In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Alida Frank was weduwe en moeder van acht kinderen, waarvan twee al voor de oorlog waren overleden. Ze woonde aan de Kelfkensbos 22 in Nijmegen. Toen de razzia's toenamen, besloot ze in overleg met haar dochter Carlotte (Lot) en niet-joodse schoonzoon Chiel om bij hen in Arnhem onder te duiken. Dat was aan de Veerpolderstraat 46 in Arnhem, waar Lot en Chiel Abbo woonden &nbsp;met hun vijf kinderen. Een van die vijf kinderen was Ans, die later aan haar kinderen en kleinkinderen vertelde wat er met haar oma Alida was gebeurd. Ans was toen 14 jaar oud en had er geen idee van dat haar oma Alida bij hun thuis zat ondergedoken. Hoe ze ongezien hier naar binnen is gekomen is nog steeds een raadsel, want aan het einde van de straat zaten de Drie Ganzen (3 Duitsers) die de omgeving en de nabijgelegen John Frostbrug in Arnhem-Zuid moesten bewaken. De bebouwing in die tijd was minimaal.&nbsp; Toen bleek dat Alida was verraden door Nederlandse NSB-ers voor 10 gulden, kwam Ans er pas achter dat haar oma bij hun woonde toen ze werd opgehaald.&nbsp; “Er werd hard op de deur gebonkt. De deur vloog open en de naam van Alida werd geroepen. Toen Alida in de gang stond en werd meegesleurd riep ze: “Chiel pak het broodmes en maak me van kant! Ik wil niet naar het kamp!” En: “Het is maar goed dat Bram (haar man) dit niet meer hoeft mee te maken!”Alida is via Westerbork uiteindelijk op 11 januari 1943 gedeporteerd naar Auschwitz, waar zij op 14 januari 1943 op 66 jarige leeftijd is vergast. Nadat moeder Alida was opgehaald, zijn ook de Joodse Charlotte en haar 5 broers en zussen ondergedoken. Vijf kinderen van Alida hebben de oorlog overleefd. Alleen broer Lehman (Leo) Frank en zijn vrouw Hendrika Frank-de Beer zijn opgepakt, gedeporteerd naar Auschwitz en nooit meer teruggekomen.

Rundschreiben (circulaire) nr. 200 Van: Prochnik, Sekretariat Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-02-03 Onderwerp: maandag 5 februari zal een transport naar Zwitserland vertrekken. Personen die daarvoor in aanmerking zijn gekomen moeten zich onmiddellijk met hun persoonlijke documenten in het Gemeinschaftshaus Westg. 3 melden.&nbsp;

Rundschreiben (circulaire) nr. 200 Van: Prochnik, Sekretariat Plaats: Theresienstadt Datum: 1945-02-03 Onderwerp: maandag 5 februari zal een transport naar Zwitserland vertrekken. Personen die daarvoor in aanmerking zijn gekomen moeten zich onmiddellijk met hun persoonlijke documenten in het Gemeinschaftshaus Westg. 3 melden.&nbsp;

Circulaire in verband met het uitwisselingstransport naar Zwitserland op 5 februari 1945

Ontvangstbewijs Joodsche Raad voor Amsterdam, afd. emigratie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-20 Onderwerp: ontvangen van E. De Jong-Cohen de somma van 1 gulden.

Ontvangstbewijs Joodsche Raad voor Amsterdam, afd. emigratie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-20 Onderwerp: ontvangen van E. De Jong-Cohen de somma van 1 gulden.

Ontvangstbewijs van de Joodse Raad betreffende een bedrag van een gulden van E. de Jong-Cohen

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-03-16 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp&nbsp;

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-03-16 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp&nbsp;

Bewijs van verzending van een pakket aan Willem Kortoef in kamp Westerbork

Van: Piket, Truus (Geertruida) Aan: Lieve ‘ouders’ ('schoonouders') Datum: 1943-08-14 Plaats: Amsterdam Onderwerp: was bij toen ze thuiskwam en een briefkaart van haar ‘ouders’ had ontvangen. Ze dacht dat ze al doorgestuurd waren naar Polen. Ze stuurt pakketjes toe met kaas, eieren, pepermunt…Vis is niet te krijgen. Haar baas is geen Jodenvriend, maar als hij iets kan doen is hij direct bereid te helpen.

Van: Piket, Truus (Geertruida) Aan: Lieve ‘ouders’ ('schoonouders') Datum: 1943-08-14 Plaats: Amsterdam Onderwerp: was bij toen ze thuiskwam en een briefkaart van haar ‘ouders’ had ontvangen. Ze dacht dat ze al doorgestuurd waren naar Polen. Ze stuurt pakketjes toe met kaas, eieren, pepermunt…Vis is niet te krijgen. Haar baas is geen Jodenvriend, maar als hij iets kan doen is hij direct bereid te helpen.

Brief van T. Piket aan lieve ouders vanuit Amsterdam

Van: Kortoef, W. Aan: Piket, T. Datum: 1943-06-06 Plaats: Westerbork, kamp, barak 16 Onderwerp: pakket ontvangen…

Van: Kortoef, W. Aan: Piket, T. Datum: 1943-06-06 Plaats: Westerbork, kamp, barak 16 Onderwerp: pakket ontvangen…

Briefkaart van W. Kortoef aan T. Piket vanuit kamp Westerbork

Van: Jacobi-Fuldauer, Julia (moeder van Fia) Aan: Belterman, J. Datum: 1943-05-23 Plaats: Vught, station Onderwerp: Ze staat met haar man Leopold Jacobi op het perron van station Vught, wachtend op de trein die naar kamp Westerbork zal vertrekken. Ze wilde Fia niet mee hebben. Zij kon mooi bij Greet blijven. Ze weet niet of ze in Westerbork nog een kansje heeft om in de landbouw terecht te kunnen komen, anders gaan ze verder. Het viel hun hard van de kinderen te moeten scheiden. Ze doet een verzoek om veel pakjes naar Fia te sturen. Fia heeft haar bril verloren. Er worden alleen pakjes door Jan Belterman gestuurd. Oude buren laten het afweten, ook de oude werkgever van haar man, een boer. Haar man heeft behoefte aan tabak. Mochten ze al weg zijn een verzoek het pakje op te sturen naar Leo in barak 71 in kamp Westerbork…

Van: Jacobi-Fuldauer, Julia (moeder van Fia) Aan: Belterman, J. Datum: 1943-05-23 Plaats: Vught, station Onderwerp: Ze staat met haar man Leopold Jacobi op het perron van station Vught, wachtend op de trein die naar kamp Westerbork zal vertrekken. Ze wilde Fia niet mee hebben. Zij kon mooi bij Greet blijven. Ze weet niet of ze in Westerbork nog een kansje heeft om in de landbouw terecht te kunnen komen, anders gaan ze verder. Het viel hun hard van de kinderen te moeten scheiden. Ze doet een verzoek om veel pakjes naar Fia te sturen. Fia heeft haar bril verloren. Er worden alleen pakjes door Jan Belterman gestuurd. Oude buren laten het afweten, ook de oude werkgever van haar man, een boer. Haar man heeft behoefte aan tabak. Mochten ze al weg zijn een verzoek het pakje op te sturen naar Leo in barak 71 in kamp Westerbork…

Brief van Julia Jacobi-Fuldauer aan J. Belterman vanuit het station van Vught

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1942-12-23 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp, barak 66 Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1942-12-23 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp, barak 66 Onderwerp: verzenden van een pakket

Bewijs van verzending van een pakketje aan Willem Kortoef in kamp Westerbork

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S.&nbsp; Aan: Piket, T. Datum: 1943-07 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: pakket ontvangen.

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S.&nbsp; Aan: Piket, T. Datum: 1943-07 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: pakket ontvangen.

Briefkaart van S. Kortoef-Leijden van Amstel aan T. Piket vanuit kamp Westerbork

Aan: Kortoef-Leijden van Amstel, Sara Datum: 1943-01-23 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp, barak 65 Onderwerp: verzenden van een pakket.

Aan: Kortoef-Leijden van Amstel, Sara Datum: 1943-01-23 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp, barak 65 Onderwerp: verzenden van een pakket.

Bewijs van verzending van een pakket aan Sara Kortoef-Leijden van Amstel in kamp Westerbork

Van: Kortoef, W. Aan: Piket, T. Datum: 1943-04-16 Plaats: Westerbork, kamp, barak 65 Onderwerp: pakket ontvangen…&nbsp;

Van: Kortoef, W. Aan: Piket, T. Datum: 1943-04-16 Plaats: Westerbork, kamp, barak 65 Onderwerp: pakket ontvangen…&nbsp;

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-03-12 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-03-12 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-04-01 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket.

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-04-01 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket.

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1942-12-19 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp, barak 66&nbsp; Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1942-12-19 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp, barak 66&nbsp; Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-03-19 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1943-03-19 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1942-12-08 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket.

Aan: Kortoef, Willem Datum: 1942-12-08 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket.

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S. Aan: Piket, T. Datum: 1943-07-18 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: pakket ontvangen. Dank

Van: Kortoef-Leijden van Amstel, S. Aan: Piket, T. Datum: 1943-07-18 Plaats: Westerbork, kamp, barak 7 Onderwerp: pakket ontvangen. Dank

Aan: Kortoef-Leijden van Amstel, Sara Datum: 1942-12-11 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef-Leijden van Amstel, Sara Datum: 1942-12-11 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket

Aan: Kortoef, Willem Onderwerp: bewijs pakketzending naar kamp Westerbork (slechts een deel is bewaard gebleven).

Aan: Kortoef, Willem Onderwerp: bewijs pakketzending naar kamp Westerbork (slechts een deel is bewaard gebleven).

Bewijs van verzending van een pakket aan W. Kortoef in kamp Westerbork

Bonkaart KC 411-412 Voedingsmiddelen 11e en 12e periode 1944 Bonkaart is compleet omdat deze niet geldig is verklaard.

Bonkaart KC 411-412 Voedingsmiddelen 11e en 12e periode 1944 Bonkaart is compleet omdat deze niet geldig is verklaard.

Bonkaart voor voedingsmiddelen

Akte van geboorte van Gertrud Phillip Plaats: Beuthen Datum: 1896-08-22

Akte van geboorte van Gertrud Phillip Plaats: Beuthen Datum: 1896-08-22

Akte van geboorte van Gertrud Phillip

Van: Gewestelijke Rundveecentrale Groningen Aan: Sleutelberg, Borach Plaats: Groningen Datum: 1934-02-19 Onderwerp: toelating van Borach Sleutelberg als erkend handelaar in vee.

Van: Gewestelijke Rundveecentrale Groningen Aan: Sleutelberg, Borach Plaats: Groningen Datum: 1934-02-19 Onderwerp: toelating van Borach Sleutelberg als erkend handelaar in vee.

Bewijs van toelating van Borach Sleutelberg als erkend handelaar in vee

Van: vader en Lies Aan: Co en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-01-29 Onderwerp: &nbsp;bedankt voor de brief; kleinkind Aatje is groot en wijs geworden; jammer dat ze elkaar zo weinig kunnen zien; laatste weken leven de schrijvers in een afschuwelijke spanning. De hele dag worden er mensen opgehaald; ook mensen die een attest hadden, ziek zijn en in rusthuizen vertoeven; vader was 14 dagen geleden bij de dokter, zijn gewicht was niet veranderd; Lies heeft last van doorgezakte voeten; schoenen passen niet en ze heeft geen gelegenheid om aan nieuwe schoenen te komen; bezoek van een vriendin; …

Van: vader en Lies Aan: Co en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1943-01-29 Onderwerp: &nbsp;bedankt voor de brief; kleinkind Aatje is groot en wijs geworden; jammer dat ze elkaar zo weinig kunnen zien; laatste weken leven de schrijvers in een afschuwelijke spanning. De hele dag worden er mensen opgehaald; ook mensen die een attest hadden, ziek zijn en in rusthuizen vertoeven; vader was 14 dagen geleden bij de dokter, zijn gewicht was niet veranderd; Lies heeft last van doorgezakte voeten; schoenen passen niet en ze heeft geen gelegenheid om aan nieuwe schoenen te komen; bezoek van een vriendin; …

Brief van vader en Lies aan Co en Piet vanuit Amsterdam

Latrinegebouw en radiotelescopen Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1970. Stenen gebouw op de voorgrond welke gebruikt werd als toiletgebouw. Op de muur staat te lezen: Nur f ür M ä nner. Op de achtergrond de radiotelescopen.&nbsp;

Latrinegebouw en radiotelescopen Plaats: woonoord Schattenberg Datum: 1970. Stenen gebouw op de voorgrond welke gebruikt werd als toiletgebouw. Op de muur staat te lezen: Nur für Männer. Op de achtergrond de radiotelescopen.&nbsp;

Foto van een latrinegebouw en radiotelescopen

Van: de Geneesheer-Directeur van de Stichting Wolfheze Aan: Domen, J.C.M. (van Zuiden, Max) Plaats: Wolfheze Datum: 1944-10-14 Onderwerp: verklaring dan J.C.M. Domen sinds 1 maart als verpleger werkzaam is en hoofdzakelijk ordonnansdiensten uitvoert.

Van: de Geneesheer-Directeur van de Stichting Wolfheze Aan: Domen, J.C.M. (van Zuiden, Max) Plaats: Wolfheze Datum: 1944-10-14 Onderwerp: verklaring dan J.C.M. Domen sinds 1 maart als verpleger werkzaam is en hoofdzakelijk ordonnansdiensten uitvoert.

LisaEmmering-Meyer

Lisa
Emmering-Meyer