In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: kampgevangenen staan in de deuropening van een wagon, kort voor het vertrek van de trein.

Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: kampgevangenen staan in de deuropening van een wagon, kort voor het vertrek van de trein.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Familiefoto van Loeb, Willem Leopold, Loeb-Spiegel, Meta en Loeb, Eva Plaats: Den Haag, Emmastraat 164 Datum: ca. 1920

Familiefoto van Loeb, Willem Leopold, Loeb-Spiegel, Meta en Loeb, Eva Plaats: Den Haag, Emmastraat 164 Datum: ca. 1920

Foto van Meta Loeb-Spiegel, Willem en Eva

Jonas Beem (Johnny genoemd) werd op 21 oktober 1922 in Amsterdam geboren als eerste zoon van Moïse Beem en Dina Beem-van Allemans. Na hem kwamen nog zeven broers en een zusje. Hij woonde in de Weesperstraat 89A in Amsterdam. Hij zat – zoals zoveel kinderen uit die buurt – op de Palacheschool. Jonas (Johnny) werd magazijnbediende. Ergens in de eerste helft van 1942 kreeg hij een oproep voor een werkkamp, misschien Sellingerbeetse. Zijn één jaar jongere broer Joop heeft hem daar nog bezocht. Na de ontruiming van het werkkamp op 2 oktober 1942 werd hij naar Westerbork afgevoerd, waar hij op één na alle gezinsleden terug zag.&nbsp; Op één na, want zijn broer Joop was inmiddels ondergedoken. Het hele gezin werd op 12 oktober 1942 op transport gesteld naar Auschwitz, waar zij laat in de avond van de 14e oktober aankwamen. Een dag later werd Jonas (Johnny) met zijn vader en zijn 16-jarige broer Abraham&nbsp; “geselecteerd”, terwijl hij zijn moeder met de jongste vijf kinderen doorgestuurd zag worden naar de gaskamers. Volgens het Rode Kruis overleed hij op 28 februari 1943. Hij was toen 21 jaar.&nbsp;

Foto van Fijtje Gosschalk (1909-1943)

Foto van Fijtje Gosschalk

Transport Transport uit Westerbork Westerbork, kamp, 1944-05-19 Bij de trein ligt een vrouw (Frouwke Kroon) op een rijdende brancard met grote wielen.

Transport Transport uit Westerbork Westerbork, kamp, 1944-05-19 Bij de trein ligt een vrouw (Frouwke Kroon) op een rijdende brancard met grote wielen.

Een vrouw op een brancard bij de deportatietrein

Bewijs van crematie Datum: 23-06-1943 Nr. 367 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van Dijk, Isaac geb. 24-03-85 overleden te Westerbork op 17-06-1943 op 18-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 23-06-1943 Nr. 367 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van Dijk, Isaac geb. 24-03-85 overleden te Westerbork op 17-06-1943 op 18-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Isaac van Dijk

Vergunning afgegeven door het Rijksarbeidsbureau waarin Niphuis, J. toestemming wordt verleend om Tombowsky, H. in dienst te nemen als leerling landbouwer.&nbsp; Datum: 1942-06-12

Vergunning afgegeven door het Rijksarbeidsbureau waarin Niphuis, J. toestemming wordt verleend om Tombowsky, H. in dienst te nemen als leerling landbouwer.&nbsp; Datum: 1942-06-12

Vergunning Voor Herbert om bij een boer in Almelo te gaan werken

Ziekenhuis en politie-complex, centrale verwarming&nbsp; Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1940-08-19

Ziekenhuis en politie-complex, centrale verwarming&nbsp; Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1940-08-19

Bouwtekening van de centrale verwarming in het ziekenhuis van het centraal Vluchtelingenkamp

Van: Het Nederlandsche Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1947-10 Onderwerp: lot van Karel Lam.

Van: Het Nederlandsche Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1947-10 Onderwerp: lot van Karel Lam.

Verklaring van het Rode Kruis over het lot van Karel Lam

Rosa van der Hal-Prins Plaats: Valkenburg Datum: 1945-06-28 Over de terugkomst naar Nederland.

Rosa van der Hal-Prins Plaats: Valkenburg Datum: 1945-06-28 Over de terugkomst naar Nederland.

Gedicht van Rosa van der Hal-Prins

Bewijs van aanmelding Van: Snoek, Hermine Datum: 1942-11-05 Plaats: 's-Gravenhage

Bewijs van aanmelding Van: Snoek, Hermine Datum: 1942-11-05 Plaats: 's-Gravenhage

Bewijs van aanmelding van Hermine Snoek

Van: Sitters, (Jo of To) Aan: Annie (Bakker-Dobrowitsky) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-09-29 Onderwerp: Greet, haar moeder en Lien zijn vannacht weggehaald, voor alle zekerheid laat ik het je nog maar even weten; geprobeerd Bob te bereiken, maar hij hoorde dat hij ziek was; ze zijn al doorgestuurd naar Westerbork; hij heeft pakketjes gestuurd op het adres van Annie, dus als ze niet terechtkomen en worden teruggestuurd weet ze ervan…

Van: Sitters, (Jo of To) Aan: Annie (Bakker-Dobrowitsky) Plaats: Amsterdam Datum: 1943-09-29 Onderwerp: Greet, haar moeder en Lien zijn vannacht weggehaald, voor alle zekerheid laat ik het je nog maar even weten; geprobeerd Bob te bereiken, maar hij hoorde dat hij ziek was; ze zijn al doorgestuurd naar Westerbork; hij heeft pakketjes gestuurd op het adres van Annie, dus als ze niet terechtkomen en worden teruggestuurd weet ze ervan…

Brief van Sitters aan Annie vanuit Amsterdam

Van: van Koppelen Bannet, Mathilda Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1942-07-03 Onderwerp: antwoord op brief nummer 16; kleindochter Ellen is jarig. Mathilda heeft haar al lang niet meer gezien; de vrouwen hebben elkaar weinig nieuws te vertellen; het leven is eentonig; de zomer laat zich niet echt zien; groente is er in overvloed en er is ook divers fruit…De prijzen zijn echter hoog.

Van: van Koppelen Bannet, Mathilda Aan: de familie Smit-Koppelen Plaats: Rotterdam Datum: 1942-07-03 Onderwerp: antwoord op brief nummer 16; kleindochter Ellen is jarig. Mathilda heeft haar al lang niet meer gezien; de vrouwen hebben elkaar weinig nieuws te vertellen; het leven is eentonig; de zomer laat zich niet echt zien; groente is er in overvloed en er is ook divers fruit…De prijzen zijn echter hoog.

Brief van Mathilda van Koppelen-Bannet aan het gezin Smit-van Koppelen vanuit Rotterdam

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Commissaris der Koningin Drenthe Aan: Dulfer, R.V. Plaats: Assen Datum: 1966-12-27 Onderwerp: Herinneringsteken Westerbork In 1969 zal volgens de brief het kamp volledig ontruimd zijn. Het zou daarna het moment zijn om een monument te plaatsen.

Van: Commissaris der Koningin Drenthe Aan: Dulfer, R.V. Plaats: Assen Datum: 1966-12-27 Onderwerp: Herinneringsteken Westerbork In 1969 zal volgens de brief het kamp volledig ontruimd zijn. Het zou daarna het moment zijn om een monument te plaatsen.

BetjeHaag-Lopes Cardozo

Betje
Haag-Lopes Cardozo