In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

Verzoek Van: Jong, de, H. Aan: Gemeentesecretarie Hommerts Plaats: Amsterdam Datum: 1943-01-17 Onderwerp: verzoek om een uittreksel van de godsdienstverklaring van zijn vader en grootouders in verband met een afstammingsonderzoek.

Verzoek Van: Jong, de, H. Aan: Gemeentesecretarie Hommerts Plaats: Amsterdam Datum: 1943-01-17 Onderwerp: verzoek om een uittreksel van de godsdienstverklaring van zijn vader en grootouders in verband met een afstammingsonderzoek.

Verzoek van H. de Jong aan Gemeentesecretarie Hommerts

Mededeling Datum: 1943-10-29 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: groente op bewijs

Mededeling Datum: 1943-10-29 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: groente op bewijs

Mededeling over groente op recept

Bewijs Kruimink-van Dam, Saartje, barak 72, is voorlopig teruggesteld van transport, samen met haar zoon Rudolf Datum: 1942-10-22 Plaats: Westerbork, kamp

Bewijs Kruimink-van Dam, Saartje, barak 72, is voorlopig teruggesteld van transport, samen met haar zoon Rudolf Datum: 1942-10-22 Plaats: Westerbork, kamp

Vrijstelling van transport voor Saartje Kruimink-van Dam en zoon Rudolf

Wat staat er op deze website en wat (nog) niet?

Over deze website

Oppakken en verzamelen

Joodse werkkampen

Joods werkkamp Kloosterhaar

Joods werkkamp Havelte

Joods werkkkamp het Amsterdamsche Bos

Heidemij

Joods werkkamp Betlem

Joods werkkamp Ybenheer

Joods werkkamp Vledder

Joods werkkamp Twilhaar

Joods werkkamp Beugelen

Joods werkkamp Balderhaar

Joods werkkamp Arriën

Joods werkkamp 't Schut

Joods werkkamp Bruinhorst

Joods werkkamp de Bruine Enk

Joods werkkamp de Beetse

Joods werkkamp Conrad

Joods werkkamp de Wittebrink

Joods werkkamp de Wite Pael

Joods werkkamp de Vecht

Joods werkkamp de Vanenburg

Joods werkkamp de Landweer

Joods werkkamp de Fledders

Joods werkkamp Geesbrug

Joods werkkamp Echten

Joods werkkamp Diever B

Joods werkkamp Diever A

Joods werkkamp de Zomp

Joods werkkamp Kremboong

Joods werkkamp It Petgat

Joods werkkamp het Wijde Gat

Joods werkkamp Overbroek

Joods werkkamp Gijsselte

Joods werkkamp Orvelte

Joods werkkamp Oranjekanaal

Joods werkkamp Molengoot

Joods werkkamp Mantinge

Joods werkkamp Linde

Joods werkkamp Lievelde

Joods werkkamp Stuifzand

Joods werkkamp Schaarshoek

Joods werkkamp Ruinen

Joods werkkamp Palästina

Dag-Joodse Werkkampen

Dag en nacht-Joodse werkkampen

Plaatsen in kamp Westerbork

Centraal Distributiekantoor kamp Westerbork

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944-08 Onderwerp: zijn vrouw en kinderen moet het huis uit…; er wordt verteld dat ze Berkelo en anderen geboeid in Assen hebben gezien; Samuel zou graag bericht willen krijgen over zijn verlof…

Van: de Groot, Samuel Aan: zijn vrouw en kinderen Plaats: Havelte, Joods werkkamp Datum: 1944-08 Onderwerp: zijn vrouw en kinderen moet het huis uit…; er wordt verteld dat ze Berkelo en anderen geboeid in Assen hebben gezien; Samuel zou graag bericht willen krijgen over zijn verlof…

Brief van Samuel de Groot aan zijn vrouw en kinderen vanuit het Joods werkkamp Havelte

Lagersonderbefehl&nbsp; Datum: 1944-04-12 Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Bestrijding van vliegen en muggen

Lagersonderbefehl&nbsp; Datum: 1944-04-12 Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Bestrijding van vliegen en muggen

Lagersonderbefehl betreffende vliegen- en muggenplaag

Oproep aan de heer en mevrouw Oudshoorn om op 15 januari 1947 te te verschijnen in de rechtbank te Amsterdam om als pleegouders te worden gehoord in de zaak rond de voogdij over Ruth Heller. Van: De griffier van de Arrondissementsrechtbank te Amsterdam Aan: Oudshoorn, A.C. en Oudshoorn-Braun, O. Plaats: Amsterdam Datum: 1947-01-05

Oproep aan de heer en mevrouw Oudshoorn om op 15 januari 1947 te te verschijnen in de rechtbank te Amsterdam om als pleegouders te worden gehoord in de zaak rond de voogdij over Ruth Heller. Van: De griffier van de Arrondissementsrechtbank te Amsterdam Aan: Oudshoorn, A.C. en Oudshoorn-Braun, O. Plaats: Amsterdam Datum: 1947-01-05

Oproep voor terechtzitting inzake de voogdij over Ruth Heller

Van: Jacobs-Spits, Rosalia (geschreven door dochter Clara) Aan: Slager-Vervoorn, Riek&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-06-11&nbsp; Onderwerp: Maxje (7 jaar oud) (Max Slager) van Harry is moederziel alleen in barak 67 terecht gekomen. Het weeshuis wil hem niet. De jongen heeft twee jaar rondgezworven en is via de gevangenis in Amsterdam in Westerbork terecht gekomen. Hij spreekt hoog Amsterdams en is honds brutaal. De schrijfster en anderen uit de barak zullen hem zo goed mogelijk verzorgen. Waarschuw mensen in Ede en…dat hij hier is. Zelf werkt ze in de binnendienst en haar moeder werkt in de keuken. Moeder trekt het even niet en ligt ziek op bed. Moeder en dochter kwamen na een verblijf&nbsp;van drie weken in Scheveningen in kamp Westerbork terecht, op 19 mei 1944, op het moment dat er een transport vertrok. Brief voorzien van Zensurstempel: Gepruft.

Van: Jacobs-Spits, Rosalia (geschreven door dochter Clara) Aan: Slager-Vervoorn, Riek&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-06-11&nbsp; Onderwerp: Maxje (7 jaar oud) (Max Slager) van Harry is moederziel alleen in barak 67 terecht gekomen. Het weeshuis wil hem niet. De jongen heeft twee jaar rondgezworven en is via de gevangenis in Amsterdam in Westerbork terecht gekomen. Hij spreekt hoog Amsterdams en is honds brutaal. De schrijfster en anderen uit de barak zullen hem zo goed mogelijk verzorgen. Waarschuw mensen in Ede en…dat hij hier is. Zelf werkt ze in de binnendienst en haar moeder werkt in de keuken. Moeder trekt het even niet en ligt ziek op bed. Moeder en dochter kwamen na een verblijf&nbsp;van drie weken in Scheveningen in kamp Westerbork terecht, op 19 mei 1944, op het moment dat er een transport vertrok. Brief voorzien van Zensurstempel: Gepruft.

Brief van Rosalia Jacobs-Spits aan Riek Slager-Vervoorn vanuit kamp Westerbork

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Gezondheidszorg kamp Westerbork

Patiënten kamp Westerbork

Verplegers kamp Westerbork

Artsen kamp Westerbork

Geboorten kamp Westerbork

Operaties kamp Westerbork

EHBO-posten kamp Westerbork

Besmettelijke ziekten kamp Westerbork

Geestelijke verzorging en sociale hulpverlening kamp Westerbork

Sterfte kamp Westerbork

Bezoek ziekenhuis buiten kamp Westerbork

Calendarium kamp Westerbork

1951

Van: Overste, L. Aan: geachte heer Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-11-10 Onderwerp: schrijfdag, de vrouw van de schrijver bevindt zich nog in Amsterdam; af en toe smokkelen van brieven; informatie over familieleden, Meintje geholpen met haar bagage toen zij op transport moest gaan. Ze was zeer nerveus. Ze wees op de bagage van A.B.. De schrijver wilde deze spullen in bewaring nemen, echter dat mocht niet. De bagage is terecht gekomen bij de Fürsorge. De schijver heeft wel het persoonsbewijs van A.B en zal het aan hem overhandigen als hij binnenkomt, al zal dat lastig zijn vanwege zijn korte verblijf in het kamp als strafgeval en isolatie; De schrijver geeft aan dat Meintje vertelde het in de gevangenis beter gehad te hebben dan in het kamp. Hij weet niet of ze in de gevangenis verhoord is. Hij heeft Meintje geholpen met het dragen van de bagage, totdat hem gezegd werd hiermee te stoppen en werd gedreigd dat hij zelf op transport zou gaan. Het lopen naar de trein is ongeveer 15 minuten. Meintjes zus Cato is ook al doorgestuurd. Leendert kan haar dus niets vragen over Meintje.

Van: Overste, L. Aan: geachte heer Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-11-10 Onderwerp: schrijfdag, de vrouw van de schrijver bevindt zich nog in Amsterdam; af en toe smokkelen van brieven; informatie over familieleden, Meintje geholpen met haar bagage toen zij op transport moest gaan. Ze was zeer nerveus. Ze wees op de bagage van A.B.. De schrijver wilde deze spullen in bewaring nemen, echter dat mocht niet. De bagage is terecht gekomen bij de Fürsorge. De schijver heeft wel het persoonsbewijs van A.B en zal het aan hem overhandigen als hij binnenkomt, al zal dat lastig zijn vanwege zijn korte verblijf in het kamp als strafgeval en isolatie; De schrijver geeft aan dat Meintje vertelde het in de gevangenis beter gehad te hebben dan in het kamp. Hij weet niet of ze in de gevangenis verhoord is. Hij heeft Meintje geholpen met het dragen van de bagage, totdat hem gezegd werd hiermee te stoppen en werd gedreigd dat hij zelf op transport zou gaan. Het lopen naar de trein is ongeveer 15 minuten. Meintjes zus Cato is ook al doorgestuurd. Leendert kan haar dus niets vragen over Meintje.

Brief van Leendert Overste aan J. Adelaar vanuit kamp Westerbork

Brief Van: Jong, de, H. Aan: Jong-Cohen, de, Stella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-16 Onderwerp:&nbsp;Stella is nu zeven weken weg en Henk zit dus zeven weken zonder vrouw. Hij moet nu zelf het huishouden doen. Hij heeft een pakje opgestuurd met zelfgebakken brood en groente. Ook stuurt hij feuilletons op.&nbsp; Met enveloppe

Brief Van: Jong, de, H. Aan: Jong-Cohen, de, Stella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-16 Onderwerp:&nbsp;Stella is nu zeven weken weg en Henk zit dus zeven weken zonder vrouw. Hij moet nu zelf het huishouden doen. Hij heeft een pakje opgestuurd met zelfgebakken brood en groente. Ook stuurt hij feuilletons op.&nbsp; Met enveloppe

Brief van H. de Jong aan E. de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

Joods leven na de Tweede Wereldoorlog

Rechtsherstel

Compensatie

Persoonsbewijs (Ausweis) Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats; Westerbork, kamp Ze heeft op 31 juli 1944 dienst bij een vertrekkend en binnenkomend transport.

Persoonsbewijs (Ausweis) Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats; Westerbork, kamp Ze heeft op 31 juli 1944 dienst bij een vertrekkend en binnenkomend transport.

Ausweis van Lena Cohen-Nijstad

Barak 66

Uittreksel Bevolkingsregister van Gertrud Schoenbeck-Philipp Datum: 1940-04-20

Uittreksel Bevolkingsregister van Gertrud Schoenbeck-Philipp Datum: 1940-04-20

Uittreksel Bevolkingsregister van Gertrud Schoenbeck-Philipp

Kappersafdeling kamp Westerbork

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 16-06-1943 Nr. 348 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van der Horst, Joseph Hartog geb. 29-08-42 overleden te Westerbork op&nbsp; 07-06-1943 op 07-06-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 16-06-1943 Nr. 348 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van der Horst, Joseph Hartog geb. 29-08-42 overleden te Westerbork op&nbsp; 07-06-1943 op 07-06-1943 is gecremeerd.

Batsebavan de Giessen-Noot

Batseba
van de Giessen-Noot