In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Vrijstellingen van deportatie vanuit kamp Westerbork

Groene stempel

Van: Harener Transportbedrijf Holstein&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Haren&nbsp; Datum: 1951-10-13&nbsp; Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Van: Harener Transportbedrijf Holstein&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Haren&nbsp; Datum: 1951-10-13&nbsp; Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Brief van Harener Transportbedrijf Holstein aan Staatsbosbeheer

Gesloten huwelijken in het kamp Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-30 Onderwerp: gesloten huwelijken van de echtparen: Vles-Polak; Brandon-de Heer en van Praag-Jacobs.

Gesloten huwelijken in het kamp Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-30 Onderwerp: gesloten huwelijken van de echtparen: Vles-Polak; Brandon-de Heer en van Praag-Jacobs.

Bericht over een drietal gesloten huwelijken in het kamp

Repatriëring uit Nederlands-Indië

Repatriëring Indische Nederlanders

Van: Verduin, Herman&nbsp; Aan: Verduin, Jacques&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-05-11&nbsp; Onderwerp: dagelijkse gang van zaken; Herman is op 4 mei in kamp Westerbork terecht gekomen en in het weeshuis ondergebracht, de anderen zijn al doorgestuurd, behalve Beate; Herman is ordonnans. Hij moet allerlei stukken laten tekenen in de barakken. Hij mag dagelijks naar het badhuis. Er wordt gevoetbald, gehandbald en Johnny en Jones zijn er ook. Hij heeft zich opgegeven voor school. Hij weet dat hij niet kan blijven, in tegenstelling tot het gezin Egyedi, waarvan hij Peter goed kent.

Van: Verduin, Herman&nbsp; Aan: Verduin, Jacques&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-05-11&nbsp; Onderwerp: dagelijkse gang van zaken; Herman is op 4 mei in kamp Westerbork terecht gekomen en in het weeshuis ondergebracht, de anderen zijn al doorgestuurd, behalve Beate; Herman is ordonnans. Hij moet allerlei stukken laten tekenen in de barakken. Hij mag dagelijks naar het badhuis. Er wordt gevoetbald, gehandbald en Johnny en Jones zijn er ook. Hij heeft zich opgegeven voor school. Hij weet dat hij niet kan blijven, in tegenstelling tot het gezin Egyedi, waarvan hij Peter goed kent.

Brief van Herman Verduin aan Jacques Verduin vanuit kamp Westerbork

Verzoekschrift / Opdrachtbiljet Keetje Polak verzoekt voor een bedrag van F. 500,- in te schrijven op de 3 percents Grootboekschuld 1946 Datum: 1946-06-14

Verzoekschrift / Opdrachtbiljet Keetje Polak verzoekt voor een bedrag van F. 500,- in te schrijven op de 3 percents Grootboekschuld 1946 Datum: 1946-06-14

Verzoekschrift van Keetje Polak

Gebeurtenissen kamp Westerbork

Overname kamp Westerbork door de nazi's

Bewijs van crematie Datum: 05-07-1943 Nr. 394 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Schreeuwer, Betty Silvia geb. 24-11-41 overleden te Westerbork op 27-06-1943 op 28-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 05-07-1943 Nr. 394 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Schreeuwer, Betty Silvia geb. 24-11-41 overleden te Westerbork op 27-06-1943 op 28-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Betty Silvia Schreeuwer

Van: het Nederlands Beheersinstituut Aan: van Dam, Joseph Plaats: Groningen Datum: 1951-05-04 Onderwerp: Beëindiging bewindvoerderschap over M. de Winter-van Dam en drie van haar kinderen. Dit in verband met het vaststellen van hun overlijden en het doen van aangifte hiervan.

Van: het Nederlands Beheersinstituut Aan: van Dam, Joseph Plaats: Groningen Datum: 1951-05-04 Onderwerp: Beëindiging bewindvoerderschap over M. de Winter-van Dam en drie van haar kinderen. Dit in verband met het vaststellen van hun overlijden en het doen van aangifte hiervan.

Brief van het Nederlands Beheersinstituut aan Joseph van Dam vanuit Groningen

Vertrek van een deportatietrein Twee F.K. (Fliegende Kolonne) meisjes dragen een kinderwieg naar de deportatietrein. Kamp Westerbork, 1944-05-19&nbsp; Still van een opname uit de Westerbork-film.

Vertrek van een deportatietrein Twee F.K. (Fliegende Kolonne) meisjes dragen een kinderwieg naar de deportatietrein. Kamp Westerbork, 1944-05-19&nbsp; Still van een opname uit de Westerbork-film.

Vrouwen van de Fliegende Kolonne dragen een kinderwieg

Joodse gemeenschappen in Nederland

Joodse gemeenten in Friesland

Joodse gemeente Terschelling

Joodse gemeente Appelscha

Joodse gemeente Gerkesklooster

Joodse gemeente Franeker

Joodse gemeente Elsloo

Joodse gemeente Drachten

Joodse gemeente Dokkum

Joodse gemeente Bolsward

Joodse gemeente Haulerwijk

Joodse gemeente Harlingen

Joodse gemeente Gorredijk

Joodse gemeente Giekerk

Joodse gemeente Lemmer

Joodse gemeente Leeuwarden

Joodse gemeente Langezwaag

Joodse gemeente Joure

Joodse gemeente Hindeloopen

Joodse gemeente Herbaijum

Joodse gemeente Heerenveen

Joodse gemeente Nijeholtwolde

Joodse gemeente Nieuwehorne

Joodse gemeente Mieden

Joodse gemeente Wolvega

Joodse gemeente Waskemeer

Joodse gemeente Sneek

Joodse gemeente Schiermonnikoog

Joodse gemeente Oudwoude

Joodse gemeente Noordwolde

Van: Batavier, M. Aan: Ras-Batavier, Mevr. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-27 Onderwerp: bevestiging ontvangst pakketten, beschrijving situatie in het kamp en vraag om kleding.

Van: Batavier, M. Aan: Ras-Batavier, Mevr. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-27 Onderwerp: bevestiging ontvangst pakketten, beschrijving situatie in het kamp en vraag om kleding.

Briefkaart van M. Batavier aan mevrouw Ras-Batavier vanuit kamp Westerbork

Kampleven Westerbork

Bezittingen kampbewoners Westerbork

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 9 maart 1944 - Vittel

Van: Staatsbosbeheer&nbsp; Aan: Stichting 40-45 Assen&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1949-03-09&nbsp; Onderwerp: monument bij Kamp Westerbork; financiën en schoonmaken (houtkap) van de omgeving.

Van: Staatsbosbeheer&nbsp; Aan: Stichting 40-45 Assen&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1949-03-09&nbsp; Onderwerp: monument bij Kamp Westerbork; financiën en schoonmaken (houtkap) van de omgeving.

Brief van Staatsbosbeheer aan Stichting 40-45 Assen

Ontspanning kamp Westerbork

Fotografie kamp Westerbork

Jeugdorganisaties kamp Westerbork

Cursussen kamp Westerbork

Religieus leven kamp Westerbork

Schrijven kamp Westerbork

Kunst kamp Westerbork

Muziek kamp Westerbork

Sport kamp Westerbork

Theater kamp Westerbork

Filmvertoningen kamp Westerbork

Bibliotheek kamp Westerbork

Van: Jacobs-Gosschalk, R. Aan: familie Dekker Plaats: Deventer Datum: 1942-10 Onderwerp: gezin van Henriette's is opgepakt en via kamp Westerbork doorgestuurd. Ze lieten dit weten via een bericht; sindsdien is er niet meer van hun vernomen; zelf vreest de schrijfster ze ook aan het gevaar van deportatie bloot te staan.

Van: Jacobs-Gosschalk, R. Aan: familie Dekker Plaats: Deventer Datum: 1942-10 Onderwerp: gezin van Henriette's is opgepakt en via kamp Westerbork doorgestuurd. Ze lieten dit weten via een bericht; sindsdien is er niet meer van hun vernomen; zelf vreest de schrijfster ze ook aan het gevaar van deportatie bloot te staan.

Herman IsidoreSpier

Herman Isidore
Spier