In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Foto van de strijd rond de Halerbrug aan het Oranjekanaal

Foto van de strijd rond de Halerbrug aan het Oranjekanaal

Leo Meijer werd op 25 juli 1935 in Zwijndrecht geboren als enig kind van Herman Izaäk Meijer en Charlotte Rozeboom. Leo groeide op aan het Veerplein in Zwijndrecht, boven de apotheek van zijn vader. Toen Leo zes jaar geworden was, ging hij naar de openbare lagere school van het dorp. Niet voor lang, want begin 1942 mochten hij en de andere Joodse kinderen van de Duitse bezetter niet meer naar deze school. Er werd toen in Dordrecht een klasje gevormd voor de Joodse kinderen.&nbsp; In de herfst van 1942 is het gezin Meijer van huis gehaald en samen met 17 andere joden uit Zwijndrecht met de trein vervoerd naar het Centraal Station in Amsterdam. Vandaar moesten ze lopen naar de Hollandsche Schouwburg. Op 11 november 1942 wordt het gezin Meijer in kamp Westerbork geregistreerd. Vader Herman kon in het kamp aan de slag als apotheker, daarom is het gezin Meijer bijna twee jaar in kamp Westerbork gebleven. Op 4 september 1944 is Leo met zijn ouders op transport gesteld naar Theresienstadt. Leo en zijn moeder zijn op 4 oktober 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar moeder en zoon na aankomst zijn vermoord. Vader Herman werd op 29 september 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar hij werd geselecteerd om te werken en zo uiteindelijk wist te overleven.&nbsp; zie ook https://westerborkportretten.nl/westerborkportretten/leo-meijer

Ontspanning kamp Westerbork

Kunst kamp Westerbork

Schilderen kamp Westerbork

Beeldhouwen kamp Westerbork

Tekenen kamp Westerbork

Kampleven Westerbork

Bezittingen kampbewoners Westerbork

Plaatsen in kamp Westerbork

Werkplaatsen kamp Westerbork

Speelgoedmakerij

Schoenmakerij

Schilderwerkplaats

Kleermakerij

Houtzagerij

Timmerwerkplaats

Naaiatelier

Boekbinderij

Smederij

Loodgieterswerkplaats

Stoffeerderij

Oliemakerij

Kuiperij

Horlogemakerij

Breiatelier

Lederbewerksatelier

Kousenweverij

Constructiewerkplaats

Zieken-, verpleeg- en verzorgingstehuizen

Portugees Israëlitisch Ziekenhuis

Gezondheidszorg kamp Westerbork

Besmettelijke ziekten kamp Westerbork

Polio epidemie kamp Westerbork

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 1 juni 1943 - Sobibor

Contact

Van: Herschmann Friedrich Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1934-08-16 Onderwerp: ontvangen salaris Helene Büks als stenotypiste.&nbsp;

Van: Herschmann Friedrich Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1934-08-16 Onderwerp: ontvangen salaris Helene Büks als stenotypiste.&nbsp;

Verklaring van Dr. Friedrich Herschmann over het bedrag aan salaris dat Helene Büks ontvangen heeft

Van: Campen, van, Herman&nbsp; Aan: Schöne, A.E.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-10-16&nbsp; Onderwerp: sturen van pakketten en over omstandigheden op de laatste dag in het werkkamp de Bruine Enk. Hij heeft nog een bericht achtergelaten bij de kantine baas om zijn vertrek naar een onbekende bestemming door te geven. Ondertussen is zijn werkkampuitrusting gegroeid tot een Polen-uitrusting. Mogelijk moet hij aanstaande maandag op transport. herman is moedeloos en apathisch. Hij voelt het leven uit zijn handen glippen. Hij kreeg het advies in Westerbork zoveel mogelijk te eten. Hoe vetter je naar Polen gaat des te beter. Zijn ouders waren maar twee dagen in Westerbork. De schrijver vindt dat hij er al behoorlijk lang zit. Mogelijk heeft dit te maken met het feit dat hij ongehuwd is. Hij heeft al verschillende transporten op de maandagen en vrijdagen zien vertrekken. Er wordt voor hem gewerkt aan een mogelijke vrijstelling.

Van: Campen, van, Herman&nbsp; Aan: Schöne, A.E.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-10-16&nbsp; Onderwerp: sturen van pakketten en over omstandigheden op de laatste dag in het werkkamp de Bruine Enk. Hij heeft nog een bericht achtergelaten bij de kantine baas om zijn vertrek naar een onbekende bestemming door te geven. Ondertussen is zijn werkkampuitrusting gegroeid tot een Polen-uitrusting. Mogelijk moet hij aanstaande maandag op transport. herman is moedeloos en apathisch. Hij voelt het leven uit zijn handen glippen. Hij kreeg het advies in Westerbork zoveel mogelijk te eten. Hoe vetter je naar Polen gaat des te beter. Zijn ouders waren maar twee dagen in Westerbork. De schrijver vindt dat hij er al behoorlijk lang zit. Mogelijk heeft dit te maken met het feit dat hij ongehuwd is. Hij heeft al verschillende transporten op de maandagen en vrijdagen zien vertrekken. Er wordt voor hem gewerkt aan een mogelijke vrijstelling.

Brief van Herman van Campen aan A.E. Schöne vanuit kamp Westerbork

Fragenbogen, vragenformulier, blanco, gebruikt door Lippmann-Rosenthal voor ontroerende goederen en hypotheken, kleur roze

Fragenbogen, vragenformulier, blanco, gebruikt door Lippmann-Rosenthal voor ontroerende goederen en hypotheken, kleur roze

Formulier gebruikt door Lippmann-Rosenthal

Van: Campen, van, Herman&nbsp; Aan: Schöne, A.E.&nbsp; Plaats: Nunspeet&nbsp; Datum: 1942-10-02&nbsp; Onderwerp: vertrek uit het Joodse werkkamp De Bruine Enk in Nunspeet. Terug van het werk was het kamp omsingeld door groene heren. Naar welke bestemming nu in Holland, morgenvroeg? Deze briefkaart geeft Herman aan de kantinebaas in de hoop dat hij het op de post zal doen.

Van: Campen, van, Herman&nbsp; Aan: Schöne, A.E.&nbsp; Plaats: Nunspeet&nbsp; Datum: 1942-10-02&nbsp; Onderwerp: vertrek uit het Joodse werkkamp De Bruine Enk in Nunspeet. Terug van het werk was het kamp omsingeld door groene heren. Naar welke bestemming nu in Holland, morgenvroeg? Deze briefkaart geeft Herman aan de kantinebaas in de hoop dat hij het op de post zal doen.

Briefkaart van Herman van Campen aan A.E. Schöne vanuit het Joodse werkkamp de Bruine Enk

Briefpapier van de School met de Bijbel in woonoord Schattenberg, blanco Hoofd van de school Th. O. Kuhuwael

Briefpapier van de School met de Bijbel in woonoord Schattenberg, blanco Hoofd van de school Th. O. Kuhuwael

Briefpapier van de School met de Bijbel in woonoord Schattenberg

Gedicht getiteld: Witterveld&nbsp; Geschreven door Poortman, J. in het Drents&nbsp; Over de executie van 10 verzetsstrijders

Gedicht getiteld: Witterveld&nbsp; Geschreven door Poortman, J. in het Drents&nbsp; Over de executie van 10 verzetsstrijders

over de 10 gefusilleerde verzetsstrijders

Van: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Utrecht&nbsp; Datum: 1939-09-12&nbsp; Onderwerp: in gebruik geven van de (kamp)boerderij.

Van: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Utrecht&nbsp; Datum: 1939-09-12&nbsp; Onderwerp: in gebruik geven van de (kamp)boerderij.

Brief van de directeur van Staatsbosbeheer aan de Houtvester Assen

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Alida Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-05/06 Onderwerp: schrijfdag; censuur; ontvangen van pakketten; leiding over wagon (Eddy); omstandigheden; voedsel; kinderen in het weeshuis.&nbsp;

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Alida Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05-05/06 Onderwerp: schrijfdag; censuur; ontvangen van pakketten; leiding over wagon (Eddy); omstandigheden; voedsel; kinderen in het weeshuis.&nbsp;

Philip MozesPolak

Philip Mozes
Polak