In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Piccardt, A.G.J. Aan: de Raay, E. Plaats: Amsterdam Datum: 1951-07-16 Onderwerp: datum van overlijden van Herman de Raay zou mogelijk later zijn (volgens sommige nabestaanden), dan zijn overlijdensakte is vastgesteld. De vraag is of Eduard hem in Blechhammer heeft ontmoet.

Van: Piccardt, A.G.J. Aan: de Raay, E. Plaats: Amsterdam Datum: 1951-07-16 Onderwerp: datum van overlijden van Herman de Raay zou mogelijk later zijn (volgens sommige nabestaanden), dan zijn overlijdensakte is vastgesteld. De vraag is of Eduard hem in Blechhammer heeft ontmoet.

Brief van Mr. A.G.J. Piccardt aan E. de Raay over datum van overlijden van H. de Raay

Van: Jannie en Ies Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942/1943 Onderwerp: graag de kist van moeder aan een persoon meegeven; graag ook boter meegeven, anders komt Jannie het de volgende week ophalen.

Van: Jannie en Ies Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1942/1943 Onderwerp: graag de kist van moeder aan een persoon meegeven; graag ook boter meegeven, anders komt Jannie het de volgende week ophalen.

Brief van Jannie en Ies aan de familie Veer

Onderwerp: Judith Teixeira de Mattos

Foto van Judith Teixeira de Mattos

Van: Til Aan: Gosschalk, Joseph Plaats: onbekend Datum: 1944 Onderwerp: over een adres in Meppel, op de achterkant staan ook een adressen in Havelte en Oss. Joseph was als gemengd-gehuwde Jood werkzaam op het vliegveld te Havelte (werkkamp voor gemengd- gehuwde Joden).

Van: Til Aan: Gosschalk, Joseph Plaats: onbekend Datum: 1944 Onderwerp: over een adres in Meppel, op de achterkant staan ook een adressen in Havelte en Oss. Joseph was als gemengd-gehuwde Jood werkzaam op het vliegveld te Havelte (werkkamp voor gemengd- gehuwde Joden).

Brief van Til aan Joseph Gosschalk over een adres in Meppel

Van: het Rode Kruis, Afdeling Opsporing Joodse personen Aan: Levie Herbert, P. Plaats: Den Haag Datum: 1945-11-15 Onderwerp: na aanleiding van Herbert zijn bezoek aan het bureau; informatie over verschillende familieleden…

Van: het Rode Kruis, Afdeling Opsporing Joodse personen Aan: Levie Herbert, P. Plaats: Den Haag Datum: 1945-11-15 Onderwerp: na aanleiding van Herbert zijn bezoek aan het bureau; informatie over verschillende familieleden…

Brief van het Rode Kruis aan Herbert, P. Levie over het lot van verschillende familieleden

Van: Beijering, Jan Aan: Drenth, Dirkje&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1947-11-14 Onderwerp: gisteren tegen zijn verwachting in naar het Tribunaal geweest; hij heeft zich niet kunnen voorbereiden; in Assen nog verschillende bekenden gezien; meerdere personen moesten voorkomen; ‘het was weer een echt gezellige zitting’; hij is nu met zijn laatste half jaar bezig, dan zit zijn straf erop; vandaag is Fled(d)erus naar huis gegaan,' je weet wel die nieuwe baas van de bakkerij…; voor de eerste maal in het kamp een film gezien in de schouwburg: ‘Rebecca’ overigens valt in het kamp weinig te beleven…sport is afgelopen, af en toe nog een potje voetbal…

Van: Beijering, Jan Aan: Drenth, Dirkje&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1947-11-14 Onderwerp: gisteren tegen zijn verwachting in naar het Tribunaal geweest; hij heeft zich niet kunnen voorbereiden; in Assen nog verschillende bekenden gezien; meerdere personen moesten voorkomen; ‘het was weer een echt gezellige zitting’; hij is nu met zijn laatste half jaar bezig, dan zit zijn straf erop; vandaag is Fled(d)erus naar huis gegaan,' je weet wel die nieuwe baas van de bakkerij…; voor de eerste maal in het kamp een film gezien in de schouwburg: ‘Rebecca’ overigens valt in het kamp weinig te beleven…sport is afgelopen, af en toe nog een potje voetbal…

Brief van Jan Beijering aan Dirkje Drenth vanuit Interneringskamp Westerbork

Werkplaatsen kamp Westerbork

Houtzagerij

Plaatsen in kamp Westerbork

Barak 32

Kamporganisatie kamp Westerbork

Administratie kamp Westerbork

Dienstbereiche

Dienstbereich Hauptküche

1943

Augustus 1943

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 259 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Visser, Jacob geb. 18-02-51 overleden te Westerbork op 05-05-1943 op: 07-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 259 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Visser, Jacob geb. 18-02-51 overleden te Westerbork op 05-05-1943 op: 07-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Jacob Visser

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 297 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Menco, Abraham geb. 28-05-73 overleden te Westerbork op 14-05-1943 op: 18-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 297 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Menco, Abraham geb. 28-05-73 overleden te Westerbork op 14-05-1943 op: 18-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Abraham Menco

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-02-22&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: over barakleiders en hun werkzaamheden bij vertrekkende transporten.

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-02-22&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: over barakleiders en hun werkzaamheden bij vertrekkende transporten.

Mededeling over barakleiders en hun werkzaamheden bij vertrekkende transporten.

Cabaret.&nbsp; Cabaret (Humor und Melodie) Kamp Westerbork, schouwburg, barak 9 Datum: 1943-09 Twee toneelspelers binnen een Oosters decor.&nbsp; Tekst: ‘Opium (moet zijn Herman Feiner)’, op de afbeelding staat hij rechts op de trap. Links Heinz Rosenfeld.

Cabaret.&nbsp; Cabaret (Humor und Melodie) Kamp Westerbork, schouwburg, barak 9 Datum: 1943-09 Twee toneelspelers binnen een Oosters decor.&nbsp; Tekst: ‘Opium (moet zijn Herman Feiner)’, op de afbeelding staat hij rechts op de trap. Links Heinz Rosenfeld.

'Opium', een scene uit de revue Humor und Melodie

Kantinekaart Van: Lijdesdorff, R. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-1944

Kantinekaart Van: Lijdesdorff, R. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-1944

Kantinekaart van René Lijdesdorff in kamp Westerbork

Van: Vader en moeder Aan: Visser, A. Plaats: Bussum Datum: 1942-08-16 Onderwerp: gelukwens met thuiskomst (Asser Visser is vrijgelaten uit kamp Westerbork)

Van: Vader en moeder Aan: Visser, A. Plaats: Bussum Datum: 1942-08-16 Onderwerp: gelukwens met thuiskomst (Asser Visser is vrijgelaten uit kamp Westerbork)

Telegram van vader en moeder aan Asser Visser

Enveloppe Behorend bij brief inv. nr. 9116-03

Enveloppe Behorend bij brief inv. nr. 9116-03

Enveloppe behorende bij de uit Vledder geschreven brief door H. Jacobs

Pas (Tages-Durchlasschein), op naam van Jules Cohen, in verband met Speditionarbeiten in Theresienstadt, geldig gedurende de periode van 16 febr. - 31 maart 1945. Hij mag hiervoor de grenzen van het Ghetto passeren onder begeleiding van de Gendarmerie.

Pas (Tages-Durchlasschein), op naam van Jules Cohen, in verband met Speditionarbeiten in Theresienstadt, geldig gedurende de periode van 16 febr. - 31 maart 1945. Hij mag hiervoor de grenzen van het Ghetto passeren onder begeleiding van de Gendarmerie.

Van: Nijkerk, M., waarnemend hoofd Medische Dienst Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-23 Onderwerp: overplaatsing van 6 patiënten naar andere instellingen. Deze patiënten bevinden zich nu in barak 3, vanwege personeelsgebrek wordt om een overplaatsing verzocht naar verschillende ziekenhuizen/instellingen. Alle patiënten zijn in kamp Westerbork bevrijdde kampgevangenen.

Van: Nijkerk, M., waarnemend hoofd Medische Dienst Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-23 Onderwerp: overplaatsing van 6 patiënten naar andere instellingen. Deze patiënten bevinden zich nu in barak 3, vanwege personeelsgebrek wordt om een overplaatsing verzocht naar verschillende ziekenhuizen/instellingen. Alle patiënten zijn in kamp Westerbork bevrijdde kampgevangenen.

Verzoek van Dr. M. Nijkerk aan J.G. Buijvoets voor overplaatsing van Joodse patiënten in het kampziekenhuis

Van: 1ste Luitenant Oldejans, R. (commandant van een bewakingscompagnie) Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-04-09 Onderwerp: herkenning kenteken van gedetineerden tijdens het werk op de vlasfabriek te Orvelte. De gedetineerden zijn niet te onderscheiden van het gewone burgerpersoneel.

Van: 1ste Luitenant Oldejans, R. (commandant van een bewakingscompagnie) Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-04-09 Onderwerp: herkenning kenteken van gedetineerden tijdens het werk op de vlasfabriek te Orvelte. De gedetineerden zijn niet te onderscheiden van het gewone burgerpersoneel.

Verzoek van R. Oldejans aan J.G. Buijvoets over de herkenbaarheid van gedetineerden op de vlasfabriek te Orvelte

Hartog Frinkel weigerde een ster te dragen en ging werken en wonen in Limburg, in Brunssum. Vandaar pleegde hij verzet tegen de bezetter. In 1944 werd hij in Amsterdam gearresteerd. Hartog&nbsp;werd er van verdacht samen met stadsgenoten&nbsp;<a href="http://monument-rozenoord.nl/gefusilleerden/inberg-albert-heinrich/">Albert Inberg</a> en <a href="http://monument-rozenoord.nl/gefusilleerden/maasen-edmond-adam/">Edmond Maasen</a>&nbsp;springstoffen uit de mijnen te Limburg hebben weggenomen. De mannen zouden zouden deze naar Amsterdam vervoerd hebben met het doel deze ter beschikking van de verzetsbeweging te stellen. Uit naoorlogse bronnen blijkt dat men hiermee een aanslag wilde plegen op het Centraal Station van Amsterdam. Op 18 september 1944 werd Hartog&nbsp;aan de Amsteldijk gefusilleerd. Tot op heden is het onduidelijk of de mannen zijn gefusilleerd vanwege de misdaad waarvan zij verdacht werden of dat zij ‘<a href="http://monument-rozenoord.nl/begrippen/#zur-besonderen-verwendung">zur besonderen verwendung</a>‘ of als represaillemaatregel&nbsp;zijn gefusilleerd. Op 18 september 2018 verscheen het artikel ‘<a href="http://monument-rozenoord.nl/wpfiles/wp-content/uploads/2018/11/het-springstofverraad.pdf">Het springstofverraad’ in de De Limburger&nbsp;</a>over Hartog Frinkel, Edmond Maasen en Albert Ingberg uit Brunssum

Jacquesvan der Molen

Jacques
van der Molen