In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: de Zentrallstelle für Jüdische Auswanderung Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam Datum: 1942-09-19 Onderwerp: de betreffende persoon dient zich op 21 september te melden om 17.00 uur.

Van: de Zentrallstelle für Jüdische Auswanderung Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam Datum: 1942-09-19 Onderwerp: de betreffende persoon dient zich op 21 september te melden om 17.00 uur.

Oproep zich te melden op de Zentralstelle te Amsterdam

Van: Hoorn, van, H.en B. Aan: Medema, fam. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-09/10 Onderwerp: Beschrijving omstandigheden en vraag om diverse goederen. Twee verschillende brieven. Oom Simon was vorige week donderdag aangekomen. Ze konden niets voor hem doen. Hij is vanmorgen, dinsdag (brief 1) op transport gegaan.

Van: Hoorn, van, H.en B. Aan: Medema, fam. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-09/10 Onderwerp: Beschrijving omstandigheden en vraag om diverse goederen. Twee verschillende brieven. Oom Simon was vorige week donderdag aangekomen. Ze konden niets voor hem doen. Hij is vanmorgen, dinsdag (brief 1) op transport gegaan.

Brief van Henriette en Betsy van Hoorn aan fam. Medema vanuit kamp Westerbork

Van: Gelder, van, T. Aan: Plaats: Datum: 1943-03-29 Onderwerp: transport naar Westerbork van Suze en het gezin waarvan zij uitmaakt. Alleen broer Meijer is naar kamp Vught gestuurd. De fabriek waarin Suze werkt heeft nog pogingen gewaagd haar te behouden voor de fabriek. De route ging via de Zentralstelle-Joodse Schouwburg en de Borneokade naar kamp Westerbork.

Van: Gelder, van, T. Aan: Plaats: Datum: 1943-03-29 Onderwerp: transport naar Westerbork van Suze en het gezin waarvan zij uitmaakt. Alleen broer Meijer is naar kamp Vught gestuurd. De fabriek waarin Suze werkt heeft nog pogingen gewaagd haar te behouden voor de fabriek. De route ging via de Zentralstelle-Joodse Schouwburg en de Borneokade naar kamp Westerbork.

Brief van T. van Gelder over de deportatie van het gezin Philips

Plaatsen in kamp Westerbork

Ziekenhuiskeuken kamp Westerbork

Pagina van een lijst met namen (registratie Dachau). Onderaan staat de naam van Asser de Haan, overleden op 15-02-1945 te Dachau. Op 10-10-1944 kwam hij vanuit Auschwitz in Dachau terecht.

Pagina van een lijst met namen (registratie Dachau). Onderaan staat de naam van Asser de Haan, overleden op 15-02-1945 te Dachau. Op 10-10-1944 kwam hij vanuit Auschwitz in Dachau terecht.

Lijst met namen uit Dachau

Van: Aan de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1943-03-08 Onderwerp: huren; ondertrouw en huwelijk; Callmeyerlijst; stempels; Barneveld, naamsverandering in Joodsch Tehuis in Barneveld; bescherming Joodse oud-militairen meidagen 1940 afgewezen; huwelijkstoestemming bij afwezigheid ouders door deportatie.&nbsp;

Van: Aan de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1943-03-08 Onderwerp: huren; ondertrouw en huwelijk; Callmeyerlijst; stempels; Barneveld, naamsverandering in Joodsch Tehuis in Barneveld; bescherming Joodse oud-militairen meidagen 1940 afgewezen; huwelijkstoestemming bij afwezigheid ouders door deportatie.&nbsp;

Bulletin nummer 34 van de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag

Van: het gezin Roeg Aan: familie Hopmans Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-08 Onderwerp: door toevallige omstandigheden kunnen ze stiekem een briefje schrijven; op 10 maart mag er officieel geschreven worden, er zal dan een briefkaart komen; nooit dankbaar genoeg zijn; hopen dat de oorlog snel voorbij is om persoonlijk te kunnen bedanken; ze weten niet hoe lang ze nog kunnen blijven; reactie van dochter Lida op toegestuurde foto's; pakketje met onder andere en pannetje met peren en pannenkoekjes; pakjes worden soms opengemaakt voor controle, sigaretten worden eruit gehaald; met blijdschap lezen ze de binnengekomen brieven; verzoek om Esbit-steentjes; met mooi weer speelt Lida op het zand met andere kinderen; werken in het kamp, het valt mee; in de barakken 2- tot 500 personen, het is er vies; 3 bedden boven elkaar, op ieder bed twee rieten matten om op te slapen; slapen en eten op dezelfde zaal; ze zijn er ondertussen en beetje aan gewend…

Van: het gezin Roeg Aan: familie Hopmans Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-08 Onderwerp: door toevallige omstandigheden kunnen ze stiekem een briefje schrijven; op 10 maart mag er officieel geschreven worden, er zal dan een briefkaart komen; nooit dankbaar genoeg zijn; hopen dat de oorlog snel voorbij is om persoonlijk te kunnen bedanken; ze weten niet hoe lang ze nog kunnen blijven; reactie van dochter Lida op toegestuurde foto's; pakketje met onder andere en pannetje met peren en pannenkoekjes; pakjes worden soms opengemaakt voor controle, sigaretten worden eruit gehaald; met blijdschap lezen ze de binnengekomen brieven; verzoek om Esbit-steentjes; met mooi weer speelt Lida op het zand met andere kinderen; werken in het kamp, het valt mee; in de barakken 2- tot 500 personen, het is er vies; 3 bedden boven elkaar, op ieder bed twee rieten matten om op te slapen; slapen en eten op dezelfde zaal; ze zijn er ondertussen en beetje aan gewend…

Brief van van het gezin Roeg aan de familie Hopmans vanuit kamp Westerbork

Opgave adreswijziging van geëvacueerden Betreft E. Adelaar-de Vries Datum: 1943-03-08

Opgave adreswijziging van geëvacueerden Betreft E. Adelaar-de Vries Datum: 1943-03-08

Adreswijziging van geëvacueerden

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942-03-08 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22; hij is sinds 25 februari in Buchenwald; hij is gezond en het gaat goed; he doet hem goed dat zijn zoon Eddy goed opgroeit; hij feliciteert Chaja voor haar 7de verjaardag…

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942-03-08 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22; hij is sinds 25 februari in Buchenwald; hij is gezond en het gaat goed; he doet hem goed dat zijn zoon Eddy goed opgroeit; hij feliciteert Chaja voor haar 7de verjaardag…

Briefkaart van Isaac van Bergen aan zijn vrouw en kinderen vanuit Buchenwald

Opgave adreswijziging van geëvacueerden Betreft J.W. Adelaar Datum: 1943-03-08

Opgave adreswijziging van geëvacueerden Betreft J.W. Adelaar Datum: 1943-03-08

Van: Batavier, M.&nbsp; Aan: Ras-Batavier, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-08 Onderwerp: bevestiging ontvangst pakket

Van: Batavier, M.&nbsp; Aan: Ras-Batavier, Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-08 Onderwerp: bevestiging ontvangst pakket

Briefkaart van M. Batavier aan mevrouw Ras-Batavier vanuit kamp Westerbork

Lagerbefehl No. 13&nbsp; Datum: 1943-03-08&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: over de registratie van binnenkomende transporten

Lagerbefehl No. 13&nbsp; Datum: 1943-03-08&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: over de registratie van binnenkomende transporten

Lagerbefehl No. 13

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-03-08&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: Vorgaerten; Wasserentnahme aus der Barackenboilern.

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-03-08&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: Vorgaerten; Wasserentnahme aus der Barackenboilern.

Mededeling over voortuinen bij de huisjes en gebruik van heet water in de barakken

Van: Leeuwen, C.A, van Aan: Hack, L.E.M. Datum: 1943-03-08 Plaats: Westerbork, kamp, barak 65 Onderwerp; De schrijfster maakt gebruik van de schrijfdag. Ze kan van alles over het kamp vertellen, maar toch weet ze de kaart haast niet te vullen. Ze zou het graag mondeling overbrengen, het is voor een ander echt moeilijk in te denken hoe het leven in het kamp is. Ze is werkzaam als verpleegster. Al klinkt dat meer dan het werkelijk is. Misschien spreek ik je nog ooit. Ze rolt van vrije dienst in bed en van het bed weer in dienst. Ze maakt een werkdag van 12 uur, zonder ooit een vrije dag. Het valt niet mee. De schrijfster is ook al twee dagen ziek geweest. Ze voelt zich niet zo fit, zoals ze gewoonlijk gewend is….'Ik moet blij zijn dat ik nog in Holland ben'.&nbsp;

Van: Leeuwen, C.A, van Aan: Hack, L.E.M. Datum: 1943-03-08 Plaats: Westerbork, kamp, barak 65 Onderwerp; De schrijfster maakt gebruik van de schrijfdag. Ze kan van alles over het kamp vertellen, maar toch weet ze de kaart haast niet te vullen. Ze zou het graag mondeling overbrengen, het is voor een ander echt moeilijk in te denken hoe het leven in het kamp is. Ze is werkzaam als verpleegster. Al klinkt dat meer dan het werkelijk is. Misschien spreek ik je nog ooit. Ze rolt van vrije dienst in bed en van het bed weer in dienst. Ze maakt een werkdag van 12 uur, zonder ooit een vrije dag. Het valt niet mee. De schrijfster is ook al twee dagen ziek geweest. Ze voelt zich niet zo fit, zoals ze gewoonlijk gewend is….'Ik moet blij zijn dat ik nog in Holland ben'.&nbsp;

Briefkaart van C. A. van Leeuwen aan L.E.M. Hack vanuit kamp Westerbork

Van: de Groot, Louis Aan: de Groot, Emanuel en zijn gezin Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-08 Onderwerp: het is zondag en prachtig weer om een kaart te schrijven; Frits is vandaag naar Groningen, Louis heeft aan hem het adres van Samuel doorgegeven, hij weet niet of Frits de tijd heeft om langs te komen; Peter wordt een fijne verstandige jongen; met Hennij is het weer in orde. Ze werkt hard; met Mau en Martha gaat het goed…&nbsp;

Van: de Groot, Louis Aan: de Groot, Emanuel en zijn gezin Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-08 Onderwerp: het is zondag en prachtig weer om een kaart te schrijven; Frits is vandaag naar Groningen, Louis heeft aan hem het adres van Samuel doorgegeven, hij weet niet of Frits de tijd heeft om langs te komen; Peter wordt een fijne verstandige jongen; met Hennij is het weer in orde. Ze werkt hard; met Mau en Martha gaat het goed…&nbsp;

Briefkaart van Louis de Groot aan zijn broer Samuel vanuit kamp Westerbork

Van: Blits-Lam, Sonja Aan: Veer, familie Plaats: P.I.Z., Amsterdam Datum: 1942-03-08 Onderwerp: komt weer thuis uit het ziekenhuis. Ze was erg ziek…

Van: Blits-Lam, Sonja Aan: Veer, familie Plaats: P.I.Z., Amsterdam Datum: 1942-03-08 Onderwerp: komt weer thuis uit het ziekenhuis. Ze was erg ziek…

Brief van Sonja Blits-Lam aan de familie Veer vanuit Amsterdam

Perioden kamp Westerbork

Januari 1943 t/m juli 1943

Van: Hoop-Bachrach, de, Ilse Aan: Bleuland van Oordt, Anna Adriana Plaats: Westerbork, doorgangskamp Datum: 1942-08-27 Onderwerp: Ilse meldt dat ze vrijdag met Kurt vrijwillig op transport zal gaan: ‘Of ik Lo zal vinden, wordt hier ook betwijfeld.’ Ilse probeert nog een bewijs te krijgen van Fischer dat zij zich in Auschwitz bij Louis mag voegen. Verder wil ze graag nog per expresse 3 overhemden en 25 gulden ontvangen. ‘Hier valt alles heel erg mee.’&nbsp;

Van: Hoop-Bachrach, de, Ilse Aan: Bleuland van Oordt, Anna Adriana Plaats: Westerbork, doorgangskamp Datum: 1942-08-27 Onderwerp: Ilse meldt dat ze vrijdag met Kurt vrijwillig op transport zal gaan: ‘Of ik Lo zal vinden, wordt hier ook betwijfeld.’ Ilse probeert nog een bewijs te krijgen van Fischer dat zij zich in Auschwitz bij Louis mag voegen. Verder wil ze graag nog per expresse 3 overhemden en 25 gulden ontvangen. ‘Hier valt alles heel erg mee.’&nbsp;

Levi AbrahamSpier

Levi Abraham
Spier