In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel schrijft aan zijn vrouw dat hij niet begrijpt dat sommigen in hun woning kunnen blijven, eventueel mensen in huis nemen; er zouden maar een paar gemengd-gehuwden uit hun woning zijn gezet; over de keuze van een andere woning; zo spoedig mogelijk naar het Scholtenshuis gaan; misschien kan Samuel verlof krijgen om het samen met zijn vrouw te regelen. Hij heeft dan wel een reisvergunning van zijn kampcommandant nodig; er is haast bij.

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944 Onderwerp: Samuel schrijft aan zijn vrouw dat hij niet begrijpt dat sommigen in hun woning kunnen blijven, eventueel mensen in huis nemen; er zouden maar een paar gemengd-gehuwden uit hun woning zijn gezet; over de keuze van een andere woning; zo spoedig mogelijk naar het Scholtenshuis gaan; misschien kan Samuel verlof krijgen om het samen met zijn vrouw te regelen. Hij heeft dan wel een reisvergunning van zijn kampcommandant nodig; er is haast bij.

Brief van Samuel de Groot aan zijn vrouw en kinderen vanuit het Joods werkkamp Havelte

Van: het Rode Kruis, Afwikkelingsbureau Aan: van Cleef, Rozette Plaats: Den Haag Datum: 1946-10-31 Onderwerp: over het lot van verschillende personen, waaronder haar vader.

Van: het Rode Kruis, Afwikkelingsbureau Aan: van Cleef, Rozette Plaats: Den Haag Datum: 1946-10-31 Onderwerp: over het lot van verschillende personen, waaronder haar vader.

Brief van het Rode Kruis aan Rozette van Cleef betreffende het lot van verschillende personen

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: kinderen en kleinkinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-19 Onderwerp: haar oudste kleindochter wordt 14 jaar, al twee jaar kan ze niet bij haar verjaardag zijn; langzamerhand komen er meer brieven binnen; het contact is voor Henriette heel belangrijk. Ze wil van alles weten; haar toekomst zal zijn zoals God het bestemd heeft, ze wil dat haar kinderen er ook zo over denken; een brief is 3.5 week onderweg geweest; 23 september: ze heeft van 8.30 tot 10 uur allerlei boodschappen gedaan; 5 pakketten tegelijk binnengekomen, een opsomming van de inhoud…

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: kinderen en kleinkinderen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-19 Onderwerp: haar oudste kleindochter wordt 14 jaar, al twee jaar kan ze niet bij haar verjaardag zijn; langzamerhand komen er meer brieven binnen; het contact is voor Henriette heel belangrijk. Ze wil van alles weten; haar toekomst zal zijn zoals God het bestemd heeft, ze wil dat haar kinderen er ook zo over denken; een brief is 3.5 week onderweg geweest; 23 september: ze heeft van 8.30 tot 10 uur allerlei boodschappen gedaan; 5 pakketten tegelijk binnengekomen, een opsomming van de inhoud…

Brief van Henriette Enthoven-van Lier aan liefste kinderen en kleinkinderen vanuit kamp Westerbork

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: Enthoven-Croll, J. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-11-01 Onderwerp: ze raakt door haar pakjes heen, er komt niets meer binnen; Robby van Paul gaat goed voorruit; Paul komt regelmatig bij haar, Liesbeth nooit. Ze komen elkaar wel eens tegen, maar ze praten nooit, ze is erg veranderd en gaat 's avonds soms uit; van alle kanten krijgt ze iets toegestuurd; twee familieleden hebben zich in de barak gevoegd, na maanden in het ziekenhuis gelegen te hebben, tante Truus en nog een ver familielid (Enthoven); de laatste tijd heeft ze veel kennissen gesproken…

Van: Enthoven-van Lier; H.S.C.C. Aan: Enthoven-Croll, J. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-11-01 Onderwerp: ze raakt door haar pakjes heen, er komt niets meer binnen; Robby van Paul gaat goed voorruit; Paul komt regelmatig bij haar, Liesbeth nooit. Ze komen elkaar wel eens tegen, maar ze praten nooit, ze is erg veranderd en gaat 's avonds soms uit; van alle kanten krijgt ze iets toegestuurd; twee familieleden hebben zich in de barak gevoegd, na maanden in het ziekenhuis gelegen te hebben, tante Truus en nog een ver familielid (Enthoven); de laatste tijd heeft ze veel kennissen gesproken…

Brief van Henriette Enthoven-van Lier aan liefste schatten vanuit kamp Westerbork

Van: mede-geïnterneerden Aan: Buursma, Antje Plaats: Westerbork, Interneringskamp&nbsp; Datum: 1945-1946 Onderwerp: opstaan; prikkeldraad; barak en bedden; latrines; kampleven en omstandigheden; idealen; verontwaardiging; verlangen; heimwee; toekomst en stemming; ontslag; kameraadschap…; een herinnering aan kamp Westerbork…

Van: mede-geïnterneerden Aan: Buursma, Antje Plaats: Westerbork, Interneringskamp&nbsp; Datum: 1945-1946 Onderwerp: opstaan; prikkeldraad; barak en bedden; latrines; kampleven en omstandigheden; idealen; verontwaardiging; verlangen; heimwee; toekomst en stemming; ontslag; kameraadschap…; een herinnering aan kamp Westerbork…

Boekje van Antje Buursma met tekeningen en gedichten van mede-geïnterneerden gemaakt in Interneringskamp Westerbork

Van: Dienst der Repatriëring, Afdeling Informatie Aan: de Raay, Eduard Plaats: Eindhoven Datum: 1945-08-20 Onderwerp: geen van de door Eduard genoemde personen zijn via Eindhoven het land binnen gekomen. Hij wordt verwezen naar andere instellingen als het Informatiebureau (Rode Kruis) of het centraal registratiebureau voor Joden.

Van: Dienst der Repatriëring, Afdeling Informatie Aan: de Raay, Eduard Plaats: Eindhoven Datum: 1945-08-20 Onderwerp: geen van de door Eduard genoemde personen zijn via Eindhoven het land binnen gekomen. Hij wordt verwezen naar andere instellingen als het Informatiebureau (Rode Kruis) of het centraal registratiebureau voor Joden.

Brief van de Dienst der Repatriëring aan E. de Raay vanuit Eindhoven

Van: Jack Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-03 Onderwerp: vader en Liesje hebben voorlopig uitstel van transport (vermoedelijk op basis van Portugese afstamming); het huis is ondertussen ontruimd, de inboedel is niet meer beschikbaar (Zentralstelle, Lippmann en Rosenthal); grote razzia in her centrum van de stad, 3000 personen; de jongste zoon van professor Palache en Pim Mendes da Costa behoren tot de slachtoffers; oom Nol en tante Nel werden ook opgehaald, maar zijn weer vrijgelaten; over de toekomst van Daan; meer personen in Westerbork waar pakketjes naartoe worden gestuurd; van Barneveld is niets terechtgekomen….

Van: Jack Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-03 Onderwerp: vader en Liesje hebben voorlopig uitstel van transport (vermoedelijk op basis van Portugese afstamming); het huis is ondertussen ontruimd, de inboedel is niet meer beschikbaar (Zentralstelle, Lippmann en Rosenthal); grote razzia in her centrum van de stad, 3000 personen; de jongste zoon van professor Palache en Pim Mendes da Costa behoren tot de slachtoffers; oom Nol en tante Nel werden ook opgehaald, maar zijn weer vrijgelaten; over de toekomst van Daan; meer personen in Westerbork waar pakketjes naartoe worden gestuurd; van Barneveld is niets terechtgekomen….

Brief van Jack aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Van: Roozendaal, hoofd medische dienst (Joods, vrije kamp) Aan: de kampintendant Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-11 Onderwerp: verzoek om voorraad insuline aan te kopen bij een apotheek in Meppel voor het ziekenhuis van het vrije kamp.

Van: Roozendaal, hoofd medische dienst (Joods, vrije kamp) Aan: de kampintendant Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-11 Onderwerp: verzoek om voorraad insuline aan te kopen bij een apotheek in Meppel voor het ziekenhuis van het vrije kamp.

Verzoek van Dr. A. Roozendaal aan de kampintendant om een voorraad insuline te kopen

Van: Jacobi-Fuldauer, Julia (moeder van Fia) Aan: Belterman, J. Datum: 1943-05-23 Plaats: Vught, station Onderwerp: Ze staat met haar man Leopold Jacobi op het perron van station Vught, wachtend op de trein die naar kamp Westerbork zal vertrekken. Ze wilde Fia niet mee hebben. Zij kon mooi bij Greet blijven. Ze weet niet of ze in Westerbork nog een kansje heeft om in de landbouw terecht te kunnen komen, anders gaan ze verder. Het viel hun hard van de kinderen te moeten scheiden. Ze doet een verzoek om veel pakjes naar Fia te sturen. Fia heeft haar bril verloren. Er worden alleen pakjes door Jan Belterman gestuurd. Oude buren laten het afweten, ook de oude werkgever van haar man, een boer. Haar man heeft behoefte aan tabak. Mochten ze al weg zijn een verzoek het pakje op te sturen naar Leo in barak 71 in kamp Westerbork…

Van: Jacobi-Fuldauer, Julia (moeder van Fia) Aan: Belterman, J. Datum: 1943-05-23 Plaats: Vught, station Onderwerp: Ze staat met haar man Leopold Jacobi op het perron van station Vught, wachtend op de trein die naar kamp Westerbork zal vertrekken. Ze wilde Fia niet mee hebben. Zij kon mooi bij Greet blijven. Ze weet niet of ze in Westerbork nog een kansje heeft om in de landbouw terecht te kunnen komen, anders gaan ze verder. Het viel hun hard van de kinderen te moeten scheiden. Ze doet een verzoek om veel pakjes naar Fia te sturen. Fia heeft haar bril verloren. Er worden alleen pakjes door Jan Belterman gestuurd. Oude buren laten het afweten, ook de oude werkgever van haar man, een boer. Haar man heeft behoefte aan tabak. Mochten ze al weg zijn een verzoek het pakje op te sturen naar Leo in barak 71 in kamp Westerbork…

Brief van Julia Jacobi-Fuldauer aan J. Belterman vanuit het station van Vught

Van: Els en Alfred Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-09-16 Onderwerp: afschrift van brief Liesje; hopen dat vrees ongegrond is en dat zijn nog in Westerbork is; Siegfried heeft haar laten sperren op de Putkammer-lijst, omdat de Callmeyer-lijst wellicht geen bescherming meer bood….; net op tijd binnengekomen bij de Joodse Raad…

Van: Els en Alfred Aan: Cor en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-09-16 Onderwerp: afschrift van brief Liesje; hopen dat vrees ongegrond is en dat zijn nog in Westerbork is; Siegfried heeft haar laten sperren op de Putkammer-lijst, omdat de Callmeyer-lijst wellicht geen bescherming meer bood….; net op tijd binnengekomen bij de Joodse Raad…

Brief van Els en Alfred aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Van: Beijering, Jan Aan: Drenth, Dirkje&nbsp; Plaats: &nbsp;Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-06-24 Onderwerp: met Jan en zijn vader gaat het goed; een week geleden hebben ze elkaar voor het laatst gezien; nog 10x een bezoek en alles is voorbij; hij heeft een fiets; reeds zes jaar van elkaar gescheiden…ze zijn gezond en slaan zich er wel doorheen…

Van: Beijering, Jan Aan: Drenth, Dirkje&nbsp; Plaats: &nbsp;Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-06-24 Onderwerp: met Jan en zijn vader gaat het goed; een week geleden hebben ze elkaar voor het laatst gezien; nog 10x een bezoek en alles is voorbij; hij heeft een fiets; reeds zes jaar van elkaar gescheiden…ze zijn gezond en slaan zich er wel doorheen…

Brief van Jan Beijering aan Dirkje Drenth vanuit Interneringskamp Westerbork

Van: Fresco, Hartog Aan: van der Hoek, familie Plaats: Geesbrug, Joods werkkamp Datum: 1942-08-10 Onderwerp: toesturen van verscheidenheid aan bladmuziek; het mag Joods zijn; bezetting van het kamporkest; uitvoering aanstaande zondag…

Van: Fresco, Hartog Aan: van der Hoek, familie Plaats: Geesbrug, Joods werkkamp Datum: 1942-08-10 Onderwerp: toesturen van verscheidenheid aan bladmuziek; het mag Joods zijn; bezetting van het kamporkest; uitvoering aanstaande zondag…

Simon AlexanderKets de Vries

Simon Alexander
Kets de Vries