In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Valk, Gaaltje Aan: (v/d Laan) Henny Plaats: Nieuw-Amsterdam Datum: 1940-09 Onderwerp: zie brief 16403-02, 6 september 1941.

Van: Valk, Gaaltje Aan: (v/d Laan) Henny Plaats: Nieuw-Amsterdam Datum: 1940-09 Onderwerp: zie brief 16403-02, 6 september 1941.

Enveloppe beschreven door Gaaltje Valk aan Henny v/d Laan vanuit Nieuw-Amsterdam

Boek met de titel 'Sendi Hitungan'&nbsp; Plaats: Groningen/Djakarta Datum: 1950

Boek met de titel 'Sendi Hitungan'&nbsp; Plaats: Groningen/Djakarta Datum: 1950

Boek met de titel 'Sendi Hitungan'

De Westerborker nummer nummer 17 Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-05-07 Onderwerp: personen worden verzocht zich te melden; Inlichtingenbureau; Zionistische bijeenkomst; feestavond; leeszaal; Engelse les; Russische les; oorlogsoverzicht.

De Westerborker nummer nummer 17 Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-05-07 Onderwerp: personen worden verzocht zich te melden; Inlichtingenbureau; Zionistische bijeenkomst; feestavond; leeszaal; Engelse les; Russische les; oorlogsoverzicht.

Kampkrant 'De Westerborker' no. 17 van 7 mei 1945

Van: het Rode Kruis, Afdeling Barneveld Aan: Domen, J.C.M. Plaats: Barneveld Datum: 1944-10-27 Onderwerp: toestemming om een Rode Kruis armband te dragen en zich vrij op zijn fiets te mogen begeven in verband met evacuatie werkzaamheden.

Van: het Rode Kruis, Afdeling Barneveld Aan: Domen, J.C.M. Plaats: Barneveld Datum: 1944-10-27 Onderwerp: toestemming om een Rode Kruis armband te dragen en zich vrij op zijn fiets te mogen begeven in verband met evacuatie werkzaamheden.

Verklaring dat J.C.M. Domen gerechtig is een Rode Kruis-armband te dragen en met zijn fiets bewegingsvrijheid moet hebben

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam (L.D. Frank) Aan: Tauber, Fritz Plaats: Amsterdam Datum: 1941-11-11&nbsp; Onderwerp: contributie aan de Joodse Raad.

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam (L.D. Frank) Aan: Tauber, Fritz Plaats: Amsterdam Datum: 1941-11-11&nbsp; Onderwerp: contributie aan de Joodse Raad.

Bewijs dat Fritz Tauber aan zijn financiële verplichtingen jegens de Joodse Raad heeft voldaan

Gebedsdiensten Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-06

Gebedsdiensten Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-06

Mededeling over gebedsdiensten in kamp Westerbork

Van: gemeente Assen (in opdracht van de Duitse autoriteiten) Aan: Stern, Samson Plaats: Assen Datum: 1942-08 Onderwerp: Sam Stern moet op het station van Assen verschijnen. Van hieruit zal hij worden doorgestuurd naar het Joodse werkkamp Ruinen; lijst met goederen die hij mee mag nemen.

Van: gemeente Assen (in opdracht van de Duitse autoriteiten) Aan: Stern, Samson Plaats: Assen Datum: 1942-08 Onderwerp: Sam Stern moet op het station van Assen verschijnen. Van hieruit zal hij worden doorgestuurd naar het Joodse werkkamp Ruinen; lijst met goederen die hij mee mag nemen.

Mededeling aan Samson Stern om op het station van Assen te verschijnen

Van: Kruls, H.J., Mr. (chef Militair Gezag) Aan: onder andere Buijvoets, J.G. Plaats: Den Haag Datum: 1945-06-06 Onderwerp: instructie voor tewerkstelling van gedetineerden. Alle die daartoe instaat zijn moeten worden ingezet voor landbouw- en oogstwerkzaamheden.

Van: Kruls, H.J., Mr. (chef Militair Gezag) Aan: onder andere Buijvoets, J.G. Plaats: Den Haag Datum: 1945-06-06 Onderwerp: instructie voor tewerkstelling van gedetineerden. Alle die daartoe instaat zijn moeten worden ingezet voor landbouw- en oogstwerkzaamheden.

Instructie van Mr. H.J. Kruls aan ondere ander de kampcommandanten

Van: Tauber, Fritz Aan: het Amerikaanse Consulaat Plaats: Rotterdam Datum: 1940-02-24 Onderwerp: verzoek tot uitstel van de visumaanvraag.

Van: Tauber, Fritz Aan: het Amerikaanse Consulaat Plaats: Rotterdam Datum: 1940-02-24 Onderwerp: verzoek tot uitstel van de visumaanvraag.

Brief van Fritz Tauber aan het Amerikaanse Consulaat in Rotterdam

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1950-08-09&nbsp; Onderwerp: huur terrein kamp Schattenberg en aanleg schietbanen. Het kampterrein met barakken is in gebruik gegeven aan de Dienst Maatschappelijke Zorg van het Ministerie van Sociale Zaken in verband met de komst van Indische Nederlanders in kamp Schattenberg.

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directeur Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1950-08-09&nbsp; Onderwerp: huur terrein kamp Schattenberg en aanleg schietbanen. Het kampterrein met barakken is in gebruik gegeven aan de Dienst Maatschappelijke Zorg van het Ministerie van Sociale Zaken in verband met de komst van Indische Nederlanders in kamp Schattenberg.

Brief

Datum: 1946 Onderwerp: rekening 2e compagnie Gezagstroepen/kosten van koken voor de Gezagstroepen.

Datum: 1946 Onderwerp: rekening 2e compagnie Gezagstroepen/kosten van koken voor de Gezagstroepen.

Brief over een rekening die moet worden betaald door de 2de Compagnie Gezagstroepen

Van:&nbsp; Aan: Plaats: voormalig N.A.D. kamp Hooghalen Datum: 05-1945 Onderwerp: Lijst met berekening van de hoeveelheid voedsel voor een week voor het ziekenhuis van kamp Hooghalen met 250 patiënten.

Van:&nbsp; Aan: Plaats: voormalig N.A.D. kamp Hooghalen Datum: 05-1945 Onderwerp: Lijst met berekening van de hoeveelheid voedsel voor een week voor het ziekenhuis van kamp Hooghalen met 250 patiënten.

Lijst met berekening van voedsel voor het ziekenhuis van kamp Hooghalen

Van: Droppers, Marechaussee Aan: Droppers, mej. G. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-27 Onderwerp: Jan Droppers bedankt zijn zuster in Enschede voor het pakje met handschoenen, dat hij in kamp Westerbork, waar hij momenteel dienst doet, heeft ontvangen. Hij is er blij mee, maar heeft ze nog niet nodig omdat het niet koud is. Wat maar goed is, want anders was het een stuk zwaarder, omdat hij continu wacht moet houden, de ene week 's nachts, de andere week overdag. 's Nachts moeten ze wacht "kloppen" om het kamp heen en overdag staan ze in de torens. In het kamp zijn altijd ongeveer 10.000 Joden Er gaat bijna geen dag voorbij of er komen er weer bij, maar elke week gaan er "vast" 1200 naar Polen. Wat natuurlijk een verschrikkelijk iets is voor die mensen. Maar gelukkig hoeven zij daarbij niet te helpen, dat regelen de Joden zelf. Je moet er medelijden mee hebben, want wat de Joden momenteel aangedaan wordt kan niemand goedkeuren. Maar hun mentaliteit komt in het kamp vaak tot uiting. Ze staan met een been in het graf, maar als ze elkaar een hak kunnen zetten zullen ze het niet laten. Hij maakt het wel goed. Het eten is goed, maar er is niet veel te beleven omdat je midden op de hei zit. Vermoedelijk zal hij er de komende maanden ook wel blijven. Hij had vernomen dat zijn zuster onlangs bijna een vliegtuig op haar dak had gekregen, wat natuurlijk minder mooi is. Hij las dat ze momenteel met paardrijles bezig is. Hij heeft nu ook weer een paard gekregen, die in Groningen op stal is. De groeten aan allen.

Van: Droppers, Marechaussee Aan: Droppers, mej. G. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-02-27 Onderwerp: Jan Droppers bedankt zijn zuster in Enschede voor het pakje met handschoenen, dat hij in kamp Westerbork, waar hij momenteel dienst doet, heeft ontvangen. Hij is er blij mee, maar heeft ze nog niet nodig omdat het niet koud is. Wat maar goed is, want anders was het een stuk zwaarder, omdat hij continu wacht moet houden, de ene week 's nachts, de andere week overdag. 's Nachts moeten ze wacht "kloppen" om het kamp heen en overdag staan ze in de torens. In het kamp zijn altijd ongeveer 10.000 Joden Er gaat bijna geen dag voorbij of er komen er weer bij, maar elke week gaan er "vast" 1200 naar Polen. Wat natuurlijk een verschrikkelijk iets is voor die mensen. Maar gelukkig hoeven zij daarbij niet te helpen, dat regelen de Joden zelf. Je moet er medelijden mee hebben, want wat de Joden momenteel aangedaan wordt kan niemand goedkeuren. Maar hun mentaliteit komt in het kamp vaak tot uiting. Ze staan met een been in het graf, maar als ze elkaar een hak kunnen zetten zullen ze het niet laten. Hij maakt het wel goed. Het eten is goed, maar er is niet veel te beleven omdat je midden op de hei zit. Vermoedelijk zal hij er de komende maanden ook wel blijven. Hij had vernomen dat zijn zuster onlangs bijna een vliegtuig op haar dak had gekregen, wat natuurlijk minder mooi is. Hij las dat ze momenteel met paardrijles bezig is. Hij heeft nu ook weer een paard gekregen, die in Groningen op stal is. De groeten aan allen.

Brief van J. Droppers aan G. Droppers vanuit kamp Westerbork

Van: Mentrop J., majoor van Staf Militair Gezag Aan: Alle Kampcommandanten Plaats: Den Haag Datum: 1945-07-17 Onderwerp: verplichte tewerkstelling van gedetineerden met als prioriteit landbouwwerkzaamheden en oogstvoorziening en de verantwoording hierover. Zware gevallen kunnen worden ingezet bij het opruimen van mijnen.

Van: Mentrop J., majoor van Staf Militair Gezag Aan: Alle Kampcommandanten Plaats: Den Haag Datum: 1945-07-17 Onderwerp: verplichte tewerkstelling van gedetineerden met als prioriteit landbouwwerkzaamheden en oogstvoorziening en de verantwoording hierover. Zware gevallen kunnen worden ingezet bij het opruimen van mijnen.

Instructie van het Militair Gezag aan alle commandanten van Interneringskampen

Bewijs Kruimink, Rudolph, M. barak 59 ingedeeld bij de Grabdienst Met vermelding van 1 ziektedag

Bewijs Kruimink, Rudolph, M. barak 59 ingedeeld bij de Grabdienst Met vermelding van 1 ziektedag

Arbeidskaart van Rudolph Kruimink

Van: Visser, P.&nbsp; Aan: Comité Joodsche belangen&nbsp; Plaats: Wieringerwaard&nbsp; Datum: 1939-09-02&nbsp; Onderwerp: landbouwopleiding Vluchtelingenkamp.

Van: Visser, P.&nbsp; Aan: Comité Joodsche belangen&nbsp; Plaats: Wieringerwaard&nbsp; Datum: 1939-09-02&nbsp; Onderwerp: landbouwopleiding Vluchtelingenkamp.

Brief van P. Visser aan het Comité voor Bijzondere Joodsche Belangen

Van: van Dijk, Salomon Aan: zijn drie kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-15 Onderwerp: over zijn kinderen; tante Lien heeft hun 5 gulden toegestuurd; van mevrouw Dreumel hoort hij niets meer; Salomon is blij dat zijn kinderen bij haar weg zijn en zich op het huidige adres bevinden…

Van: van Dijk, Salomon Aan: zijn drie kinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-15 Onderwerp: over zijn kinderen; tante Lien heeft hun 5 gulden toegestuurd; van mevrouw Dreumel hoort hij niets meer; Salomon is blij dat zijn kinderen bij haar weg zijn en zich op het huidige adres bevinden…

IngeOppenheimer

Inge
Oppenheimer