In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Bewijs van crematie Datum: 05-04-1943 Nr. 154 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Gans, Henderine geb. 29-06-88 overleden 30-03-1943 te Westerbork op: 02-04-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 05-04-1943 Nr. 154 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Gans, Henderine geb. 29-06-88 overleden 30-03-1943 te Westerbork op: 02-04-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Henderine Gans

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam/Den Haag Datum: 1942-11-18 Onderwerp: het zenden van rugzakken naar kamp Westerbork voor personen die zich bijvoorbeeld in kamp Amersfoort bevinden, vermeld onder andere ‘Depot’ ; gemengd-gehuwden; verscherping controle Lippmann-Rosenthal in kamp Westerbork; pakketpost naar kamp Westerbork met distributievrije levensmiddelen…

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam/Den Haag Datum: 1942-11-18 Onderwerp: het zenden van rugzakken naar kamp Westerbork voor personen die zich bijvoorbeeld in kamp Amersfoort bevinden, vermeld onder andere ‘Depot’ ; gemengd-gehuwden; verscherping controle Lippmann-Rosenthal in kamp Westerbork; pakketpost naar kamp Westerbork met distributievrije levensmiddelen…

Bulletin nummer 21 van de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag

Salomon heeft als dwangarbeider in Havelte gewerkt aan de aanleg van een vliegveld. Daarvoor was een werkkamp voor gemengd gehuwde Joden ingericht. Hij verbleef daar van voorjaar 1944 tot kort na Dolle Dinsdag , september 1944. Vermoedelijk vanwege de toen ontstane chaos in het land heeft vervolgens de fa. Walther en Kottman , die kennelijk in opdracht van de Nazi’s het vliegveld lieten aanleggen, de dwangarbeiders ontslagen. Na hun ontslag begonnen de Duitsers de mannen echter weer op te pakken. Ongeveer een derde van hen is weer opgepakt. De rest, waaronder Salomon, wist te ontsnappen. Hij is in een week tijd de 200 km naar huis (in Delft) gelopen, overdag zich schuilhoudend, ’s nachts lopend. Op de plek waar het vliegveld werd aangelegd staat nu een gedenkteken.

Vrijstellingen van deportatie vanuit kamp Westerbork

Blauwe stempel

Van: Magnus, Simon Datum: 1943-11-24 Plaats: Westerbork, kamp, barak 66 Onderwerp: Simon krijgt Dienstfrei voor drie dagen. Het document is ondertekend door een arts, de barakleider en de groepsleider.

Van: Magnus, Simon Datum: 1943-11-24 Plaats: Westerbork, kamp, barak 66 Onderwerp: Simon krijgt Dienstfrei voor drie dagen. Het document is ondertekend door een arts, de barakleider en de groepsleider.

Ausweis van Simon Magnus

Van: Schade-enquete-commissie Amsterdam Aan: Vonck, N.J. Plaats: Amsterdam Datum: 1948-06-22 Onderwerp: verdeling bijdrage in oorlogsschade onder de erfgenamen

Van: Schade-enquete-commissie Amsterdam Aan: Vonck, N.J. Plaats: Amsterdam Datum: 1948-06-22 Onderwerp: verdeling bijdrage in oorlogsschade onder de erfgenamen

Brief van Schade-enquete-commissie aan N.J. Vonck

Plaatsen in kamp Westerbork

Wegennet kamp Westerbork

Van: Swaab, Loukie Aan: lieve tante Plaats: Datum: Onderwerp: brief geschreven door kind; tante moet gauw weer langskomen; sinterklaas

Van: Swaab, Loukie Aan: lieve tante Plaats: Datum: Onderwerp: brief geschreven door kind; tante moet gauw weer langskomen; sinterklaas

Brief van Louis David Swaab aan zijn tante

Van: Krankenkasse&nbsp; Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1935-07-10 Onderwerp: bewijs verzekerd te zijn. Het gaat om een duplicaat.

Van: Krankenkasse&nbsp; Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1935-07-10 Onderwerp: bewijs verzekerd te zijn. Het gaat om een duplicaat.

Bewijs voor Helene Büks verzekerd te zijn

Paketsendung nach Lager Westerbork Met stempel handtekening Gemmeker

Paketsendung nach Lager Westerbork Met stempel handtekening Gemmeker

Pakketzegel kamp Westerbork

Gasten in de woning van kampcommandant Gemmeker.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944&nbsp; Naast Gemmeker (uiterst rechts) zit Frau Hassel en Aus der Fünten. De vrouw links is onbekend.

Gasten in de woning van kampcommandant Gemmeker.&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944&nbsp; Naast Gemmeker (uiterst rechts) zit Frau Hassel en Aus der Fünten. De vrouw links is onbekend.

Foto

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 274 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van Geldern, Hillechien geb. 01-10-61 overleden te Westerbork op 10-05-1943 op: 12-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 274 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van Geldern, Hillechien geb. 01-10-61 overleden te Westerbork op 10-05-1943 op: 12-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Hillechien van Geldern

Foto van het Ketelhuis

Breslauer, W.R.&nbsp; Koren maaien.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943.&nbsp; Tweespan aan het koren maaien. De man die de paarden ment is Arthur Pins (1906). &nbsp;

Breslauer, W.R.&nbsp; Koren maaien.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943.&nbsp; Tweespan aan het koren maaien. De man die de paarden ment is Arthur Pins (1906). &nbsp;

Kampgevangenen op een tweespan aan het koren maaien

Portretfoto van Erna Asch-Rosenthal Kamp Westerbork, 1943-1944.&nbsp; Erna was huishoudster in de woning van de kampcommandant Gemmeker.

Portretfoto van Erna Asch-Rosenthal Kamp Westerbork, 1943-1944.&nbsp; Erna was huishoudster in de woning van de kampcommandant Gemmeker.

Portret van Erna Asch-Rosenthal

Briefkaart Van: Meijer-Cohen, Margaretha Aan: Jong, de, Henk Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-10-03 (zondag) Onderwerp: Margaretha is blij dat haar gezin nog bij elkaar is. Ze verwacht aanstaande dinsdag op transport te gaan. Ze maken er maar het beste van en hopen Stella en Henk spoedig terug te zien. Ze vraagt of de familie De Jong de briefkaart ook aan hun vrienden in Amsterdam wil laten lezen. Daarnaast vraagt ze of De Jong hun grote bagage wil opsturen.&nbsp; De trein van 5 oktober kwam niet opdagen. Het gezin zou met het volgende transport, dat van 19 oktober 1943, worden gedeporteerd naar Auschwitz-Birkenau.

Briefkaart Van: Meijer-Cohen, Margaretha Aan: Jong, de, Henk Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-10-03 (zondag) Onderwerp: Margaretha is blij dat haar gezin nog bij elkaar is. Ze verwacht aanstaande dinsdag op transport te gaan. Ze maken er maar het beste van en hopen Stella en Henk spoedig terug te zien. Ze vraagt of de familie De Jong de briefkaart ook aan hun vrienden in Amsterdam wil laten lezen. Daarnaast vraagt ze of De Jong hun grote bagage wil opsturen.&nbsp; De trein van 5 oktober kwam niet opdagen. Het gezin zou met het volgende transport, dat van 19 oktober 1943, worden gedeporteerd naar Auschwitz-Birkenau.

Briefkaart van M. Meijer-Cohen aan H. de Jong vanuit kamp Westerbork

Van: Bundesstaat Oostenrijk&nbsp; Aan: Tauber, Fritz Plaats: Wenen Datum: 1936-03-12 Onderwerp: persoonsbewijs

Van: Bundesstaat Oostenrijk&nbsp; Aan: Tauber, Fritz Plaats: Wenen Datum: 1936-03-12 Onderwerp: persoonsbewijs

Persoonsbewijs van Fritz Tauber

Van: Els en Alfred Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-22 Onderwerp: het gaat niet goed met Jules; een oud-collega van Siegfried die vlakbij Jules woonde, bracht een boodschap van Jules en Liesje mee; van alles gekocht en dingen klaargelegd voor het volgende pakket; Siegfried kreeg een aanwijzing om van Willemsparkweg naar ‘Oost’ te verhuizen; Els hoeft vanwege haar gemengde huwelijk geen ster meer te dragen…

Van: Els en Alfred Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-22 Onderwerp: het gaat niet goed met Jules; een oud-collega van Siegfried die vlakbij Jules woonde, bracht een boodschap van Jules en Liesje mee; van alles gekocht en dingen klaargelegd voor het volgende pakket; Siegfried kreeg een aanwijzing om van Willemsparkweg naar ‘Oost’ te verhuizen; Els hoeft vanwege haar gemengde huwelijk geen ster meer te dragen…

Brief van Alfred en Els aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Familiebarakken kamp Westerbork

Van: de Burgerlijke Stand Aan: de aanvrager Plaats: Delfzijl Datum: 1949-03-09 Onderwerp: overlijden van Meijer Sleutelberg.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: de aanvrager Plaats: Delfzijl Datum: 1949-03-09 Onderwerp: overlijden van Meijer Sleutelberg.

Uittreksel uit het register van Overlijden betreffende Meijer Sleutelberg

Anti-Duitse houding bevolking

Februaristaking

Rellen in de Jodenbuurt in Amsterdam

IJssalon Koko

Van: de Joodsche Raad voor Amsterdam, afdeling Lijnbaansgracht Aan: Kortoef, J. Datum: 1942-12-02 Plaats: Amsterdam Onderwerp: bericht vanuit kamp Westerbork van Sara Kortoef van Amstel: ‘zend dekens, al het andere hebben we ontvangen.' Het gevraagde moet uiterlijk op 3 december voor 3 uur bij de Lijnbaansgracht worden bezorgt. &nbsp;

Van: de Joodsche Raad voor Amsterdam, afdeling Lijnbaansgracht Aan: Kortoef, J. Datum: 1942-12-02 Plaats: Amsterdam Onderwerp: bericht vanuit kamp Westerbork van Sara Kortoef van Amstel: ‘zend dekens, al het andere hebben we ontvangen.' Het gevraagde moet uiterlijk op 3 december voor 3 uur bij de Lijnbaansgracht worden bezorgt. &nbsp;

Brief van de Joodse Raad voor Amsterdam aan J. Kortoef met het verzoek een pakket te sturen

Foto van Hartog Polak (1924-1943) en Betje Polak (1928-1942).

Foto van Hartog Polak (1924-1943) en Betje Polak (1928-1942).

Foto van Hartog- en Betje Polak

Van: Asscher, Benjamin&nbsp; Onderwerp: zijn vrijlating op 16 juni 1943 uit kamp Westerbork. Benjamins vader William werd op dezelfde dag vrijgelaten.

Van: Asscher, Benjamin&nbsp; Onderwerp: zijn vrijlating op 16 juni 1943 uit kamp Westerbork. Benjamins vader William werd op dezelfde dag vrijgelaten.

MiechelSchlosser

Miechel
Schlosser