In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Dop, H.H. zuster Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Yerseke Datum: 1945-05-24 Onderwerp: blij met de brieven; hartelijk gelukwens met de dubbele bevrijding; Agaath wordt weer Chaja; over Chaja; wonen sinds januari in Yerseke; verzoek van de zuster aan Nora of zij haar broer wil bezoeken, hij zou ziek zijn of ziek geweest zijn…; lang niets meer van Nora gehoord; de zuster was bang dat er iets mis was…

Van: Dop, H.H. zuster Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Yerseke Datum: 1945-05-24 Onderwerp: blij met de brieven; hartelijk gelukwens met de dubbele bevrijding; Agaath wordt weer Chaja; over Chaja; wonen sinds januari in Yerseke; verzoek van de zuster aan Nora of zij haar broer wil bezoeken, hij zou ziek zijn of ziek geweest zijn…; lang niets meer van Nora gehoord; de zuster was bang dat er iets mis was…

Brief van zuster H.H. Dop aan Nora van Bergen-Diamant vanuit het kindertehuis

Margaretha Bamberger-Prins werd geboren op 10-9-1920 in Hoorn en verhuisde met ouders en broertje Maurits naar de Dijkstraat 6 in Arnhem. Zij trouwde in Arnhem op 4-8-1942 met Josef Bamberger ( geb.24-8-1917 in Frankfurt). Zij vertrokken een paar dagen later naar Amsterdam om te gaan wonen in de Christiaan de Wetstraat 2-1 hoog. In Amsterdam werd op 12 augustus 1943 hun dochtertje Esther geboren. Het babytje is al op 29 september 1943 in Westerbork ingeschreven, afgereisd vanaf het Afrikaanderplein in Amsterdam. Esther heeft de oorlog overleefd en woont in Londen, nu mevr. March-Bamberger. Margaretha werd met haar man Josef in Den Haag gearresteerd op 12 januari 1944 door de SS en naar Westerbork overgebracht. Waar zij ondertussen verbleven is onbekend. Op 1-2-1944 werden zij naar Bergen-Belsen overgebracht. Margaretha was passagier in de trein "Het verloren Transport"(23 april 1945) en overleed in Tröbitz. Daar is zij begraven. https://www.joodsmonument.nl/nl/page/572867/margaretha-bamberger-prins Verhaal van Anneke van Zinderen Bakker

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directie&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1939-03-25&nbsp; Onderwerp: gebruiksklaar maken kampterrein + toegangsweg (verbreding) + huur, opbrengsten en verlies aan inkomsten door het ‘verdwijnen’ van jachtterrein.

Van: Houtvester Assen&nbsp; Aan: Directie&nbsp; Plaats: Assen&nbsp; Datum: 1939-03-25&nbsp; Onderwerp: gebruiksklaar maken kampterrein + toegangsweg (verbreding) + huur, opbrengsten en verlies aan inkomsten door het ‘verdwijnen’ van jachtterrein.

Brief van Houtvester Assen aan de directie

Van: Prins, R. Aan: Commandanten Bewarings- en verblijfskampen Plaats: 's-Gravenhage Datum: 1946-02-25 Onderwerp: berekenen arbeidsloon gedetineerden.

Van: Prins, R. Aan: Commandanten Bewarings- en verblijfskampen Plaats: 's-Gravenhage Datum: 1946-02-25 Onderwerp: berekenen arbeidsloon gedetineerden.

Brief van R. Prins aan de commandanten van de Interneringskampen over berekenen van de arbeidsloon

Van: de Kampcommandant Aan: alle Hoofden van Diensten Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-10 Onderwerp: het ten onrechte dragen van geallieerde uniformen en uniformstukken door het bewakingspersoneel. Er zal voor kleding worden gezorgd.&nbsp;

Van: de Kampcommandant Aan: alle Hoofden van Diensten Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-10 Onderwerp: het ten onrechte dragen van geallieerde uniformen en uniformstukken door het bewakingspersoneel. Er zal voor kleding worden gezorgd.&nbsp;

Instructie van de kampcommandant aan de hoofden van de Diensten in Interneringskamp Westerbork

Van: Kan, Max&nbsp;(oud-medewerker onder Van As in kamp Westerbork) Aan: As, van, A.&nbsp; Plaats: Oldenzaal&nbsp; Datum: 1945-08-03&nbsp; Onderwerp: o.a. dankbetuiging, de schrijver en zijn vrouw zijn teruggekeerd uit Bergen-Belsen. De schrijver herinnert zich over kamp Westerbork goed en slechte momenten. Hij zou met van As nog terug willen komen op de zaak Zwecher-tandarts Wolf-Teddy Glaser en Asch-Rosenthal…

Van: Kan, Max&nbsp;(oud-medewerker onder Van As in kamp Westerbork) Aan: As, van, A.&nbsp; Plaats: Oldenzaal&nbsp; Datum: 1945-08-03&nbsp; Onderwerp: o.a. dankbetuiging, de schrijver en zijn vrouw zijn teruggekeerd uit Bergen-Belsen. De schrijver herinnert zich over kamp Westerbork goed en slechte momenten. Hij zou met van As nog terug willen komen op de zaak Zwecher-tandarts Wolf-Teddy Glaser en Asch-Rosenthal…

Brief van Max kan aan Aad van As vanuit Oldenzaal

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Hoofd Bewaring Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-03-24 Onderwerp: Trompet- en fluitsignalen bij appèl.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Hoofd Bewaring Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-03-24 Onderwerp: Trompet- en fluitsignalen bij appèl.

Instructie van J. G. Buijvoets aan het hoofd van Bewaring over het geven van trompet- en fluitsignalen

Van: Pol. Angestellte&nbsp; Aan: Zöpf, H.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1942-10-15&nbsp; Onderwerp: gegevens over vrijstelling van Arbeitseinsatz (deportatie naar kamp Westerbork) en het dragen van een Jodenster.

Van: Pol. Angestellte&nbsp; Aan: Zöpf, H.&nbsp; Plaats: Den Haag&nbsp; Datum: 1942-10-15&nbsp; Onderwerp: gegevens over vrijstelling van Arbeitseinsatz (deportatie naar kamp Westerbork) en het dragen van een Jodenster.

Brief van de Pol. Angestellte aan H. Zöpf

Van:&nbsp;Philips-Slier, Grietje en Vries-Philips, de, Roosje Aan: diverse familieleden Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-11-15&nbsp; Onderwerp: omstandigheden in het kamp (varkensstal), iedere dag stamppot, voedselvoorziening, stemming in het kamp. mannen en vrouwen mogen het grootste gedeelte van de dag bij elkaar zijn. Het transport is uitgesteld. Eduard Philips is net binnengekomen. Hij heeft zich laten registreren. Zijn vrouw heeft hem nog niet gezien…

Van:&nbsp;Philips-Slier, Grietje en Vries-Philips, de, Roosje Aan: diverse familieleden Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-11-15&nbsp; Onderwerp: omstandigheden in het kamp (varkensstal), iedere dag stamppot, voedselvoorziening, stemming in het kamp. mannen en vrouwen mogen het grootste gedeelte van de dag bij elkaar zijn. Het transport is uitgesteld. Eduard Philips is net binnengekomen. Hij heeft zich laten registreren. Zijn vrouw heeft hem nog niet gezien…

Brief van Grietje Philips-Slier en Roosje de Vries-Philips aan diverse familieleden vanuit kamp Westerbork

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: zicht op een deel van het kamp langs de weg naar het Oranjekanaal. Te zien zijn het smalspoor, een zestal dienstwoningen (twee onder een kap) en de woning van de kampcommandant.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: zicht op een deel van het kamp langs de weg naar het Oranjekanaal. Te zien zijn het smalspoor, een zestal dienstwoningen (twee onder een kap) en de woning van de kampcommandant.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Van: Alice, Lotte en Eddy Aan: lieve vrienden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-10 Onderwerp: schrijfdag; werken, Lotte werkt op school, Alice had veel spoedopnamen voor de Röntgenafdeling (bedrijfsongevallen) en maakt werkweken van 60 uur, Eddy werkt als statisticus voor de industriebarakken, al mist hij soms het werk bij de verhuisploeg; sturen van pakketten.

Van: Alice, Lotte en Eddy Aan: lieve vrienden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03-10 Onderwerp: schrijfdag; werken, Lotte werkt op school, Alice had veel spoedopnamen voor de Röntgenafdeling (bedrijfsongevallen) en maakt werkweken van 60 uur, Eddy werkt als statisticus voor de industriebarakken, al mist hij soms het werk bij de verhuisploeg; sturen van pakketten.

Brief van Alice, Lotte en Eddy aan Henny en lieve vrienden vanuit kamp Westerbork

Van: Groot, de, Szajndla en Rosa Aan:&nbsp; Plaats: trein Datum: 1942-10-28 Onderwerp: afscheid nemen en aangeven dat ze met z'n tweeën op weg naar kamp Westerbork zijn. Echtgenoot en vader Saul slaagde tijdens de ontdekking van de onderduikplek erin te ontsnappen.&nbsp;

Van: Groot, de, Szajndla en Rosa Aan:&nbsp; Plaats: trein Datum: 1942-10-28 Onderwerp: afscheid nemen en aangeven dat ze met z'n tweeën op weg naar kamp Westerbork zijn. Echtgenoot en vader Saul slaagde tijdens de ontdekking van de onderduikplek erin te ontsnappen.&nbsp;

LeaKok-van de Kar

Lea
Kok-van de Kar