In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S. Aan: Piket, T. Datum: 1943-07-03 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: Pakket ontvangen

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S. Aan: Piket, T. Datum: 1943-07-03 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: Pakket ontvangen

Briefkaart van S. Kortoef-Leijden van Amstel aan T. Piket vanuit kamp Westerbork

Van: Herschmann Friedrich Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1934-08-16 Onderwerp: ontvangen salaris Helene Büks als stenotypiste.&nbsp;

Van: Herschmann Friedrich Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1934-08-16 Onderwerp: ontvangen salaris Helene Büks als stenotypiste.&nbsp;

Verklaring van Dr. Friedrich Herschmann over het bedrag aan salaris dat Helene Büks ontvangen heeft

Oproep Aan: Cohen, Jules Plaats: Westerbork, kamp Hij moet zich op 04-10-1943 melden bij de leiding van de Arbeitszentrale, i.v.m. indeling in de boekbinderij.

Oproep Aan: Cohen, Jules Plaats: Westerbork, kamp Hij moet zich op 04-10-1943 melden bij de leiding van de Arbeitszentrale, i.v.m. indeling in de boekbinderij.

Oproep aan Jules Cohen

Foto van Hester Teeboom-Knap met kleindochter Marianne Reens, mei 1936.

Foto van Hester Teeboom-Knap met kleindochter Marianne Reens, mei 1936.

Foto van Hester Teeboom-Knap en haar kleindochter Marianne Reens

Van: tante Mien (moeder) Aan: Hanneke Plaats: Wassenaar/Den Haag Datum: 1943-08-05 Onderwerp: wat Hanneke vanuit kamp Westerbork heeft geschreven heeft moeder nog niet bereikt, contactpersoon is op vakantie; pakket gestuurd; brief van oom Jan met de vissen leuk?; boek dat zal worden opgestuurd is een jongensboek over voetbal…; adviezen, ook over wat ze niet en wel mag vertellen over oompje en zijn familie; eieren die ze krijgt zullen gekookt zijn.&nbsp;

Van: tante Mien (moeder) Aan: Hanneke Plaats: Wassenaar/Den Haag Datum: 1943-08-05 Onderwerp: wat Hanneke vanuit kamp Westerbork heeft geschreven heeft moeder nog niet bereikt, contactpersoon is op vakantie; pakket gestuurd; brief van oom Jan met de vissen leuk?; boek dat zal worden opgestuurd is een jongensboek over voetbal…; adviezen, ook over wat ze niet en wel mag vertellen over oompje en zijn familie; eieren die ze krijgt zullen gekookt zijn.&nbsp;

Brief van moeder aan Hanneke

Plaatsen in kamp Westerbork

Doorgangskamp Westerbork

1943

November 1943

Van: Mouw, Saar Aan:&nbsp;Wieger&nbsp; Plaats: Groningen Datum:&nbsp;1939-07-28 Onderwerp: vakantie; &nbsp;over A.J.C.-kampen in Rijssen, Havelte en het weer; door de drukte in Groningen een verlangen naar Havelte; ze hebben het fijn gehad daar; ze ziet er tegen op weer naar het kantoor te moeten gaan…al vind ze het toch wel fijn weer naar Amsterdam te kunnen gaan, naar huis; zijn er nog foto's gemaakt?…&nbsp;

Van: Mouw, Saar Aan:&nbsp;Wieger&nbsp; Plaats: Groningen Datum:&nbsp;1939-07-28 Onderwerp: vakantie; &nbsp;over A.J.C.-kampen in Rijssen, Havelte en het weer; door de drukte in Groningen een verlangen naar Havelte; ze hebben het fijn gehad daar; ze ziet er tegen op weer naar het kantoor te moeten gaan…al vind ze het toch wel fijn weer naar Amsterdam te kunnen gaan, naar huis; zijn er nog foto's gemaakt?…&nbsp;

Brief van Saar Mouw aan Wieger vanuit Groningen

Van: tante Mien (moeder) Aan: Hanneke Plaats: Wassenaar/Den Haag Datum: 1943-00-26 Onderwerp: zo vaak heeft Hanneke nog nooit van haar moeder gehoord; al komt niet alles aan, hopelijk is het voldoende; tarwekoekjes gehad?; er zal deze week van alles op het gebied van voedsel en fruit worden toegestuurd; ‘eet maar zoveel je kunt’; over schoenen; de brief van oom jan ontvangen met de plannen en de tekeningen van de zeilboot; over de toekomst met een zeilboot…; naar school gaan, de dagindeling van vroeg opstaan en naar bed…

Van: tante Mien (moeder) Aan: Hanneke Plaats: Wassenaar/Den Haag Datum: 1943-00-26 Onderwerp: zo vaak heeft Hanneke nog nooit van haar moeder gehoord; al komt niet alles aan, hopelijk is het voldoende; tarwekoekjes gehad?; er zal deze week van alles op het gebied van voedsel en fruit worden toegestuurd; ‘eet maar zoveel je kunt’; over schoenen; de brief van oom jan ontvangen met de plannen en de tekeningen van de zeilboot; over de toekomst met een zeilboot…; naar school gaan, de dagindeling van vroeg opstaan en naar bed…

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 190 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Mosberg, Julie Luise Grete geb. 11-02-94 overleden te Westerbork op 13-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 190 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Mosberg, Julie Luise Grete geb. 11-02-94 overleden te Westerbork op 13-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Julie Luise Grete Mosberg

Van: Wijnberg, Walter J. Geboren: 1932-06-15, Rotterdam De kaart werd verstrekt door het Gezantschap der Nederlanden in Zwitserland te Bern op 1945-07-20 Walter was op dat moment ondergebracht in Glion.&nbsp; Met pasfoto

Van: Wijnberg, Walter J. Geboren: 1932-06-15, Rotterdam De kaart werd verstrekt door het Gezantschap der Nederlanden in Zwitserland te Bern op 1945-07-20 Walter was op dat moment ondergebracht in Glion.&nbsp; Met pasfoto

Identiteitskaart van Walter Wijnberg

Briefkaart Van: Jong, de, Henk Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-24&nbsp; Onderwerp: Henk zal het tijdschrift 'Rijk der Vrouw' opsturen naar Stella. Ook stuurt hij een pakje.&nbsp;

Briefkaart Van: Jong, de, Henk Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-24&nbsp; Onderwerp: Henk zal het tijdschrift 'Rijk der Vrouw' opsturen naar Stella. Ook stuurt hij een pakje.&nbsp;

Briefkaart H. de Jong aan E. de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

Foto van Helena Polk-Heimann

Foto 's (serie) van Leo Meijer

Treinstations

Station Hooghalen

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-03-28 Onderwerp: Werner bezoekt een grammofoon-concert met de brief van Stella nog in zijn zak; bezoek van Stella aan kamp Westerbork, reisgezelschap, Theo Pinkowitz en Dr. Mannheim.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-03-28 Onderwerp: Werner bezoekt een grammofoon-concert met de brief van Stella nog in zijn zak; bezoek van Stella aan kamp Westerbork, reisgezelschap, Theo Pinkowitz en Dr. Mannheim.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: Knap, Simon Aan: Zandvliet Plaats: Den Haag Datum: 1943-02 Onderwerp: de schrijver bevindt zich op de Paviljoensgracht nummer 5 in afwachting op deportatie naar kamp Westerbork.

Van: Knap, Simon Aan: Zandvliet Plaats: Den Haag Datum: 1943-02 Onderwerp: de schrijver bevindt zich op de Paviljoensgracht nummer 5 in afwachting op deportatie naar kamp Westerbork.

Brief van Simon Knap aan de heer Zandvliet vanuit Paviljoensgracht 5

Industriebarakken kamp Westerbork

Spinnerij kamp Westerbork

Van: de Schade-Enquête-Commissie Aan: van Dam, J. Plaats: Amsterdam Datum: 1946-11-29 Onderwerp: vervallen van schadeclaim van J. van Dam aan Jacob Tas in verband met diens overlijden.&nbsp;

Van: de Schade-Enquête-Commissie Aan: van Dam, J. Plaats: Amsterdam Datum: 1946-11-29 Onderwerp: vervallen van schadeclaim van J. van Dam aan Jacob Tas in verband met diens overlijden.&nbsp;

Brief van de Schade-Enquete-Commissie aan J. van Dam over vervallen claim van huischade

Getypt door: Sluzker-Rapaport, T.&nbsp; Onderwerp: Westerbork, kamp tussen sept. 1944 en april 1945; indrukken en gevoelens, tevens een (historisch) kader voor een ieder die in die periode in kamp Westerbork verbleef, nadruk van het verslag april 1945; getuige verklaring van Floh (Gert Laske) over zijn ontmoeting met de Canadezen bij het Oranjekanaal op 12 april samen met Erich Zielke.&nbsp;

Getypt door: Sluzker-Rapaport, T.&nbsp; Onderwerp: Westerbork, kamp tussen sept. 1944 en april 1945; indrukken en gevoelens, tevens een (historisch) kader voor een ieder die in die periode in kamp Westerbork verbleef, nadruk van het verslag april 1945; getuige verklaring van Floh (Gert Laske) over zijn ontmoeting met de Canadezen bij het Oranjekanaal op 12 april samen met Erich Zielke.&nbsp;

Manuscript over de laatste periode van kamp Westerbork tot en met de dag van bevrijding

Van: Magnus, Leon Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-1945 Onderwerp: status gezondheid Leon Magnus, transport XXIV/5, transportnummer 170. Op het document staat verschillende aantekeningen.

Van: Magnus, Leon Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-1945 Onderwerp: status gezondheid Leon Magnus, transport XXIV/5, transportnummer 170. Op het document staat verschillende aantekeningen.

Document over de status gezondheid (Krankenstand) van Leon Magnus in Theresienstadt

Van: Matteman, Sal Aan: Louis, Riek en Bart Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1942-10-01 Onderwerp: verbijstering over transport van vader naar Westerbork Met bijbehorende enveloppe

Van: Matteman, Sal Aan: Louis, Riek en Bart Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1942-10-01 Onderwerp: verbijstering over transport van vader naar Westerbork Met bijbehorende enveloppe

Brief van Sal Matteman aan Louis, Riek en Bart vanuit Apeldoornsche Bosch

Nood-bevolkingsregistratie&nbsp; Van: Tauber, Frits&nbsp;en echtgenote Plaats: Leeuwarden Datum: 1945&nbsp; Vluchtoord en adres: Leeuwarden, Hoeksterstraat 30

Nood-bevolkingsregistratie&nbsp; Van: Tauber, Frits&nbsp;en echtgenote Plaats: Leeuwarden Datum: 1945&nbsp; Vluchtoord en adres: Leeuwarden, Hoeksterstraat 30

Bewijs van nood-registratie van Fritz Tauber

Gebedsdiensten Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08 Onderwerpen: verschillende gebedsdiensten in barak 73 (of barak 97). Onder leiding van de rabbijnen Frank en Augapfel.

Gebedsdiensten Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-08 Onderwerpen: verschillende gebedsdiensten in barak 73 (of barak 97). Onder leiding van de rabbijnen Frank en Augapfel.

Mededeling over gebedsdiensten in barak 73 in kamp Westerbork

Van: Stad, P.M.&nbsp; Plaats: Rotterdam&nbsp; Datum: 1945-06-19&nbsp; Onderwerp: aanmelding van Philip Stad bij het registratiekantoor van het afwikkelingsbureau der gezamenlijke plaatselijke illegale organisaties in Rotterdam.

Van: Stad, P.M.&nbsp; Plaats: Rotterdam&nbsp; Datum: 1945-06-19&nbsp; Onderwerp: aanmelding van Philip Stad bij het registratiekantoor van het afwikkelingsbureau der gezamenlijke plaatselijke illegale organisaties in Rotterdam.

Estellede Leeuw-van Gelder

Estelle
de Leeuw-van Gelder