In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Pas, op naam van Jules Cohen, woonachtig te Lochem, uitgegeven door de Commissaris Militair Gezag in het District Zutphen. Hij was hiermee vrijgesteld van het verbod zich verder dan 6 km. van zijn woonplaats te begeven en was als handelaar in antiquiteiten gedurende de periode 28 juni t/m 27 sept. 1945 gerechtigd de IJssel of het Twente-Rijnkanaal over te steken voor zakelijke besprekingen, 22 juni 1945.

Plaatsen in kamp Westerbork

Bewarings- en Verblijfskamp Westerbork

Foto van Iszaak van Dam (rechts) met zijn neefje Bobby (Jacques) en zijn tante Gertrud Frida van Dam-Laug. Plaats: Weesp Datum: 1937

Foto van Iszaak van Dam (rechts) met zijn neefje Bobby (Jacques) en zijn tante Gertrud Frida van Dam-Laug. Plaats: Weesp Datum: 1937

Foto van Iszaak van Dam (rechts) met zijn neefje Bobby (Jacques) en zijn tante Gertrud Frida van Dam-Laug

Van: Walg,&nbsp;M. Aan: Reens, A. Datum: 1943-09-07 Plaats, Westerbork, kamp, barak 62 Onderwerp: pakje ontvangen. Hartelijk dank.

Van: Walg,&nbsp;M. Aan: Reens, A. Datum: 1943-09-07 Plaats, Westerbork, kamp, barak 62 Onderwerp: pakje ontvangen. Hartelijk dank.

Briefkaart van M. Walg aan A. Reens vanuit kamp Westerbork

Kaart transport-cartotheek Theresienstadt Van: Polak, Henriëtte (1924-05-30) Transportnummer: 1762-XXIV/7

Kaart transport-cartotheek Theresienstadt Van: Polak, Henriëtte (1924-05-30) Transportnummer: 1762-XXIV/7

Kaart (kopie) uit de transportcartotheek van Theresienstadt met de naam van Henriëtte Polak

Foto van Johanna Brandon en Mozes Brandon tijdens hun huwelijksplechtigheid Plaats: Amsterdam, synagoge Datum: 1942

Foto van Johanna Brandon en Mozes Brandon tijdens hun huwelijksplechtigheid Plaats: Amsterdam, synagoge Datum: 1942

Foto van Johanna Brandon en Mozes Brandon tijdens hun huwelijksplechtigheid in een synagoge in Amsterdam

Van: Nelly, Unbekanntes Kind nr 13 Datum: 1944 Plaats: Westerbork, kamp, barak 35 Onderwerp: knipkaart voor de kantine in het kamp.&nbsp;

Van: Nelly, Unbekanntes Kind nr 13 Datum: 1944 Plaats: Westerbork, kamp, barak 35 Onderwerp: knipkaart voor de kantine in het kamp.&nbsp;

Kantinekaart van het onbekende kind Nelly (Rachel Halberstadt)

Joodse gemeenschappen in Nederland

Joodse gemeenten in Noord-Holland

Joodse gemeente Zandvoort

Joodse gemeente Bussum

Joodse gemeente Beverwijk

Joodse gemeente Amsterdam

Joodse gemeente Alkmaar

Joodse gemeente Hoorn

Joodse gemeente Hilversum

Joodse gemeente Haarlem

Joodse gemeente Enkhuizen

Joodse gemeente Edam

Joodse gemeente Den Helder

Joodse gemeente 's-Gravenland

Joodse gemeente Nieuw-Vennep

Joodse gemeente Naarden

Joodse gemeente Monnickendam

Joodse gemeente Medemblik

Joodse gemeente Zaandam

Joodse gemeente Wormerveer

Joodse gemeente Weesp

Joodse gemeente Uithoorn

Joodse gemeente Texel

Brief Van: Asscher, A. Aan: Tollenaar, D.L. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-22 Onderwerp: Bram vraagt of zijn moeder deze brief aan Trees wil doorsturen. Hij schrijft dat er jonge mensen vanuit Westerbork naar Vught vertrekken. Bram blijft liever in Westerbork, hoe graag hij Trees ook wil zien. Bram hoopt dat Trees niet naar Westerbork komt, want het is heel moeilijk hier te blijven, ondanks certificaten.&nbsp;

Brief Van: Asscher, A. Aan: Tollenaar, D.L. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-22 Onderwerp: Bram vraagt of zijn moeder deze brief aan Trees wil doorsturen. Hij schrijft dat er jonge mensen vanuit Westerbork naar Vught vertrekken. Bram blijft liever in Westerbork, hoe graag hij Trees ook wil zien. Bram hoopt dat Trees niet naar Westerbork komt, want het is heel moeilijk hier te blijven, ondanks certificaten.&nbsp;

Brief van Bram Asscher aan D.L. Tollenaar vanuit kamp Westerbork

Van: Ina Aan: Stella (Jong-Cohen, de, Estella) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-28 Onderwerp: Er wordt een pakketje naar Stella opgestuurd met o.a. radijsjes en bouillonblokjes. Met enveloppe

Van: Ina Aan: Stella (Jong-Cohen, de, Estella) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-28 Onderwerp: Er wordt een pakketje naar Stella opgestuurd met o.a. radijsjes en bouillonblokjes. Met enveloppe

Brief van Ina aan Stella de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

Van: Prins, E. Aan: Gassmann, Heinrich, barak 48 Datum: 1944 Plaats: Bergen-Belsen, Block 11 Onderwerp: teken van leven uit Bergen-Belsen, ondertekend door Mutti. Het gaat naar alle waarschijnlijkheid om een bericht van de moeder van Heinrich, Hedwig Gassmann-Ginsberg, die samen met haar man Otto Gassmann op 11 januari 1944 naar Bergen-Belsen werd doorgestuurd en in juli 1944 werd uitgewisseld naar Palestina.

Van: Prins, E. Aan: Gassmann, Heinrich, barak 48 Datum: 1944 Plaats: Bergen-Belsen, Block 11 Onderwerp: teken van leven uit Bergen-Belsen, ondertekend door Mutti. Het gaat naar alle waarschijnlijkheid om een bericht van de moeder van Heinrich, Hedwig Gassmann-Ginsberg, die samen met haar man Otto Gassmann op 11 januari 1944 naar Bergen-Belsen werd doorgestuurd en in juli 1944 werd uitgewisseld naar Palestina.

Briefkaart van Heinrich Gassmann zijn moeder uit Bergen-Belsen via E. Prins

Brief Van: Jong, de, H. Aan: Jong-Cohen, de, E.&nbsp; Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-21 Onderwerp: Henk hoopt dat Stella spoedig weer thuis komt.&nbsp;

Brief Van: Jong, de, H. Aan: Jong-Cohen, de, E.&nbsp; Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-21 Onderwerp: Henk hoopt dat Stella spoedig weer thuis komt.&nbsp;

Brief van H. de Jong aan Estella de Jong-Cohen

Aan: Cohen-Wolf, G (Gezela)&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Geboren: 1910-07-06 Datum: 1943-08-31 (poststempel) Plaats van verzending: Hilversum Onderwerp: ontvangstbewijs verzenden van een pakket met achterop geschreven de inhoud.

Aan: Cohen-Wolf, G (Gezela)&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Geboren: 1910-07-06 Datum: 1943-08-31 (poststempel) Plaats van verzending: Hilversum Onderwerp: ontvangstbewijs verzenden van een pakket met achterop geschreven de inhoud.

Bewijs van ontvangst voor verzonden pakket naar kamp Westerbork

Kampgeld Theresienstadt Biljet van 50 kronen Nummers: 000448, 000922, 006815, 007329, 008440, 014361, 014425, 015885, 017608, 018223, 018267, 018867.

Kampgeld Theresienstadt Biljet van 50 kronen Nummers: 000448, 000922, 006815, 007329, 008440, 014361, 014425, 015885, 017608, 018223, 018267, 018867.

Kampgeld Theresienstadt 50 kronen

Verzoek Van: Jong, de, H. Aan: Gemeente Oude Pekela,&nbsp;Bevolkingsregister Plaats: Amsterdam Datum: 1943-01-04 Onderwerp: verzoek om uittreksels van de godsdienstverklaring van zijn ouders en grootouders in verband met een afstammingsonderzoek.

Verzoek Van: Jong, de, H. Aan: Gemeente Oude Pekela,&nbsp;Bevolkingsregister Plaats: Amsterdam Datum: 1943-01-04 Onderwerp: verzoek om uittreksels van de godsdienstverklaring van zijn ouders en grootouders in verband met een afstammingsonderzoek.

Verzoek van H. de Jong aan het Bevolkingsregister Gemeente Oude Pekela vanuit Amsterdam

Brochure Van: Joodsche Raad voor Amsterdam Aan: Jong-Cohen, de, Estella Datum: 1943-05-14 Onderwerp: gericht aan Joden te Amsterdam die niet gesperrd zijn. Bevat o.a. aanwijzingen voor bagage.

Brochure Van: Joodsche Raad voor Amsterdam Aan: Jong-Cohen, de, Estella Datum: 1943-05-14 Onderwerp: gericht aan Joden te Amsterdam die niet gesperrd zijn. Bevat o.a. aanwijzingen voor bagage.

Brochure van deJoodsche Raad voor Amsterdam aan Estella de Jong-Cohen

Aanvullende bonkaarten

Bouw.&nbsp; De bouw van een barak in het kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, kamp 1939.&nbsp; Foto is gemaakt door een opzichter van de Rijksgebouwendienst tijdens de bouw van het kamp.&nbsp;

Bouw.&nbsp; De bouw van een barak in het kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, kamp 1939.&nbsp; Foto is gemaakt door een opzichter van de Rijksgebouwendienst tijdens de bouw van het kamp.&nbsp;

van de bouw van een barak in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-03-19 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-03-19 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Bewijs van verzending van een pakket aan Willem Kortoef in kamp Westerbork

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-01-11 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-01-11 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Bewijs van crematie Datum: 10-07-1943 Nr. 412 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Fleck, Otto geb. 26-09-61 overleden te Westerbork op 02-07-1943 op: 07-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 10-07-1943 Nr. 412 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Fleck, Otto geb. 26-09-61 overleden te Westerbork op 02-07-1943 op: 07-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Otto Fleck

Van: Magnus, Leon Datum: 1945 Onderwerp: een vliegticket voor de terugvlucht naar Nederland.&nbsp; Op het document staat Magnus, Leon. nr 25, IV/2.&nbsp;

Van: Magnus, Leon Datum: 1945 Onderwerp: een vliegticket voor de terugvlucht naar Nederland.&nbsp; Op het document staat Magnus, Leon. nr 25, IV/2.&nbsp;

Vliegticket van Leon Magnus voor zijn terugkeer naar Nederland

Brief Van: Veffer, Co Aan: Jong-Cohen, de, Stella Datum: 1943-07-24 Onderwerp: De schrijfster is verheugd dat Stella naar huis mag.&nbsp;

Brief Van: Veffer, Co Aan: Jong-Cohen, de, Stella Datum: 1943-07-24 Onderwerp: De schrijfster is verheugd dat Stella naar huis mag.&nbsp;

Brief van Co Veffer aan E. de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

Synagoge van het centraal Vluchtelingenkamp (barak 9, 496 zitplaatsen). Vluchtelingenkamp&nbsp; Schaal: 1:100 Opmerking: later werd in deze barak ook de theateruitvoeringen en de registratie van binnenkomende- en soms vertrekkende transporten gedaan. Ook vonden hier later diensten plaats van gedoopte Joden.

Synagoge van het centraal Vluchtelingenkamp (barak 9, 496 zitplaatsen). Vluchtelingenkamp&nbsp; Schaal: 1:100 Opmerking: later werd in deze barak ook de theateruitvoeringen en de registratie van binnenkomende- en soms vertrekkende transporten gedaan. Ook vonden hier later diensten plaats van gedoopte Joden.

Bouwtekening van de synagoge

Joods.&nbsp; Joodse godsdienstoefeningen (Chanoeka) in het doorgangskamp.&nbsp; Kamp Westerbork,&nbsp; Datum: 1942-12&nbsp; Jongeren bij een Joodse godsdienstoefening in een barak.

Joods.&nbsp; Joodse godsdienstoefeningen (Chanoeka) in het doorgangskamp.&nbsp; Kamp Westerbork,&nbsp; Datum: 1942-12&nbsp; Jongeren bij een Joodse godsdienstoefening in een barak.

Chanoekaviering in het kamp

Breslauer, W.R. Portretfoto van baby&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944&nbsp; Er zijn verschillende baby's door Breslauer gefotografeerd.

Breslauer, W.R. Portretfoto van baby&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944&nbsp; Er zijn verschillende baby's door Breslauer gefotografeerd.

Portret van een baby in kamp Westerbork

Van: De Joodse Raad voor Amsterdam Aan: Vogel-Loewenstein, Gertrud Plaats: Amsterdam Datum: 1942-03 Onderwerp: vragenlijst; Fragenbogen zur Vorbereitung eines Auswanderungsantrage.

Van: De Joodse Raad voor Amsterdam Aan: Vogel-Loewenstein, Gertrud Plaats: Amsterdam Datum: 1942-03 Onderwerp: vragenlijst; Fragenbogen zur Vorbereitung eines Auswanderungsantrage.

Formulier met vragen in verband met 'emigratie'

Rekening, inkomsten en uitgaven&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1939-10 tot 1940-08

Rekening, inkomsten en uitgaven&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1939-10 tot 1940-08

Perla LajaLipinski-Friede

Perla Laja
Lipinski-Friede