In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

Sonder-Ausweis Vogel, Celine, 24-3-22, B14 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 2).&nbsp; Gültig bis: nur in O.D. Begleitung

Sonder-Ausweis Vogel, Celine, 24-3-22, B14 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 2).&nbsp; Gültig bis: nur in O.D. Begleitung

Sonderausweis van Celine Vogel

Van: van Dijk, Salomon Aan: van Dijk, Arthur (oudste zoon) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: beide brieven ontvangen; sluit in 2,50 voor postzegels en tramgeld, ‘wees er zuinig mee…’; Salomon vraagt zijn zoon om zijn bokshandschoenen en -schoenen en over allerlei andere zaken; Arthur bevindt zich in Voorburg; over de verjaardag van zijn jongste dochter; over mannen die uit het straatbeeld verdwijnen door Arbeidsinzet en door vrouwen worden vervangen…

Van: van Dijk, Salomon Aan: van Dijk, Arthur (oudste zoon) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: beide brieven ontvangen; sluit in 2,50 voor postzegels en tramgeld, ‘wees er zuinig mee…’; Salomon vraagt zijn zoon om zijn bokshandschoenen en -schoenen en over allerlei andere zaken; Arthur bevindt zich in Voorburg; over de verjaardag van zijn jongste dochter; over mannen die uit het straatbeeld verdwijnen door Arbeidsinzet en door vrouwen worden vervangen…

Brief van Salomon van Dijk aan zijn zoon Arthur vanuit kamp Westerbork

Van: Buijvoets, J.G. Aan: van As, A., kampintendant Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-04-22 Onderwerp: verzoek om vaststelling grenzen waarbinnen gewandeld mag worden.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: van As, A., kampintendant Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-04-22 Onderwerp: verzoek om vaststelling grenzen waarbinnen gewandeld mag worden.

Verzoek van J. Buijvoets aan A. van As om vaststelling grenzen waarbinnen gewandeld mag worden.

Van: ter Veer, B.I.A.A., Mr. Aan: de Commandanten van de bewarings- en verblijfskampen Plaats: Den Haag Datum: 1946-10-17 Onderwerp: Inbeslagneming van goederen die de gedetineerden ten onrechte in bezit hebben,. De inbeslag genomen goederen blijven toebehoren aan de gedetineerde, hij mag er niet over beschikken.

Van: ter Veer, B.I.A.A., Mr. Aan: de Commandanten van de bewarings- en verblijfskampen Plaats: Den Haag Datum: 1946-10-17 Onderwerp: Inbeslagneming van goederen die de gedetineerden ten onrechte in bezit hebben,. De inbeslag genomen goederen blijven toebehoren aan de gedetineerde, hij mag er niet over beschikken.

Order van Ter Veer aan de commandanten van de Bewarings- en Verblijfskampen

Van: Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946 Onderwerp: handgeschreven notitie betreffende Ketelhuis, technische installaties en werkuitvoering. Hoofdstoker Venekamp en stoker Tabak

Van: Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946 Onderwerp: handgeschreven notitie betreffende Ketelhuis, technische installaties en werkuitvoering. Hoofdstoker Venekamp en stoker Tabak

Notitie over ketelhuis en daar werkende personen

Leo Harry Abas woonde in Amsterdam, was Nederlands staatsburger. Door de Gestapo gearresteerd op 29-01-1944 in Hamburg, en overgebracht naar Buchenwald. Op 19-04-1944 vervoerd naar de Hausgefängenis der Gestapo in Hamburg.&nbsp;

Programmablad Buhne Lager Westerbork&nbsp; Voorstelling: Bunter Abend&nbsp; Datum: 1943-07

Programmablad Buhne Lager Westerbork&nbsp; Voorstelling: Bunter Abend&nbsp; Datum: 1943-07

Programma Bunter Abend

Registratiekaart (Registration Record) van Maud Clara Grietje Hedeman, in verband met haar repatriëring naar Nederland, aug. 1945.

Registratiekaart van Maud Clara Grietje Hedeman

Hoofdgebouw.&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945.&nbsp; Zicht op barak 33 (sociale dienst) binnen tweede omheining.

Hoofdgebouw.&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945.&nbsp; Zicht op barak 33 (sociale dienst) binnen tweede omheining.

Foto met zicht op barak 33 in het Interneringskamp Westerbork

Van: Frank, S. Aan: Medema, fam. Plaats: Bourtange Datum: 1942-12-08 Onderwerp: Bericht van overlijden van weduwe Braaf, de moeder van Henriette en Betsy van Hoorn.

Van: Frank, S. Aan: Medema, fam. Plaats: Bourtange Datum: 1942-12-08 Onderwerp: Bericht van overlijden van weduwe Braaf, de moeder van Henriette en Betsy van Hoorn.

Briefkaart van S. Frank aan de fam. Medema vanuit Bourtange

Bewijs van crematie Datum: 05-04-1943 Nr. 154 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Gans, Henderine geb. 29-06-88 overleden 30-03-1943 te Westerbork op: 02-04-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 05-04-1943 Nr. 154 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Gans, Henderine geb. 29-06-88 overleden 30-03-1943 te Westerbork op: 02-04-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Henderine Gans

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Prov. Mil. Commissaris in Provincie Drenthe te Assen Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-18 Onderwerp: verspreiding geruchten over kamp Westerbork. Rapport van drie bladzijden met getuigenisverslagen over het gedrag van een bewaker van de Binnenlandse Strijdkrachten die, onder valse naam, bij bewoners van Zeijen langsging en hen intimideerde en verhalen vertelde over het levend verbranden van NSB'ers in Interneringskamp Westerbork. Er zal van de bewaker een proces-verbaal worden opgemaakt.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Prov. Mil. Commissaris in Provincie Drenthe te Assen Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-18 Onderwerp: verspreiding geruchten over kamp Westerbork. Rapport van drie bladzijden met getuigenisverslagen over het gedrag van een bewaker van de Binnenlandse Strijdkrachten die, onder valse naam, bij bewoners van Zeijen langsging en hen intimideerde en verhalen vertelde over het levend verbranden van NSB'ers in Interneringskamp Westerbork. Er zal van de bewaker een proces-verbaal worden opgemaakt.

Rapport van J. G. Buijvoets aan de Prov. Mil. Comm. in Provincie Drenthe te Assen

Foto van het gezin Spetter-Dessaur Plaats: Haarlem Datum: 1931

Foto van het gezin Spetter-Dessaur Plaats: Haarlem Datum: 1931

Foto van het gezin Spetter-Dessaur

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

1939

Juli 1939

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942-03-22 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22; hij mag per maand 15 RM ontvangen; er zijn weer 6 weken voorbij; het is zondag en om 19.00 zal hij zich proberen voor te stellen hoe het thuis is; graag een bericht hoe het met allen gaat; Nora kan om de 14 dagen schrijven…

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942-03-22 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22; hij mag per maand 15 RM ontvangen; er zijn weer 6 weken voorbij; het is zondag en om 19.00 zal hij zich proberen voor te stellen hoe het thuis is; graag een bericht hoe het met allen gaat; Nora kan om de 14 dagen schrijven…

Brief van Isaac van Bergen aan zijn vrouw en kinderen vanuit Buchenwald

Informatie over Levie Bonn (1878-1943).

JoelHond

Joel
Hond