Weeshuis

Crematorium

Barak 107

Barak 43

Barak 51

Barak 50

Barak 49

Barak 48

Barak 47

Barak 46

Barak 45

Barak 44

Barak 110

Barak 109

Barakken gebouwd van 1942-1945

Barakken gebouwd van 1939-1942

Barak 108

Oranjekanaal haven

Barak 1

Staatsbosbeheerschuur kamp Westerbork

Spoorlijn kamp Westerbork

Quarantaine-afdeling kamp Westerbork

Boulevard des Misères

Monumenten in kamp Westerbork

Barak 13

Barak 21

Barak 20

Barak 19

Barak 18

Barak 17

Barak 16

Barak 15

Barak 14

Barak 22

Barak 24

Barak 23

Barak 32

Barak 31

Barak 30

Barak 29

Barak 28

Barak 27

Barak 26

Barak 25

Barak 35

Barak 34

Barak 33

Barak 42

Barak 41

Barak 40

Barak 39

Barak 38

Barak 37

Barak 36

Casino kamp Westerbork

Barak 98

Wachttorens kamp Westerbork

Barak 97

Bagagebarakken kamp Westerbork

Barak 96

Gracht kamp Westerbork

Barak 95

Prikkeldraad kamp Westerbork

Barak 94

Barak 93

Beplanting kamp Westerbork

Latrines kamp Westerbork

Barak 102

Barak 101

Heidelager

Barak 100

Barak 99

Wegennet kamp Westerbork

Eerste ingang kamp Westerbork

Jongerenbarakken kamp Westerbork

Barak 106

Mannenbarakken kamp Westerbork

Barak 105

Vrouwenbarakken kamp Westerbork

Barak 104

Barak 103

Transportbarakken kamp Westerbork

Dienstwoningen kamp Westerbork

Waterzuivering kamp Westerbork

SD-bunker

Broeikas kamp Westerbork

Appèlplaats kamp Westerbork

Speelplaatsen kamp Westerbork

Fransche barakken kamp Westerbork

NSB-begraafplaats

Barak 2

Schietbanen kamp Westerbork

Barak 10

Van: Coster, Levy Aan: Coster-v.d. Harst Plaats: Westerbork, kamp, barak 21 Datum: 1944-09 Onderwerp: Levy is overgeplaatst naar barak 21, zaal 4; met zijn keel gaat het goed; onder controle bij Dr. Roozendaal; de wond in de keel is dicht; omstandigheden zijn goed…&nbsp;

Van: Coster, Levy Aan: Coster-v.d. Harst Plaats: Westerbork, kamp, barak 21 Datum: 1944-09 Onderwerp: Levy is overgeplaatst naar barak 21, zaal 4; met zijn keel gaat het goed; onder controle bij Dr. Roozendaal; de wond in de keel is dicht; omstandigheden zijn goed…&nbsp;

Brief van Levy Coster aan zijn vrouw vanuit kamp Westerbork

Programma van Buhne Lager Westerbork&nbsp; Datum: 1943-09-04&nbsp; Humor und Melodie was een grootst opgezet cabaretprogramma dat in september 1943 in het kamp werd uitgevoerd. Zie ook de foto's en van de uitvoeringen en de decors.

Programma van Buhne Lager Westerbork&nbsp; Datum: 1943-09-04&nbsp; Humor und Melodie was een grootst opgezet cabaretprogramma dat in september 1943 in het kamp werd uitgevoerd. Zie ook de foto's en van de uitvoeringen en de decors.

van het cabaretprogramma Humor und Melodie

Gesloten huwelijken in het kamp Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-30 Onderwerp: gesloten huwelijken van de echtparen: Vles-Polak; Brandon-de Heer en van Praag-Jacobs.

Gesloten huwelijken in het kamp Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-30 Onderwerp: gesloten huwelijken van de echtparen: Vles-Polak; Brandon-de Heer en van Praag-Jacobs.

Bericht over een drietal gesloten huwelijken in het kamp

Van: de Joodse Raad, Afdeling Expositur Aan: Polak-Schoenbeck, Inge Plaats: Amsterdam Datum: 1943-09-21 Onderwerp: Ausnahmebescheinigung van de Zentralstelle van haar man geldt ook voor haar…&nbsp;

Van: de Joodse Raad, Afdeling Expositur Aan: Polak-Schoenbeck, Inge Plaats: Amsterdam Datum: 1943-09-21 Onderwerp: Ausnahmebescheinigung van de Zentralstelle van haar man geldt ook voor haar…&nbsp;

Brief van de Joodse Raad aan Inge Polak-Schoenbeck vanuit Amsterdam

Brief Van: Jong, de, H. Aan: Stella ( Jong-Cohen, de, Estella) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-11 Onderwerp: Henk wil graag wat opsturen naar Stella, maar er is veel schaarste. Hij hoopt dat ze snel naar huis kan komen. Met enveloppe

Brief Van: Jong, de, H. Aan: Stella (Jong-Cohen, de, Estella) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-11 Onderwerp: Henk wil graag wat opsturen naar Stella, maar er is veel schaarste. Hij hoopt dat ze snel naar huis kan komen. Met enveloppe

Brief van H. de Jong aan Estella de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

Zangeres.&nbsp; Cabaret Bunter Abend Datum: 1944-03 Een zangeres (Esther Philipse) zingt onder begeleiding van twee pianisten (Willy Rosen en Erich Ziegler).&nbsp; Kamp Westerbork

Zangeres.&nbsp; Cabaret Bunter Abend Datum: 1944-03 Een zangeres (Esther Philipse) zingt onder begeleiding van twee pianisten (Willy Rosen en Erich Ziegler).&nbsp; Kamp Westerbork

Een scene uit de revue 'Bunter Abend'

Bewijs van aanmelding. Plaats: Rotterdam. Afgegeven: 1941-03-18

Bewijs van aanmelding. Plaats: Rotterdam. Afgegeven: 1941-03-18

Bewijs van aanmelding van Joodse bloede te zijn

Toestemming om Kamp Westerbork te verlaten&nbsp; Van: Meents, Levie met vrouw&nbsp; Plaats: Westerbork&nbsp; Datum: 1945-06-08&nbsp; Toestemming om Kamp Westerbork voorgoed te verlaten

Toestemming om Kamp Westerbork te verlaten&nbsp; Van: Meents, Levie met vrouw&nbsp; Plaats: Westerbork&nbsp; Datum: 1945-06-08&nbsp; Toestemming om Kamp Westerbork voorgoed te verlaten

voor Levie Meents dat hij met zijn vrouw kamp Westerbork voorgoed mag verlaten

Ontvangstbewijs voor een kist en twee koffers, die vanuit Theresienstadt zijn verstuurd op 11 juni 1945 (ondertekend door lena Cohen-Nijstad). De goederen zijn in ontvangst genomen door door A. Nijstad in Lochem, 1945.

Ontvangstbewijs voor een kist en twee koffers, die vanuit Theresienstadt zijn verstuurd op 11 juni 1945 (ondertekend door lena Cohen-Nijstad). De goederen zijn in ontvangst genomen door door A. Nijstad in Lochem, 1945.

Ontvangstbewijs

Schijnwereld van kamp Westerbork

Kennis van de vernietigingen in het Oosten

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Bewijs van crematie Datum: 13-04-1943 Nr. 179 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Drukker, Elisabeth geb. 01-04-79 overleden te Westerbork op 06-04-1943 op: 09-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-04-1943 Nr. 179 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Drukker, Elisabeth geb. 01-04-79 overleden te Westerbork op 06-04-1943 op: 09-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Elisabeth Drukker

Van: Stoppelman, Danny&nbsp; Aan: Lieve allen&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-08 Onderwerp: omstandigheden in kamp. beschrijving van de bedbezetting in een barak met allemaal Oost-Groningers (Bellingwolde, Muntendam, Stadskanaal en Vlagtwedde of zoals zijn broer Aron uit Oude Pekela). De schrijver ligt in een bed beneden. De mensen in Winschoten zitten in een barak ernaast samen met Joodse bewoners uit Coevorden. Om tien uur 's avonds moet iedereen in de barak zijn. Daarvoor mag vrij worden rondgelopen. Danny heeft de wasgelegenheden moeten schrobben. In de middag wordt weer werk ingedeeld. Danny verblijft in barak 4A, zaal I. Deze barak zou niet lang daarna een onderdeel van het ziekenhuis uit gaan maken. Misschien zijn dat wel de door Danny in zijn brieven genoemde omstandigheden. De barakzalen met vrijgezellen moesten worden leeggemaakt voor het verkrijgen van een andere functie. De naast liggende barakken 3,5 en 6 moesten ook leeg worden gemaakt voor het nieuwe ziekenhuis.&nbsp;

Van: Stoppelman, Danny&nbsp; Aan: Lieve allen&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-08 Onderwerp: omstandigheden in kamp. beschrijving van de bedbezetting in een barak met allemaal Oost-Groningers (Bellingwolde, Muntendam, Stadskanaal en Vlagtwedde of zoals zijn broer Aron uit Oude Pekela). De schrijver ligt in een bed beneden. De mensen in Winschoten zitten in een barak ernaast samen met Joodse bewoners uit Coevorden. Om tien uur 's avonds moet iedereen in de barak zijn. Daarvoor mag vrij worden rondgelopen. Danny heeft de wasgelegenheden moeten schrobben. In de middag wordt weer werk ingedeeld. Danny verblijft in barak 4A, zaal I. Deze barak zou niet lang daarna een onderdeel van het ziekenhuis uit gaan maken. Misschien zijn dat wel de door Danny in zijn brieven genoemde omstandigheden. De barakzalen met vrijgezellen moesten worden leeggemaakt voor het verkrijgen van een andere functie. De naast liggende barakken 3,5 en 6 moesten ook leeg worden gemaakt voor het nieuwe ziekenhuis.&nbsp;

Catharina RachelTabakspinder-Wolf

Catharina Rachel
Tabakspinder-Wolf