In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Onderwerp: Organisatieschema Technische Dienst en Bedrijven. Nieuwe toestand. Datum: 1946-1947

Onderwerp: Organisatieschema Technische Dienst en Bedrijven. Nieuwe toestand. Datum: 1946-1947

Schema van de organisatie (nieuwe situatie) van de Technische Dienst in Interneringskamp Westerbork

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: zicht op het Oranjekanaal en het haventje. Kampgevangenen zijn bezig met de bouw van een steiger.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: zicht op het Oranjekanaal en het haventje. Kampgevangenen zijn bezig met de bouw van een steiger.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Van: Wijnberg, Simon Geboortedatum: 1898-05-10 Datum: 1941-05-27 Op de achterkant van een van de kopieën staat vermeld 1382-XXIV/7, Langestraat 5.

Van: Wijnberg, Simon Geboortedatum: 1898-05-10 Datum: 1941-05-27 Op de achterkant van een van de kopieën staat vermeld 1382-XXIV/7, Langestraat 5.

Persoonsbewijs van Simon Wijnberg

Van: Schade-enquete-commissie Amsterdam Aan: Vonck, N.J. Plaats: Amsterdam Datum: 1948-06-22 Onderwerp: verdeling bijdrage in oorlogsschade onder de erfgenamen

Van: Schade-enquete-commissie Amsterdam Aan: Vonck, N.J. Plaats: Amsterdam Datum: 1948-06-22 Onderwerp: verdeling bijdrage in oorlogsschade onder de erfgenamen

Brief van Schade-enquete-commissie aan N.J. Vonck

Foto van een detail van het album ‘Spielzeugfabrik’, een varken met op zijn lijf een tekst geschreven.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944 Onderwerp: onderdeel van een album dat als cadeau werd gegeven. De makers ervan zijn: Karl Jordan, Werner Rudolf Breslauer en Leo Kok. In de tekst wordt gerefereerd naar talloze aspecten uit het kampleven. Het functioneren van al deze onderdelen is alleen mogelijk met een goed rijdend smalspoortreintje.&nbsp;

Foto van een detail van het album ‘Spielzeugfabrik’, een varken met op zijn lijf een tekst geschreven.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-1944 Onderwerp: onderdeel van een album dat als cadeau werd gegeven. De makers ervan zijn: Karl Jordan, Werner Rudolf Breslauer en Leo Kok. In de tekst wordt gerefereerd naar talloze aspecten uit het kampleven. Het functioneren van al deze onderdelen is alleen mogelijk met een goed rijdend smalspoortreintje.&nbsp;

Foto van een detail van de voorkant van het album 'Spielzeugfabrik'

Foto van Herman Izaak Meijer

Betreft: plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 26 Schaal: 1:100 Datum: febr. 1959

Betreft: plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 26 Schaal: 1:100 Datum: febr. 1959

Verschillende aanzichten en doorsneden van barak 26, het ketelhuis in het woonoord Schattenberg

Foto van Isidoor Polk

Vier vrouwen in een van de dienstwoningen van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Vier vrouwen in een van de dienstwoningen van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Revisie bliksemafleider installatie Ziekenhuis en barak C&nbsp; Centraal Vluchtelingenkamp&nbsp;Westerbork&nbsp; Schaal: 1:250 De ziekenhuisbarak zal later (Doorgangskamp) de Kommandatur worden.

Revisie bliksemafleider installatie Ziekenhuis en barak C&nbsp; Centraal Vluchtelingenkamp&nbsp;Westerbork&nbsp; Schaal: 1:250 De ziekenhuisbarak zal later (Doorgangskamp) de Kommandatur worden.

Bouwtekening van de revisie van de bliksemafleider van de ziekenhuisbarak in het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: Burgemeester van Amsterdam Aan: diverse afdelingen Plaats: Amsterdam Datum: 1943-03 Onderwerp: regeling financiele positie van ontslagen ambtenaren en werklieden die gehuwd zijn met een Joodsche echtgenoot(e).

Van: Burgemeester van Amsterdam Aan: diverse afdelingen Plaats: Amsterdam Datum: 1943-03 Onderwerp: regeling financiele positie van ontslagen ambtenaren en werklieden die gehuwd zijn met een Joodsche echtgenoot(e).

Notitie

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 273 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Cahn, Jeanette geb. 18-12-59 overleden te Westerbork op 10-05-1943 op: 12-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 273 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Cahn, Jeanette geb. 18-12-59 overleden te Westerbork op 10-05-1943 op: 12-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Jeanette Cahn

Foto van Duifje Cosman-de Haan en zoon Léon

Vluchtelingenkampen

Vluchtelingenkamp Ermelo

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 16-06-1943 Nr. 348 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van der Horst, Joseph Hartog geb. 29-08-42 overleden te Westerbork op&nbsp; 07-06-1943 op 07-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 16-06-1943 Nr. 348 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van der Horst, Joseph Hartog geb. 29-08-42 overleden te Westerbork op&nbsp; 07-06-1943 op 07-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Joseph Hartog van der Horst

Van: Edelsztein, M.J. Aan: Swaab-Edelsztein, A. Plaats: Amsterdam Datum: 1945-07-12 Onderwerp: alleen teruggekeerd uit Auschwitz en andere kampen en nu op zoek naar zijn familie; brieven van zijn dochter gezien bij de familie Arends en bij haar schoonmoeder die als gemengd gehuwde uit kamp Westerbork was ontslagen; geen hoop meer Jacob (Jankiel) terug te zien; tot zijn grote teleurstelling heeft hij zijn vrouw nog niet kunnen opsporen; hele familie is uitgemoord; hij heeft nog een kleine hoop wat zijn vrouw betreft, omdat nog niet alle transporten in Nederland zijn teruggekeerd; hoe hij het zelf heeft overleefd is niet te beschrijven; Westerbork-Theresienstadt-Auschwitz; 80% van zijn transport naar Auschwitz belande meteen in de gaskamer; hij heeft zelf het geluk gehad, na twee weken een selectie te hebben overleefd en vervolgens te zijn overgeplaatst naar Gleiwitz; zijn hoop was dat zijn vrouw tot het einde in Theresienstadt gebleven zou zijn, echter van andere overlevenden hoorde hij dat zij 8 dagen na hem naar Auschwitz is doorgestuurd; wat is er verder met haar gebeurd; zelf werd hij op 26 januari door de Russen bevrijd; hij is toe gelijk begonnen te werken als timmerman met het maken van doodskisten voor gesneuvelde militairen; van zijn meubelfabriek in Amsterdam is niets overgebleven, net als hun huis in de Blasiusstraat; gesloopt tijdens de hongerwinter; ….

Van: Edelsztein, M.J. Aan: Swaab-Edelsztein, A. Plaats: Amsterdam Datum: 1945-07-12 Onderwerp: alleen teruggekeerd uit Auschwitz en andere kampen en nu op zoek naar zijn familie; brieven van zijn dochter gezien bij de familie Arends en bij haar schoonmoeder die als gemengd gehuwde uit kamp Westerbork was ontslagen; geen hoop meer Jacob (Jankiel) terug te zien; tot zijn grote teleurstelling heeft hij zijn vrouw nog niet kunnen opsporen; hele familie is uitgemoord; hij heeft nog een kleine hoop wat zijn vrouw betreft, omdat nog niet alle transporten in Nederland zijn teruggekeerd; hoe hij het zelf heeft overleefd is niet te beschrijven; Westerbork-Theresienstadt-Auschwitz; 80% van zijn transport naar Auschwitz belande meteen in de gaskamer; hij heeft zelf het geluk gehad, na twee weken een selectie te hebben overleefd en vervolgens te zijn overgeplaatst naar Gleiwitz; zijn hoop was dat zijn vrouw tot het einde in Theresienstadt gebleven zou zijn, echter van andere overlevenden hoorde hij dat zij 8 dagen na hem naar Auschwitz is doorgestuurd; wat is er verder met haar gebeurd; zelf werd hij op 26 januari door de Russen bevrijd; hij is toe gelijk begonnen te werken als timmerman met het maken van doodskisten voor gesneuvelde militairen; van zijn meubelfabriek in Amsterdam is niets overgebleven, net als hun huis in de Blasiusstraat; gesloopt tijdens de hongerwinter; ….

Brief van M. J. Edelsztein aan zijn dochter vanuit Amsterdam

Industriebarakken kamp Westerbork

Metaalsloperij kamp Westerbork

Van: de gemeente Amsterdam Aan: Polak, Martin Jules Plaats: Amsterdam Datum: 1945-06-30 Onderwerp: repatriëring; sinds 25 juni 1945 weer in Nederland…

Van: de gemeente Amsterdam Aan: Polak, Martin Jules Plaats: Amsterdam Datum: 1945-06-30 Onderwerp: repatriëring; sinds 25 juni 1945 weer in Nederland…

Aanmeldingskaart voor gerepatrieerden van Martin Jules Polak in Amsterdam

Een briefje met een opsomming van dingen die nodig zijn. Deze zijn terug te vinden in reeds beschreven brieven en bewijzen van verzending. Plaats: Westerbork, kamp

Een briefje met een opsomming van dingen die nodig zijn. Deze zijn terug te vinden in reeds beschreven brieven en bewijzen van verzending. Plaats: Westerbork, kamp

Brief van de familie Stranders vanuit kamp Westerbork

Van: de Levie, Sander en Jjaap Aan: familie Plaats: Westerbork, barak 82 Datum: 1943-04-24 Onderwerp: Sander ligt weer in een ziekenbarak (hoesten); degene die naast hem lagen in barak 71 hadden geen nachtrust' lichamelijk is hij erg vermoeid; &nbsp;verzoek van Jaap: lijst Doetinchem, contact zoeken met de betreffende personen; als er één naartoe gaat, dan gaat de hele familie; graag een Monopoly-spel als dat nog te krijgen is, geen boeken (voor Jo); van alles nodig, een opsomming en waar het te kopen is; opsturen naar ziekenbarak 82…

Van: de Levie, Sander en Jjaap Aan: familie Plaats: Westerbork, barak 82 Datum: 1943-04-24 Onderwerp: Sander ligt weer in een ziekenbarak (hoesten); degene die naast hem lagen in barak 71 hadden geen nachtrust' lichamelijk is hij erg vermoeid; &nbsp;verzoek van Jaap: lijst Doetinchem, contact zoeken met de betreffende personen; als er één naartoe gaat, dan gaat de hele familie; graag een Monopoly-spel als dat nog te krijgen is, geen boeken (voor Jo); van alles nodig, een opsomming en waar het te kopen is; opsturen naar ziekenbarak 82…

Brief van Sander de Levie en (Jaap) aan familie vanuit kamp Westerbork

Van: Magnus, Simon Plaats: Theresienstadt, Ghetto Onderwerp: de kaart is geldig van 14-8-1944 tot en met 27-8-1944.

Van: Magnus, Simon Plaats: Theresienstadt, Ghetto Onderwerp: de kaart is geldig van 14-8-1944 tot en met 27-8-1944.

Nathanvan Leeuwen

Nathan
van Leeuwen