In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Haringman, A. Aan: van Hulstijn, zuster Plaats: Geesbrug, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: contact; zuster van Hulstijn was werkzaam als verpleegster in het Bethesda ziekenhuis in Hoogeveen.

Van: Haringman, A. Aan: van Hulstijn, zuster Plaats: Geesbrug, Joods werkkamp Datum: 1942 Onderwerp: contact; zuster van Hulstijn was werkzaam als verpleegster in het Bethesda ziekenhuis in Hoogeveen.

Enveloppe beschreven door A. Haringman aan zuster van Hulstijn vanuit het Joods werkkamp Geesbrug

Foto van de ingang van het (Joods) werkkamp Twilhaar.

Foto van de ingang van het (Joods) werkkamp Twilhaar.

Foto van de ingang van het (Joods) werkkamp Twilhaar

Van: Boellaard, A.P.H., Inspecteur der Marechaussee&nbsp; Aan: Inspecteur-Generaal der Nederlandse Politie, Afdeling II No.87-./42 Plaats: Den Haag Datum: 1942-04-30 Onderwerp: Opdracht tot toezicht en bewaking van Joodse tewerkgestelden in de werkkampen in Overijssel. Tevens een overzicht van de Joodse werkkampen in Overijssel met gegevens over ligging, bezetting en telefoonnummer.&nbsp;

Van: Boellaard, A.P.H., Inspecteur der Marechaussee&nbsp; Aan: Inspecteur-Generaal der Nederlandse Politie, Afdeling II No.87-./42 Plaats: Den Haag Datum: 1942-04-30 Onderwerp: Opdracht tot toezicht en bewaking van Joodse tewerkgestelden in de werkkampen in Overijssel. Tevens een overzicht van de Joodse werkkampen in Overijssel met gegevens over ligging, bezetting en telefoonnummer.&nbsp;

Brief over de bewaking van Joodse werkkampen in Overijssel

Foto van een groep Joodse dwangarbeiders en omstanders in het Joodse werkkamp Balderhaar. Plaats: Balderhaar, werkkamp Datum: 1942

Foto van een groep Joodse dwangarbeiders en omstanders in het Joodse werkkamp Balderhaar. Plaats: Balderhaar, werkkamp Datum: 1942

Foto van dwangarbeiders in het Joods werkkamp Balderhaar

Foto van de toegangspoort en enkele barakken van het Joodse werkkamp Kloosterhaar. Plaats: Kloosterhaar, werkkamp

Foto van de toegangspoort en enkele barakken van het Joodse werkkamp Kloosterhaar. Plaats: Kloosterhaar, werkkamp

Foto van de ingang van het (Joods ) werkkamp Kloosterhaar

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-09-15 Onderwerp: Werner heeft wat paperassen toegestuurd, zodat hij wanneer hij wordt gedeporteerd, niet teveel hoeft mee te slepen. Op de 14de ging er weer een transport; Frau Mahler is gedeporteerd, net als meer oud-ingezetenen. Mogelijk kan Werner tot het laatste transport blijven (november), desalniettemin houdt Werner zich gereed op elk moment gedeporteerd te worden.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-09-15 Onderwerp: Werner heeft wat paperassen toegestuurd, zodat hij wanneer hij wordt gedeporteerd, niet teveel hoeft mee te slepen. Op de 14de ging er weer een transport; Frau Mahler is gedeporteerd, net als meer oud-ingezetenen. Mogelijk kan Werner tot het laatste transport blijven (november), desalniettemin houdt Werner zich gereed op elk moment gedeporteerd te worden.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit kamp Westerbork

Foto van een groep Joodse dwangarbeiders Plaats: Kloosterhaar Datum: 1942 Onderwerp: groep mannen in Kloosterhaar, op de achtergrond een barak; Meijer de Lange staat helemaal rechts op de foto.

Foto van een groep Joodse dwangarbeiders Plaats: Kloosterhaar Datum: 1942 Onderwerp: groep mannen in Kloosterhaar, op de achtergrond een barak; Meijer de Lange staat helemaal rechts op de foto.

Foto van een groep mannen, waaronder Meijer de Lange in het Joodse werkkamp Kloosterhaar

Van: Klein, Jaap en Levit, Ben Aan: Kampinga, J. Plaats: Bergentheim, Joods werkkamp Kloosterhaar Datum: 1942-07-26 Onderwerp: gedrag en naamsverwisseling van kampgenoot Jacob Klein; de doctoren weten niet wat te doen met hem; ondanks alle ellende is het gevoel voor humor in het kamp nog niet verdwenen….

Van: Klein, Jaap en Levit, Ben Aan: Kampinga, J. Plaats: Bergentheim, Joods werkkamp Kloosterhaar Datum: 1942-07-26 Onderwerp: gedrag en naamsverwisseling van kampgenoot Jacob Klein; de doctoren weten niet wat te doen met hem; ondanks alle ellende is het gevoel voor humor in het kamp nog niet verdwenen….

Brief van Jaap aan J. Kampinga vanuit het Joodse werkkamp Kloosterhaar

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Estella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-07-16 Onderwerp: de ontslagen gemengd-gehuwden zijn maandag vertrokken; dinsdag kregen de bewoners te horen dat de jaargangen vanaf 1902 voor een keuring moesten verschijnen met als resultaat dat 229 kampbewoners klaar moesten staan om de volgende dag te vertrekken, een deel van de anderen is teruggesteld voor werkzaamheden in het kamp, een of voor andere redenen, de rest is ouder. De hele nacht is doorgewerkt om de personen voor het transport van de volgende dag zo goed mogelijk op reis te laten gaan; de mensen waren bijna allen nerveus en overstuur; de volgende ochtend vroeg afscheid nemen, het eerste transport kwam binnen. Het was een optocht van nood en ellende, de mensen die gewoon opgekomen waren zagen er keurig uit in tegenstelling tot degene die uit de gevangenis kwamen of waren opgepakt, zonder bagage. De binnengekomen mensen (ongeveer 950) kregen eten en drinken, werden geregistreerd en gingen weer terug naar het station; vandaag (de 16de) zijn de mensen per auto binnengekomen vanaf het station; op woensdag de 15de een aankondiging van een keuring voor de jaargangen 1898-190, ongeveer 100 personen, waaronder binnengekomen Groningers van 10 juli. Op de 16de weer een groep uit Amsterdam, waaronder een broer van Stella en zijn vrouw. Werner heeft ze kunnen spreken. Ze waren zonder eten en drinken binnengekomen. Werner heeft ze nog boterhammen kunnen meegeven. Met de auto gingen ze samen terug naar de trein. De Grüne Polizei begeleide het transport. Ze waren terughoudend en fatsoenlijk. Werner denkt zelf ook niet lang meer in kamp Westerbork te kunnen verblijven.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Estella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-07-16 Onderwerp: de ontslagen gemengd-gehuwden zijn maandag vertrokken; dinsdag kregen de bewoners te horen dat de jaargangen vanaf 1902 voor een keuring moesten verschijnen met als resultaat dat 229 kampbewoners klaar moesten staan om de volgende dag te vertrekken, een deel van de anderen is teruggesteld voor werkzaamheden in het kamp, een of voor andere redenen, de rest is ouder. De hele nacht is doorgewerkt om de personen voor het transport van de volgende dag zo goed mogelijk op reis te laten gaan; de mensen waren bijna allen nerveus en overstuur; de volgende ochtend vroeg afscheid nemen, het eerste transport kwam binnen. Het was een optocht van nood en ellende, de mensen die gewoon opgekomen waren zagen er keurig uit in tegenstelling tot degene die uit de gevangenis kwamen of waren opgepakt, zonder bagage. De binnengekomen mensen (ongeveer 950) kregen eten en drinken, werden geregistreerd en gingen weer terug naar het station; vandaag (de 16de) zijn de mensen per auto binnengekomen vanaf het station; op woensdag de 15de een aankondiging van een keuring voor de jaargangen 1898-190, ongeveer 100 personen, waaronder binnengekomen Groningers van 10 juli. Op de 16de weer een groep uit Amsterdam, waaronder een broer van Stella en zijn vrouw. Werner heeft ze kunnen spreken. Ze waren zonder eten en drinken binnengekomen. Werner heeft ze nog boterhammen kunnen meegeven. Met de auto gingen ze samen terug naar de trein. De Grüne Polizei begeleide het transport. Ze waren terughoudend en fatsoenlijk. Werner denkt zelf ook niet lang meer in kamp Westerbork te kunnen verblijven.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-09-29 Onderwerp: Stella is directrice van een kindertehuis geworden; de communicatie met haar vindt Werner moeilijk; voorbereidingen vinden plaats voor het onderbrengen van 15.000 personen; over wanneer te gaan trouwen, praktische overwegingen, geen huwelijksfeest, huwelijkse voorwaarden; gelukwensen van Werners vrienden vanuit kamp Westerbork; over de hapjes tijdens het feestje in het kamp, mevrouw Mahler heeft haar best gedaan; dank voor het toegestuurde pakket; over de nieuwe barakken, over de huisjes, over de vrijgezellenbarakken, waarvan er nog maar twee zijn. De andere werden een onderdeel van het ziekenhuis, de polikliniek…; &nbsp;over prikkeldraadversperring en een met prikkeldraad omgeven vrouwenkamp en de doorgangsbarakken die niet toegankelijk zijn; wachttorens en de buitenbewaking door Nederlandse Waffen-SS; kampgracht van 5 meter breed en 2 meter diep; als je bijvoorbeeld bij de familie Mahler in de kamer wilt zitten van 2 bij 3 dan is het stampvol met soms 10- tot 14 personen; op de slaapzaal van Werner slapen 40 personen, ‘s avonds is er veel visite om kaart te spelen, te eten, muziek te maken of om ergens te zijn; voetbalwedstrijden en muziek; tussen twee grote barakken speelden op een bank, een accordeonist en een violist en een zanger; Joods-, Jazz- en zigeuner repertoire. Honderden mensen staan in de koele avond om de muzikanten heen, er wordt meegezongen, gefloten en geapplaudisseerd; over hygiënische maatregelen en quarantaine; de aftakking van het spoor naar het kamp zal spoedig klaar zijn; Werner zal voor Stella uitkijken naar Jacob Hijmans en Benjamin Blitz; Werner voltooide de brief op zijn werkplaats. Werner heeft Hijmans gevonden. Hij werkt bij het graven van een grote sloot en is ploegbaas geworden; Benjamin Blitz ligt in het ziekenhuis, waarschijnlijk zal hij aanstaande maandag op transport moeten, zodra zijn twee kinderen uit het ziekenhuis zijn ontslagen; Bets Bino is de 28ste op transport gesteld, met een brancard is zij naar het station van Hooghalen gebracht, twee brieven uit Birkenau van twee mannen die met het eerste transport zijn vetrokken. Ze hopen op een hereniging met hun gezin rond kerst. Het werk is te doen.&nbsp;

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-09-29 Onderwerp: Stella is directrice van een kindertehuis geworden; de communicatie met haar vindt Werner moeilijk; voorbereidingen vinden plaats voor het onderbrengen van 15.000 personen; over wanneer te gaan trouwen, praktische overwegingen, geen huwelijksfeest, huwelijkse voorwaarden; gelukwensen van Werners vrienden vanuit kamp Westerbork; over de hapjes tijdens het feestje in het kamp, mevrouw Mahler heeft haar best gedaan; dank voor het toegestuurde pakket; over de nieuwe barakken, over de huisjes, over de vrijgezellenbarakken, waarvan er nog maar twee zijn. De andere werden een onderdeel van het ziekenhuis, de polikliniek…; &nbsp;over prikkeldraadversperring en een met prikkeldraad omgeven vrouwenkamp en de doorgangsbarakken die niet toegankelijk zijn; wachttorens en de buitenbewaking door Nederlandse Waffen-SS; kampgracht van 5 meter breed en 2 meter diep; als je bijvoorbeeld bij de familie Mahler in de kamer wilt zitten van 2 bij 3 dan is het stampvol met soms 10- tot 14 personen; op de slaapzaal van Werner slapen 40 personen, ‘s avonds is er veel visite om kaart te spelen, te eten, muziek te maken of om ergens te zijn; voetbalwedstrijden en muziek; tussen twee grote barakken speelden op een bank, een accordeonist en een violist en een zanger; Joods-, Jazz- en zigeuner repertoire. Honderden mensen staan in de koele avond om de muzikanten heen, er wordt meegezongen, gefloten en geapplaudisseerd; over hygiënische maatregelen en quarantaine; de aftakking van het spoor naar het kamp zal spoedig klaar zijn; Werner zal voor Stella uitkijken naar Jacob Hijmans en Benjamin Blitz; Werner voltooide de brief op zijn werkplaats. Werner heeft Hijmans gevonden. Hij werkt bij het graven van een grote sloot en is ploegbaas geworden; Benjamin Blitz ligt in het ziekenhuis, waarschijnlijk zal hij aanstaande maandag op transport moeten, zodra zijn twee kinderen uit het ziekenhuis zijn ontslagen; Bets Bino is de 28ste op transport gesteld, met een brancard is zij naar het station van Hooghalen gebracht, twee brieven uit Birkenau van twee mannen die met het eerste transport zijn vetrokken. Ze hopen op een hereniging met hun gezin rond kerst. Het werk is te doen.&nbsp;

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-04-26 Onderwerp: het is zondagmiddag, Werner heeft tijd voor het schrijven van een uitgebreide brief, anderen doen een dutje of lezen een boek. Er is veel onrust bij Werner; een pakketje ontvangen voor de Solomons; Tilly Spitz ligt in het ziekenhuis; ontmoeting met verschillende personen; de inhoud van het gekregen koffertje zal Werner bewaren; over vele zieken in het kamp; mevrouw Mahler heeft een brandwond; over wat Stella te weten is gekomen of Werners werk, waar hij nooit over schrijft; over keuzes, blijven in Amsterdam en wat erna, iedereen zal moeten vertrekken, Nederland zal aan het einde van het jaar vrij van Joden zijn; ‘Dus nog 8 tot 10 maanden en de laatste trein zal vertrekken’; transport van 200 mensen naar Theresienstadt (20 april vertrek vanuit kamp Westerbork, een dag later vanuit Amsterdam), het transport zal aangevuld worden met mensen uit Amsterdam en elders, meestal oud-frontstrijders; er gaan geruchten dat gemengd-gehuwden zullen worden ontslagen; een grammofoon in de barak (barak 21) binnengekomen. Er wordt geluisterd naar opera's en operettes; gisteren was de laatste dag dat Joden uit de provincies zich naar Vught konden begeven. Nu alleen nog Joden in Amsterdam; de Solomons bedanken voor het pakketje, een van hen ligt in barak 82, het ziekenhuis; E. van Minden-Schlossberg bevindt zich nog in het kamp. Ze woont in barak 69, ze was niet thuis; Voor Spitz is een pakketje binnengekomen.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-04-26 Onderwerp: het is zondagmiddag, Werner heeft tijd voor het schrijven van een uitgebreide brief, anderen doen een dutje of lezen een boek. Er is veel onrust bij Werner; een pakketje ontvangen voor de Solomons; Tilly Spitz ligt in het ziekenhuis; ontmoeting met verschillende personen; de inhoud van het gekregen koffertje zal Werner bewaren; over vele zieken in het kamp; mevrouw Mahler heeft een brandwond; over wat Stella te weten is gekomen of Werners werk, waar hij nooit over schrijft; over keuzes, blijven in Amsterdam en wat erna, iedereen zal moeten vertrekken, Nederland zal aan het einde van het jaar vrij van Joden zijn; ‘Dus nog 8 tot 10 maanden en de laatste trein zal vertrekken’; transport van 200 mensen naar Theresienstadt (20 april vertrek vanuit kamp Westerbork, een dag later vanuit Amsterdam), het transport zal aangevuld worden met mensen uit Amsterdam en elders, meestal oud-frontstrijders; er gaan geruchten dat gemengd-gehuwden zullen worden ontslagen; een grammofoon in de barak (barak 21) binnengekomen. Er wordt geluisterd naar opera's en operettes; gisteren was de laatste dag dat Joden uit de provincies zich naar Vught konden begeven. Nu alleen nog Joden in Amsterdam; de Solomons bedanken voor het pakketje, een van hen ligt in barak 82, het ziekenhuis; E. van Minden-Schlossberg bevindt zich nog in het kamp. Ze woont in barak 69, ze was niet thuis; Voor Spitz is een pakketje binnengekomen.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-05-10 Onderwerp: Werner heeft bericht van zijn ouders ontvangen. Ze zitten in een kamp van de Joodse gemeente Essen, in Essen-Steele. Zijn vader werkt een hele dag in een fabriek. Ze wonen op een kamer met vier personen; Werner hoopt op een reisvergunning voor Stella, zodat ze hem in Westerbork kan gaan bezoeken; De familie Mahler komt op 18 mei naar Amsterdam. Ze hebben veel voor Werner gedaan.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-05-10 Onderwerp: Werner heeft bericht van zijn ouders ontvangen. Ze zitten in een kamp van de Joodse gemeente Essen, in Essen-Steele. Zijn vader werkt een hele dag in een fabriek. Ze wonen op een kamer met vier personen; Werner hoopt op een reisvergunning voor Stella, zodat ze hem in Westerbork kan gaan bezoeken; De familie Mahler komt op 18 mei naar Amsterdam. Ze hebben veel voor Werner gedaan.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-05-27/31 Onderwerp: de vakantiedagen zijn voorbij, gebleven is de herinnering van een paar uren samenzijn, het weer was tegengevallen; behoefte aan een langere tijd samen te zijn; over hun liefde en omgang als dertigers; pakje is binnengekomen, ook dank namens de familie Mahler; het bezoek aan Amsterdam zal waarschijnlijk pas in juli plaatsvinden; over Werners gevoelens voor Stella.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-05-27/31 Onderwerp: de vakantiedagen zijn voorbij, gebleven is de herinnering van een paar uren samenzijn, het weer was tegengevallen; behoefte aan een langere tijd samen te zijn; over hun liefde en omgang als dertigers; pakje is binnengekomen, ook dank namens de familie Mahler; het bezoek aan Amsterdam zal waarschijnlijk pas in juli plaatsvinden; over Werners gevoelens voor Stella.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-07-02 Onderwerp: op 7 juli zal Werner naar Amsterdam kunnen gaan; kamp Westerbork gaat een doorgangskamp worden. Alle Joden zijn verplicht om te werken en zullen naar arbeidskampen het Oosten worden ondergebracht. In Drenthe zullen al deze mensen in eerste instantie worden samengebracht om vervolgens te worden doorgestuurd; de familie Nakler is in Amsterdam. Ze willen Stella graag spreken. ‘Het lijkt er dus op dat wij over een paar weken van hier vertrekken. Misschien bestaat er nog een kans dat ik hier kan blijven’; Velen zijn van plan om nog vlug te gaan trouwen. Werner heeft er ook nog even aan gedacht: 'Is dat nodig, is dat nuttig';&nbsp;

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1942-07-02 Onderwerp: op 7 juli zal Werner naar Amsterdam kunnen gaan; kamp Westerbork gaat een doorgangskamp worden. Alle Joden zijn verplicht om te werken en zullen naar arbeidskampen het Oosten worden ondergebracht. In Drenthe zullen al deze mensen in eerste instantie worden samengebracht om vervolgens te worden doorgestuurd; de familie Nakler is in Amsterdam. Ze willen Stella graag spreken. ‘Het lijkt er dus op dat wij over een paar weken van hier vertrekken. Misschien bestaat er nog een kans dat ik hier kan blijven’; Velen zijn van plan om nog vlug te gaan trouwen. Werner heeft er ook nog even aan gedacht: 'Is dat nodig, is dat nuttig';&nbsp;

Plattegrond met gevels en riolering van barak 22&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: Opmerking: riolering en woonfunctie

Plattegrond met gevels en riolering van barak 22&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: Opmerking: riolering en woonfunctie

Plattegrond met aanzichten en doorsnede van barak 22 in het woonoord Schattenberg

Gebeurtenissen kamp Westerbork

Landelijke razzia op Nederlandse Sinti en Roma

Betreft: plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 70 in Kamp Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: januari 1959 Opmerking: voorbereidingen tot het aanpassen van de indeling van de barak, zodat gezinnen een eigen woonruimte hebben.

Betreft: plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 70 in Kamp Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: januari 1959 Opmerking: voorbereidingen tot het aanpassen van de indeling van de barak, zodat gezinnen een eigen woonruimte hebben.

Plattegrond met aanzichten- en een doorsnede van barak 70 in woonoord Schattenberg

Plattegrond met gevels en riolering barak 9 Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1965-09-30 Opmerking: toneel, orkestbak, zaal, jeugdzaal. Er is ook een filmcabine voor het draaien van films.

Plattegrond met gevels en riolering barak 9 Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1965-09-30 Opmerking: toneel, orkestbak, zaal, jeugdzaal. Er is ook een filmcabine voor het draaien van films.

Plattegrond met aanzichten en doorsnede van barak 9 in het woonoord Schattenberg

Barak 27 douchebarak (badhuis) Schattenberg&nbsp; Schaal:&nbsp;1:100 Datum:

Barak 27 douchebarak (badhuis) Schattenberg&nbsp; Schaal:&nbsp;1:100 Datum:

Plattegrond met aanzichten en doorsnede van het badhuis, barak 27, in het woonoord Schattenberg

Plattegrond met riolering en gevels van barak 12&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1965-08-24 Opmerking: riolering en woonfunctie

Plattegrond met riolering en gevels van barak 12&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1965-08-24 Opmerking: riolering en woonfunctie

Plattegrond met aanzichten en doorsnede van barak 12 in het woonoord Schattenberg

Plattegrond met riolering en gevels van barak 44&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1965-01-28 Opmerking: riolering en woonfunctie

Plattegrond met riolering en gevels van barak 44&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1965-01-28 Opmerking: riolering en woonfunctie

Plattegrond met aanzichten en doorsnede van barak 44 in het woonoord Schattenberg

Van: de gemeente Scheemda Aan: Zoutman, Harmke Plaats: Scheemda Datum: 1941-10-31 Onderwerp: Harmke was de contactpersoon van de familie Frankforter tijdens hun verblijf in kamp Westerbork.

Van: de gemeente Scheemda Aan: Zoutman, Harmke Plaats: Scheemda Datum: 1941-10-31 Onderwerp: Harmke was de contactpersoon van de familie Frankforter tijdens hun verblijf in kamp Westerbork.

IsaäcHalberstadt

Isaäc
Halberstadt