In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Bewijs van Erkrankungsmeldung/Ziekmelding Van: Polak, Henriette Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-12-30 Onderwerp: heeft klachten vanwege inenting

Bewijs van Erkrankungsmeldung/Ziekmelding Van: Polak, Henriette Plaats: Theresienstadt Datum: 1944-12-30 Onderwerp: heeft klachten vanwege inenting

Bewijs van ziekmelding van Henriëtte Polak in Theresienstadt

Lagerbefehl No. 80 Datum: 1944-06-14 Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Nieuwe indeling Dienstbereiche Blz.: 4

Lagerbefehl No. 80 Datum: 1944-06-14 Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Nieuwe indeling Dienstbereiche Blz.: 4

Lagerbefehl No. 80

Receptenboek met 32 gerechten. Achterin het boekje staat de inhoudsopgave. Het receptenboek bevat ook enkele rekensommen, tekeningen (van Ruth David) en kinderverhalen.

Receptenboek met 32 gerechten. Achterin het boekje staat de inhoudsopgave. Het receptenboek bevat ook enkele rekensommen, tekeningen (van Ruth David) en kinderverhalen.

Receptenboek van chef-kok Ernst David in kamp Westerbork

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 07-06-1943 Nr. 331 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Rosianski, Joseph geb. 02-04-78 overleden te Westerbork op 31-05-1943 op 04-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 07-06-1943 Nr. 331 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Rosianski, Joseph geb. 02-04-78 overleden te Westerbork op 31-05-1943 op 04-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Joseph Rosianski

Brief Van: Ina Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-23 Onderwerp: Ina schrijft dat Henk zich gisteren bij de Joodse Raad heeft moeten melden met zijn papieren wat volgens haar een bewijs is dat ze met Stella's geval bezig zijn. Manuel en Gretha moeten morgen ook naar Westerbork. Met enveloppe

Brief Van: Ina Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-23 Onderwerp: Ina schrijft dat Henk zich gisteren bij de Joodse Raad heeft moeten melden met zijn papieren wat volgens haar een bewijs is dat ze met Stella's geval bezig zijn. Manuel en Gretha moeten morgen ook naar Westerbork. Met enveloppe

Brief van Ina aan Estella de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

Bewijs van crematie Datum: 23-06-1943 Nr. 374 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Polak, Egbert Gustaaf geb. 24-12-72 overleden te Westerbork op 20-06-1943 op 22-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 23-06-1943 Nr. 374 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Polak, Egbert Gustaaf geb. 24-12-72 overleden te Westerbork op 20-06-1943 op 22-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Egbert Gustaaf Polak

Van: Polak, L. (tante van Jopie) Aan: Jopie (Kortoef) Datum: 1943-09-16 Plaats: Amsterdam Onderwerp: Ik vind het erg dat je Pa en Ma misgelopen hebt. Ze waren net drie dagen weg toen jij kwam. (Jopie kwam op 12 september 1943 vanuit kamp Vught in kamp Westerbork terecht. Zijn ouders waren op de 7de doorgestuurd naar Auschwitz. Jopie zou de 14de volgen) Een troost is dat je naar dezelfde plaats gaat als zij. Misschien spreek je ze daar…Probeer je in de trein een brief aan iemand mee te geven, dat hebben Pa en Ma ook gedaan. Als je niet doorgestuurd wordt, zend dan dinsdagmorgen meteen een telegram als het mag aan Liese Polak, p.a de Groot…. (De brief is waarschijnlijk retour gekomen, omdat Jopie al was doorgestuurd.)

Van: Polak, L. (tante van Jopie) Aan: Jopie (Kortoef) Datum: 1943-09-16 Plaats: Amsterdam Onderwerp: Ik vind het erg dat je Pa en Ma misgelopen hebt. Ze waren net drie dagen weg toen jij kwam. (Jopie kwam op 12 september 1943 vanuit kamp Vught in kamp Westerbork terecht. Zijn ouders waren op de 7de doorgestuurd naar Auschwitz. Jopie zou de 14de volgen) Een troost is dat je naar dezelfde plaats gaat als zij. Misschien spreek je ze daar…Probeer je in de trein een brief aan iemand mee te geven, dat hebben Pa en Ma ook gedaan. Als je niet doorgestuurd wordt, zend dan dinsdagmorgen meteen een telegram als het mag aan Liese Polak, p.a de Groot…. (De brief is waarschijnlijk retour gekomen, omdat Jopie al was doorgestuurd.)

Brief van L. Polak aan Jopie in kamp Westerbork vanuit Amsterdam

Van: Office Palestinien de Suisse Aan: Wijnberg, Simon, Dr. Datum: 1944-01-29 Plaats: Barneveld, huize De Biezen Mededeling dat de heer Wijnberg en zijn gezin op de zesde lijst voor een Palestina Certificaat is geplaatst. Simon Wijnberg bevindt zich op dat moment in kamp Westerbork. De aanvraag om in aanmerking voor een Palestina certificaat in aanmerking te komen is in Barneveld (De Biezen) gedaan.

Van: Office Palestinien de Suisse Aan: Wijnberg, Simon, Dr. Datum: 1944-01-29 Plaats: Barneveld, huize De Biezen Mededeling dat de heer Wijnberg en zijn gezin op de zesde lijst voor een Palestina Certificaat is geplaatst. Simon Wijnberg bevindt zich op dat moment in kamp Westerbork. De aanvraag om in aanmerking voor een Palestina certificaat in aanmerking te komen is in Barneveld (De Biezen) gedaan.

Brief van Office Palestinien de Suisse aan Simon Wijnberg

Van: Commissie voor oorlogspleegkinderen Aan: Oudshoorn, A.C. Plaats: Amsterdam Datum: 1947-01-06 Onderwerp: Aankondiging van de behandeling van de zaak rond de voogdij over Ruth Heller.

Van: Commissie voor oorlogspleegkinderen Aan: Oudshoorn, A.C. Plaats: Amsterdam Datum: 1947-01-06 Onderwerp: Aankondiging van de behandeling van de zaak rond de voogdij over Ruth Heller.

Brief van Commissie voor Oorlogspleegkinderen te Amsterdam aan de heer en mevrouw Oudshoorn

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 243 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Meyer, Mozina Marianne geb. 11-07-73 overleden te Westerbork op 29-04-1943 op: 30-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 243 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Meyer, Mozina Marianne geb. 11-07-73 overleden te Westerbork op 29-04-1943 op: 30-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Mozina Marianna Meijer

Van: Kattenburg, G. Aan: Haan, de, R. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-09-23 Onderwerp: informatie over transporten en de verschillende concentratiekampen op basis van binnengekomen brieven, over kamp Westerbork en Vught en het lot van de Joden zover zij zich nog niet in de kampen bevinden en de toekomst van de kampen in Nederland. Als p.s. schrijft Greet, die voor de Joodse Raad werkt: ‘Als wij ook nog gaan, haal je ons dan ook terug’.

Van: Kattenburg, G. Aan: Haan, de, R. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-09-23 Onderwerp: informatie over transporten en de verschillende concentratiekampen op basis van binnengekomen brieven, over kamp Westerbork en Vught en het lot van de Joden zover zij zich nog niet in de kampen bevinden en de toekomst van de kampen in Nederland. Als p.s. schrijft Greet, die voor de Joodse Raad werkt: ‘Als wij ook nog gaan, haal je ons dan ook terug’.

Brief van Greet Kattenburg aan Rudie de Haan vanuit Amsterdam (kantoor Joodse Raad)

Van: Brilleslijper, Hartog Aan: beste vrienden Plaats: onderweg Datum: 1944-04-18 Onderweg: onderweg (vanuit &nbsp;de gevangenis) naar kamp Westerbork; het adres zal barak 67 worden; graag kleren en dekens van ieder apart toesturen…

Van: Brilleslijper, Hartog Aan: beste vrienden Plaats: onderweg Datum: 1944-04-18 Onderweg: onderweg (vanuit &nbsp;de gevangenis) naar kamp Westerbork; het adres zal barak 67 worden; graag kleren en dekens van ieder apart toesturen…

Brief van Hartog Brilleslijper aan zijn vrienden onderweg naar kamp Westerbork

Situatie van het woonoord in de naaste toekomst Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1965-07-12&nbsp; Overgang Schattenberg - Radiosterrenwacht. Aangegeven de barakken die hun functie zullen blijven behouden, barakken die zijn verwijderd of verwijderd zullen worden of in het woonoord een andere bestemming zullen krijgen.

Situatie van het woonoord in de naaste toekomst Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1965-07-12&nbsp; Overgang Schattenberg - Radiosterrenwacht. Aangegeven de barakken die hun functie zullen blijven behouden, barakken die zijn verwijderd of verwijderd zullen worden of in het woonoord een andere bestemming zullen krijgen.

Plattegrond van het woonoord Schattenberg in 1965

Joodse gemeenten in Noord-Holland

Joodse gemeente Beverwijk

Van: Polak-van Gelder, Vera Aan: Beste vader en moeder Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-31 Onderwerp: Sal heeft griep en eet niets; over verschil tussen Wehrmachtstempels (60.000&gt;) en Joodse Raad stempels (80.000&gt;). Ze hebben zelf de nummers 88745 en 88746; onzekerheid over de waarde van hun stempel.

Van: Polak-van Gelder, Vera Aan: Beste vader en moeder Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-10-31 Onderwerp: Sal heeft griep en eet niets; over verschil tussen Wehrmachtstempels (60.000&gt;) en Joodse Raad stempels (80.000&gt;). Ze hebben zelf de nummers 88745 en 88746; onzekerheid over de waarde van hun stempel.

Brief van Vera Polak-van Gelder aan haar ouders vanuit kamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 196 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Vilbach, Marianne geb. 04-07-66 overleden te Westerbork op 15-04-1943 op: 19-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 196 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Vilbach, Marianne geb. 04-07-66 overleden te Westerbork op 15-04-1943 op: 19-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Marianne Vilbach

Transport Transport. Mensen met bagage bij de trein staan te wachten Kamp Westerbork, 1942 Een Nederlandse politieman en iemand van de Grüne Polizei zijn ook op de foto te zien.

Transport Transport. Mensen met bagage bij de trein staan te wachten Kamp Westerbork, 1942 Een Nederlandse politieman en iemand van de Grüne Polizei zijn ook op de foto te zien.

Kampgevangenen wachten met hun bagage voor een rijtuig van de deportatietrein

Joodse werkkampen

Heidemij

Tekst. Tekst met illustratie uit he Kamp Westerbork, 1943-09-27. Foto van het boek Humor und Melodie (Cabaret).

Tekst. Tekst met illustratie uit he Kamp Westerbork, 1943-09-27. Foto van het boek Humor und Melodie (Cabaret).

Illustratie en tekst uit het revueboek Humor und Melodie

Van: Asscher, Benjamin&nbsp; Onderwerp: zijn vrijlating op 16 juni 1943 uit kamp Westerbork. Benjamins vader William werd op dezelfde dag vrijgelaten.

Van: Asscher, Benjamin&nbsp; Onderwerp: zijn vrijlating op 16 juni 1943 uit kamp Westerbork. Benjamins vader William werd op dezelfde dag vrijgelaten.

Vrijlatingsbewijs voor Benjamin Asscher

https://www.geni.com/people/Leofried-Durlacher/6000000027454012034

Francinade Haan

Francina
de Haan