In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Ministerie van Financiën Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Apeldoorn Datum: 1948-04-21 Onderwerp: Machtiging no. 5889 voor meubels e.a. goederen uit de commandantswoning in het Interneringskamp Westerbork. Door J. G. Buijvoets overgenomen voor een bedrag van 397 gulden.

Van: Ministerie van Financiën Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Apeldoorn Datum: 1948-04-21 Onderwerp: Machtiging no. 5889 voor meubels e.a. goederen uit de commandantswoning in het Interneringskamp Westerbork. Door J. G. Buijvoets overgenomen voor een bedrag van 397 gulden.

Machtiging voor de aanschaf van meubels uit de commandantswoning in Interneringskamp Westerbork

Met stempel: Emigratieburo Kamp Westerbork Hooghalen Oost (Dr.) Zie bedankkaartje (2749-2) van Dr. Alex Wachtel aan A.C. Sperna Weiland.

Met stempel: Emigratieburo Kamp Westerbork Hooghalen Oost (Dr.) Zie bedankkaartje (2749-2) van Dr. Alex Wachtel aan A.C. Sperna Weiland.

Enveloppe van bedankkaartje van Dr. Wachtel aan de heer Sperna Weiland

Van: Büro Wachtel, W., Dr.&nbsp; Aan: Polak, S.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-11-15&nbsp; Onderwerp: Bericht over familie.

Van: Büro Wachtel, W., Dr.&nbsp; Aan: Polak, S.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-11-15&nbsp; Onderwerp: Bericht over familie.

Brief Büro Wachtel aan Salomon Polak vanuit kamp Westerbork

Joodse werkkampen

Joods werkkamp Balderhaar

Bevestiging dat Tabaksblatt, S. vanwege werkzaamheden het gebouw Rathausgasse 19 mag betreden. Van: Meijers, E.M., prof Aan: Tabaksblatt, S. Plaats: Theresienstadt Datum: 1945

Bevestiging dat Tabaksblatt, S. vanwege werkzaamheden het gebouw Rathausgasse 19 mag betreden. Van: Meijers, E.M., prof Aan: Tabaksblatt, S. Plaats: Theresienstadt Datum: 1945

Bewijs voor het mogen betreden van een gebouw in Theresienstadt vanwege werkzaamheden

Programma van Kammermusikabend Gruppe Musik Plaats: Westerbork, kamp Datum: juli 1944

Programma van Kammermusikabend Gruppe Musik Plaats: Westerbork, kamp Datum: juli 1944

Programma kamermuziek uitvoering in kamp Westerbork

Verslag van de opening van een massagraf nabij Kamp Westerbork&nbsp; Datum: 1945-05-16&nbsp; De gevonden stoffelijke overschotten zijn van: A. Schnell; E. Schnell; C. Bakker; J. Kooren; A. Brouwer en een onbekende man (Hans Marius Koopal). De zes personen, waarvan drie Joods waren, zijn in de omgeving van Zwolle (Engelse Werk) omgebracht. Het echtpaar Schnell en Hans Marius Koopal hebben een eigen graf gekregen op de oude begraafplaats in het dorp Westerbork.&nbsp; Zij werden op 3 okt. '44 gearresteerd in het buurtschap Winkeldorp.

Verslag van de opening van een massagraf nabij Kamp Westerbork&nbsp; Datum: 1945-05-16&nbsp; De gevonden stoffelijke overschotten zijn van: A. Schnell; E. Schnell; C. Bakker; J. Kooren; A. Brouwer en een onbekende man (Hans Marius Koopal). De zes personen, waarvan drie Joods waren, zijn in de omgeving van Zwolle (Engelse Werk) omgebracht. Het echtpaar Schnell en Hans Marius Koopal hebben een eigen graf gekregen op de oude begraafplaats in het dorp Westerbork.&nbsp; Zij werden op 3 okt. '44 gearresteerd in het buurtschap Winkeldorp.

Verslag van de opening van een massagraf nabij Kamp Westerbork

Poëziealbum.&nbsp; Van: Kitty Jeanette Duim.&nbsp; Het album is een geschenk van de fam. Mouwes op haar 7de verjaardag, 18-01-1942.&nbsp;&nbsp; Verschillende familieleden en bekenden hebben een gedichtje geschreven.&nbsp;

Poëziealbum.&nbsp; Van: Kitty Jeanette Duim.&nbsp; Het album is een geschenk van de fam. Mouwes op haar 7de verjaardag, 18-01-1942.&nbsp;&nbsp; Verschillende familieleden en bekenden hebben een gedichtje geschreven.&nbsp;

Poëziealbum van Kitty Jeanette Duim

Bewijs van crematie Datum: 23-03-1943 Nr. 130 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: De Miranda, Abigael geb. 12-11-73 overleden 20-03-1943 te Westerbork op: 22-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 23-03-1943 Nr. 130 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: De Miranda, Abigael geb. 12-11-73 overleden 20-03-1943 te Westerbork op: 22-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Abigael de Miranda

1944

Oktober 1944

Van: Droppers, J. Aan: Droppers, mej. G. Plaats: Groningen Datum: 1943-09-07 Onderwerp: De vakantie van zijn zus zit er dus weer op en is het weer alle dagen ploeteren. Of valt het wel mee? Ali gaat volgende week dinsdag een week met vakantie naar Winterswijk. Hij gaat dan zaterdag's naar haar toe en blijft er tot maandag. Langer kan niet omdat hij geen verlof meer heeft. Hij vraagt zijn zus of zij dan ook kan komen, ze hebben elkaar al zo lang niet meer gezien en je weet nooit wanneer de volgende gelegenheid zich voordoet. Ze moet maar even overleggen met oom en tante. Hoe gaat het met de familie en met de vliegtuigen de laatste tijd? Bij hem in de buurt valt het wel mee. De groeten en schrijf maar hoe en wat als ze in de gelegenheid is.

Van: Droppers, J. Aan: Droppers, mej. G. Plaats: Groningen Datum: 1943-09-07 Onderwerp: De vakantie van zijn zus zit er dus weer op en is het weer alle dagen ploeteren. Of valt het wel mee? Ali gaat volgende week dinsdag een week met vakantie naar Winterswijk. Hij gaat dan zaterdag's naar haar toe en blijft er tot maandag. Langer kan niet omdat hij geen verlof meer heeft. Hij vraagt zijn zus of zij dan ook kan komen, ze hebben elkaar al zo lang niet meer gezien en je weet nooit wanneer de volgende gelegenheid zich voordoet. Ze moet maar even overleggen met oom en tante. Hoe gaat het met de familie en met de vliegtuigen de laatste tijd? Bij hem in de buurt valt het wel mee. De groeten en schrijf maar hoe en wat als ze in de gelegenheid is.

Brief van J. Droppers aan G. Droppers vanuit Groningen

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: zicht op het Oranjekanaal en het haventje, dat met het smalspoor vanuit kamp Westerbork bereikbaar is.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944 Onderwerp: zicht op het Oranjekanaal en het haventje, dat met het smalspoor vanuit kamp Westerbork bereikbaar is.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Van: Schol, J. Aan: Munz, F. V. Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1942-03-19 Onderwerp: toestemming om een pakket te sturen om te verdelen onder kinderen die al lang verblijven in het kamp.

Van: Schol, J. Aan: Munz, F. V. Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1942-03-19 Onderwerp: toestemming om een pakket te sturen om te verdelen onder kinderen die al lang verblijven in het kamp.

Hartogde Jong

Hartog
de Jong