In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Els&nbsp; Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-10-01 Onderwerp: Siegfried is ook van huis gehaald; Els sprak hem nog bij het Concertgebouw waar alle slachtoffers verzameld waren; ook Elly Polak met man en kind waren erbij; vrijlating van Liesje staat nu op losse schroeven; de man die het zou moeten regelen is ziek en bevindt zich in een sanatorium; &nbsp;Els is enorm aangedaan; pakket verstuurd…

Van: Els&nbsp; Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-10-01 Onderwerp: Siegfried is ook van huis gehaald; Els sprak hem nog bij het Concertgebouw waar alle slachtoffers verzameld waren; ook Elly Polak met man en kind waren erbij; vrijlating van Liesje staat nu op losse schroeven; de man die het zou moeten regelen is ziek en bevindt zich in een sanatorium; &nbsp;Els is enorm aangedaan; pakket verstuurd…

Brief van Els een Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Van: Benavente, Joseph (Joost) Aan: Menist, fam. José Plaats: Westerbork, doorgangskamp Datum: 1943-02-06 Onderwerp: Dank voor alles. Stuur geen pakjes meer; we hebben genoeg. Ik was zeer verrast hier grootmoe en Jet enz. aan te treffen. Ik spreek ze dagelijks en eet bij hen aan tafel. Hoe gaat het met de familie Pael?

Van: Benavente, Joseph (Joost) Aan: Menist, fam. José Plaats: Westerbork, doorgangskamp Datum: 1943-02-06 Onderwerp: Dank voor alles. Stuur geen pakjes meer; we hebben genoeg. Ik was zeer verrast hier grootmoe en Jet enz. aan te treffen. Ik spreek ze dagelijks en eet bij hen aan tafel. Hoe gaat het met de familie Pael?

Briefkaart van Joseph Benavente aan fam. José Menist vanuit kamp Westerbork

Van: Prins-Morpurgo, Hetty Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Onderwerp: adreswijziging van barak 62 naar barak 16.

Van: Prins-Morpurgo, Hetty Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Onderwerp: adreswijziging van barak 62 naar barak 16.

Adreswijziging van Hetty Prins-Morpurgo aan Jo Meyer vanuit kamp Westerbork

Van: Boswachter Appelscha&nbsp; Aan: Directie&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1939-10-09&nbsp; Onderwerp: Werkverschaffing Vluchtelingenkamp, in dienst treden als bedrijfsleider ontginning G. K. Huisman. Hij was tijdelijk opzichter in Diever. &nbsp;

Van: Boswachter Appelscha&nbsp; Aan: Directie&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1939-10-09&nbsp; Onderwerp: Werkverschaffing Vluchtelingenkamp, in dienst treden als bedrijfsleider ontginning G. K. Huisman. Hij was tijdelijk opzichter in Diever. &nbsp;

Brief van Boswachterij Appelscha aan de directie

Transporten buiten kamp Westerbork

Transporten vanuit kamp Vught naar het buitenland

Van: Spetter, Henny en Knap, Charles Aan: wie het betreft Plaats: Rotterdam Datum: 1940-09 Onderwerp; voltrekking van hun huwelijk op 4 september 1940.

Van: Spetter, Henny en Knap, Charles Aan: wie het betreft Plaats: Rotterdam Datum: 1940-09 Onderwerp; voltrekking van hun huwelijk op 4 september 1940.

Mededeling over het plaatsvinden van het huwelijk van Henny Spetter en Charles Knap

Bewijs van terugstelling van transport Van: Snoek, Hermine Datum: 1942-12-14

Bewijs van terugstelling van transport Van: Snoek, Hermine Datum: 1942-12-14

Bewijs van terugstelling van transport van Hermine Snoek

Van: het Ministerie voor Uniezaken en Overzeese Rijksdelen Aan: het bestuur van den School met de Bijbel in Westerbork Plaats: Den Haag Datum: 1951-11-22 Onderwerp: opheffing verbod tot toegang; na zijn verklaring zich van elke politieke activiteit ten aanzien van de Molukken te onthouden….

Van: het Ministerie voor Uniezaken en Overzeese Rijksdelen Aan: het bestuur van den School met de Bijbel in Westerbork Plaats: Den Haag Datum: 1951-11-22 Onderwerp: opheffing verbod tot toegang; na zijn verklaring zich van elke politieke activiteit ten aanzien van de Molukken te onthouden….

Brief van het Ministerie voor Uniezaken en Overzeese Rijksdelen aan het bestuur van den School met de Bijbel in Westerbork

Van: Wildschut, P.H. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Assen Datum: 1945-05-18 Onderwerp: schoenen en eetgerei voor de bewaking B.S. (Binnenlandse Strijdkrachten)

Van: Wildschut, P.H. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Assen Datum: 1945-05-18 Onderwerp: schoenen en eetgerei voor de bewaking B.S. (Binnenlandse Strijdkrachten)

Brief van P.H. Wildschut aan J. Buijvoets over schoenen en eetgerei voor de bewakers

Van: Rika Aan: van Dam, Aron en zijn gezin Plaats: Farmsum Datum: 1942 Onderwerp: toesturen van aardappelbonnen, die snel moeten worden ingewisseld.

Van: Rika Aan: van Dam, Aron en zijn gezin Plaats: Farmsum Datum: 1942 Onderwerp: toesturen van aardappelbonnen, die snel moeten worden ingewisseld.

Briefkaart van Rika aan het gezin van Aron van Dam

Verklaring van gemeente Hoogeveen betreffende het afvoeren van Wijnberg, Alexander en Urbach, Rosa van het bevolkingsregister. Datum: 1947-08-06

Verklaring van gemeente Hoogeveen betreffende het afvoeren van Wijnberg, Alexander en Urbach, Rosa van het bevolkingsregister. Datum: 1947-08-06

Verklaring van de gemeente Hoogeveen over het echtpaar Wijnberg-Urbach

Oproep om op de registratie te verschijnen bij Hernn Askanas&nbsp; Van: Slager, Jochem&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-11-18

Oproep om op de registratie te verschijnen bij Hernn Askanas&nbsp; Van: Slager, Jochem&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-11-18

Florade Leeuw-de Leeuw

Flora
de Leeuw-de Leeuw