In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Rompel, J.G.M., administrateur Aan: chef afd. Registratie en Documentatie Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-27 Onderwerp: periodiek in te dienen opgaven.

Van: Rompel, J.G.M., administrateur Aan: chef afd. Registratie en Documentatie Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-27 Onderwerp: periodiek in te dienen opgaven.

Mededeling over periodiek in te dienen opgaven sterktelijst, sterfte en geboorte

Van: de Wit, W., Magazijnmeester Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-03-13 Onderwerp: het ontbreken van een tafel en een gordijn in huisje Barak 38 E.

Van: de Wit, W., Magazijnmeester Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-03-13 Onderwerp: het ontbreken van een tafel en een gordijn in huisje Barak 38 E.

Rapport van magazijnmeester de Wit aan J.G. Buijvoets over het ontbreken van een deel van de inventaris

Van: Van Gorcum &amp; Comp N.V. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Assen Datum: 1948-05-04 Onderwerp: Nota voor 1 boek (Dwight D.) Eisenhower. ‘Van Invasie tot Victorie’.

Van: Van Gorcum &amp; Comp N.V. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Assen Datum: 1948-05-04 Onderwerp: Nota voor 1 boek (Dwight D.) Eisenhower. ‘Van Invasie tot Victorie’.

Nota voor de aanschaf van het boek van Dwight D. Eisenhower met de titel 'Van Invasie tot Victorie'

Foto van de stafkaart van Eastern Holland. &nbsp; Original Route Map 1st Troop 8th CRU. Datum: 1945-04-12 Onderwerp: detail Zwiggelterveld met 'Concentrationcamp'. De stafkaart werd gebruikt door lt. A.J. Sheppard.

Foto van de stafkaart van Eastern Holland. &nbsp; Original Route Map 1st Troop 8th CRU. Datum: 1945-04-12 Onderwerp: detail Zwiggelterveld met 'Concentrationcamp'. De stafkaart werd gebruikt door lt. A.J. Sheppard.

Foto van een detail uit een stafkaart van 'Eastern Holland'

Lagerbefehl No. 60 Datum: 1943-12-17 Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Strafbepalingen voor vrouwen

Lagerbefehl No. 60 Datum: 1943-12-17 Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Strafbepalingen voor vrouwen

Lagerbefehl No. 60

Van: v/d Burg, D.A., Chef Binnenbewaking Aan:&nbsp; Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-04-09 Onderwerp: onderzoek n.a.v. bericht dat er geschoten zou zijn in het vrouwenkamp. De schrijver van het rapport is samen met Erich Zielke in het vrouwenkamp geweest naar aanleiding van het verhaal dat er door een schildwacht zou zijn geschoten. Op dat moment betrappen ze in de buurt van de paardenstal (barak 31) de wc-groep, die zich toegang verschafte tot het vrouwenkamp,….opmerking van de schilwacht…

Van: v/d Burg, D.A., Chef Binnenbewaking Aan:&nbsp; Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-04-09 Onderwerp: onderzoek n.a.v. bericht dat er geschoten zou zijn in het vrouwenkamp. De schrijver van het rapport is samen met Erich Zielke in het vrouwenkamp geweest naar aanleiding van het verhaal dat er door een schildwacht zou zijn geschoten. Op dat moment betrappen ze in de buurt van de paardenstal (barak 31) de wc-groep, die zich toegang verschafte tot het vrouwenkamp,….opmerking van de schilwacht…

Rapport van D.A. v/d Burg over schoten in het vrouwenkamp en ongeoorloofd bezoek

Rosa Polak en haar man zijn in 1943 door Ans Hoedeman verraden. Bij het oppakken is Rosa gevlucht en ondergedoken in een naaiatelier naast Carré. Daar heeft ze tot de bevrijding gezeten.

Van: Widrich, Wim en Willy (Wildrich, L.) Aan: Kohen-Sousa, R. en Isaac Plaats: Amsterdam Datum: 1944-04-13 Onderwerp: Wim heeft twee brieven gelezen van Celly, hij is nu op de hoogte; hij heeft geld achtergelaten voor levensmiddelen en hij gaat over enkele dagen weer terug naar Frankrijk; hij heeft daar een eigen kantoor en 1500 werklieden onder zich; zijn taak is het controleren van het werk, het uit betalen van lonen en het aannemen van nieuwe werklieden; zijn loon is 5000 Francs, omgerekend 200 gulden per maand; hij werkt niet meer in het Luftwaffe Lazaret; in het volgende pakje stuurt hij lekkere dingen uit Frankrijk op;..&nbsp;

Van: Widrich, Wim en Willy (Wildrich, L.) Aan: Kohen-Sousa, R. en Isaac Plaats: Amsterdam Datum: 1944-04-13 Onderwerp: Wim heeft twee brieven gelezen van Celly, hij is nu op de hoogte; hij heeft geld achtergelaten voor levensmiddelen en hij gaat over enkele dagen weer terug naar Frankrijk; hij heeft daar een eigen kantoor en 1500 werklieden onder zich; zijn taak is het controleren van het werk, het uit betalen van lonen en het aannemen van nieuwe werklieden; zijn loon is 5000 Francs, omgerekend 200 gulden per maand; hij werkt niet meer in het Luftwaffe Lazaret; in het volgende pakje stuurt hij lekkere dingen uit Frankrijk op;..&nbsp;

Brief van Wim Widrich en zijn vrouw aan Chelly en Isaac Kohen-Sousa verblijvend in kamp Westerbork

Van: Aan: Lieve familie Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-1943 Onderwerp: sturen van levensmiddelen, waarschijnlijk doorgestuurd, vreselijk zenuwachtig.

Van: Aan: Lieve familie Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-1943 Onderwerp: sturen van levensmiddelen, waarschijnlijk doorgestuurd, vreselijk zenuwachtig.

Briefkaart van een onbekend persoon aan familie vanuit kamp Westerbork

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Huisman, G.K. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-04-15 Onderwerp: zonder toezicht werken van mannelijke gedetineerden in het vrouwenkamp.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Huisman, G.K. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-04-15 Onderwerp: zonder toezicht werken van mannelijke gedetineerden in het vrouwenkamp.

Verzoek van J.G. Buijvoets aan G.K. Huisman over het werken zonder toezicht van mannen in het vrouwenkamp

Van: Kockx, Th. (Kampcommandant) Aan: van As, A (Barak 33) Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-09 Onderwerp: brief en opsomming van Th. Kockx aan A. van As met kritiek over de opgemaakte inventarisatielijsten. Met de bijbehorende inventarisatielijst van april 1945.

Van: Kockx, Th. (Kampcommandant) Aan: van As, A (Barak 33) Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-09 Onderwerp: brief en opsomming van Th. Kockx aan A. van As met kritiek over de opgemaakte inventarisatielijsten. Met de bijbehorende inventarisatielijst van april 1945.

Lijst met inventaris van het kamp en brief met opsomming van kritiekpunten over de inventaris van april 1945

Van: Boekhold C.J.&nbsp; Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-10 Onderwerp: appelplaats Heidekamp. Het aanbrengen van een nieuwe verharding. In de brief het voorstel tot verharding van de appelplaats. Hierbij een kort aanvullend briefje van G.K. Huisman aan J.G. Buijvoets over de uitvoering ervan. Van belang omdat de Gezags-compagnie hier gelegerd gaat worden.

Van: Boekhold C.J.&nbsp; Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-10 Onderwerp: appelplaats Heidekamp. Het aanbrengen van een nieuwe verharding. In de brief het voorstel tot verharding van de appelplaats. Hierbij een kort aanvullend briefje van G.K. Huisman aan J.G. Buijvoets over de uitvoering ervan. Van belang omdat de Gezags-compagnie hier gelegerd gaat worden.

Verzoek van C.J. Boekhold aan J.G Buijvoets over de verharding van de appelplaats in het Heidekamp/Lager

Alarm-Ausweis&nbsp; Van: Haas, Erich, 3-2-97, B21&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-02-26 Hij is gerechtigd om in geval van luchtalarm onmiddelijk naar zijn werkplek bij het Dienstbereich 8 te gaan.

Alarm-Ausweis&nbsp; Van: Haas, Erich, 3-2-97, B21&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-02-26 Hij is gerechtigd om in geval van luchtalarm onmiddelijk naar zijn werkplek bij het Dienstbereich 8 te gaan.

Alarm-Ausweis van Erich Haas

Bewijs van vrijlating Bestemd voor: Kruimink, Rudolf Maurits Vrijgelaten op 1942-11-18 uit kamp Westerbork

Bewijs van vrijlating Bestemd voor: Kruimink, Rudolf Maurits Vrijgelaten op 1942-11-18 uit kamp Westerbork

Bewijs van vrijlating voor Rudolf Maurits Kruimink

Van: Hoorn, van, B. Aan: Medema, K. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-12-18 Onderwerp: bevestiging ontvangst pakket

Van: Hoorn, van, B. Aan: Medema, K. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-12-18 Onderwerp: bevestiging ontvangst pakket

Briefkaart van Betsy van Hoorn aan K. Medema vanuit kamp Westerbork

Kok, L. Siesta. Tekening van Hennie van As op een po. Kamp Westerbork, 1943-03-04. De tekening is vermoedelijk in barak 38 gemaakt.

Kok, L. Siesta. Tekening van Hennie van As op een po. Kamp Westerbork, 1943-03-04. De tekening is vermoedelijk in barak 38 gemaakt.

Hennie van As op een po getekend door Leo kok in kamp Westerbork

Operette Operette kamp Westerbork Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1942 Voorstelling: 'Der fidele Bauer'. &nbsp;

Operette Operette kamp Westerbork Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1942 Voorstelling: 'Der fidele Bauer'. &nbsp;

Decor en spelers operette 'Der fidele Bauer'

Van: Jong, de, M. Aan: Fuchs, S. Plaats: Westerbork Datum: 1945-07-17 Onderwerp: verlenen van ontslag uit het kamp en meenemen van bagage

Van: Jong, de, M. Aan: Fuchs, S. Plaats: Westerbork Datum: 1945-07-17 Onderwerp: verlenen van ontslag uit het kamp en meenemen van bagage

Brief van M. de Jong aan S. Fuchs vanuit kamp Westerbork

Foto van de stafkaart van Eastern Holland.&nbsp; Original Route Map 1st Troop 8th CRU. Datum: 1945-04-12 Detail Rolde-Amen-Assen. De stafkaart werd gebruikt door Lt. A.J. Sheppard.

Foto van de stafkaart van Eastern Holland.&nbsp; Original Route Map 1st Troop 8th CRU. Datum: 1945-04-12 Detail Rolde-Amen-Assen. De stafkaart werd gebruikt door Lt. A.J. Sheppard.

Van: Boswachter&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Hooghalen&nbsp; Datum: 1952-11-11&nbsp; Onderwerp: het voormalige waterpompgebouw van het Heidelager kan worden gebruikt als tractorschuur.

Van: Boswachter&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Hooghalen&nbsp; Datum: 1952-11-11&nbsp; Onderwerp: het voormalige waterpompgebouw van het Heidelager kan worden gebruikt als tractorschuur.

Brief van de boswachter aan Houtvester Assen

Van: Jacobs, Ies, Hetty en Janneke Aan: Pekel, Hilbert, Tine en kinderen Plaats: Amsterdam Datum: 1948-08-25 Onderwerp: Bezoek aan Amsterdam tijdens de feestweek. Logeren bij familie Jacobs.

Van: Jacobs, Ies, Hetty en Janneke Aan: Pekel, Hilbert, Tine en kinderen Plaats: Amsterdam Datum: 1948-08-25 Onderwerp: Bezoek aan Amsterdam tijdens de feestweek. Logeren bij familie Jacobs.

Brief van Ies Jacobs aan familie Pekel vanuit Amsterdam

Van: onbekend Aan: lieve broers Plaats: onbekend Datum: onbekend Onderwerp: allerlei zaken.

Van: onbekend Aan: lieve broers Plaats: onbekend Datum: onbekend Onderwerp: allerlei zaken.

Brief van een onbekend persoon

Lijst met inboedel en huisraad (bezittingen) met de waarde ervan.

Lijst met inboedel en huisraad (bezittingen) met de waarde ervan.

Lijst met huisraad en verdere inboedel

Van: Mentrop J., majoor van Staf Militair Gezag Aan: Alle Kampcommandanten Plaats: Den Haag Datum: 1945-07-17 Onderwerp: verplichte tewerkstelling van gedetineerden met als prioriteit landbouwwerkzaamheden en oogstvoorziening en de verantwoording hierover. Zware gevallen kunnen worden ingezet bij het opruimen van mijnen.

Van: Mentrop J., majoor van Staf Militair Gezag Aan: Alle Kampcommandanten Plaats: Den Haag Datum: 1945-07-17 Onderwerp: verplichte tewerkstelling van gedetineerden met als prioriteit landbouwwerkzaamheden en oogstvoorziening en de verantwoording hierover. Zware gevallen kunnen worden ingezet bij het opruimen van mijnen.

HeleneGoldblatt

Helene
Goldblatt