In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Izaäk Akker is geboren op 17 november 1925 te Leeuwarden. Hier woonde hij aan de Slotmakerstraat 6, samen met zijn ouders Aäron Akker, geboren op 24 november 1895 te Sneek, en Dora Akker-Herz, geboren op 1 maart 1895 te Apeldoorn. Ook zijn opa woonde bij hen in huis. Zijn opa, Izaäk Akker, geboren op 3 mei 1869, was getrouwd met Leentje van Gelder uit Beilen. Zij zijn getrouwd in Enkhuizen op 3 augustus 1893. Hij was van beroep borstelmaker/winkelier in schoonmaakartikelen. Izaäk is overleden op 19 november 1942 en Leentje stierf op 16 september 1935. Aäron heeft meerdere beroepen gehad: bakker, toezichthouder in een boterfabriek te Giekerk, sjoumer (toezichthouder op ritueel voedsel in de synagoge), hij had een winkeltje thuis waar hij kaas verkocht en hij heeft bij de Frico gewerkt. In de huidige Frico fabriek is tegenwoordig een monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers van toen. Waarschijnlijk heeft Izaäk zijn vader geholpen, hij was namelijk bakkersknecht. Aäron is overleden op 6 april 1945 in Buchenwald en Dora stierf op 14 oktober 1944 in Auschwitz. Izaäk Akker moest zich samen met zijn vader op 20 augustus 1942 melden in kamp Westerbork. Izaäk wist hier blijkbaar onderuit te komen, hij kwam namelijk tussen 3 en 5 oktober 1942 aan in Westerbork. Hij verbleef op 7 november 1942 in barak 85. Ook heeft hij gewoond in barak 59, de datum hiervan is niet bekend. Op 4 september 1944 werd hij op transport gezet naar Theresienstadt. Weer 25 dagen later is hij gedeporteerd naar Auschwitz. Zijn overlijdensdatum kon na de oorlog niet worden vastgesteld, vandaar dat gekozen werd voor de algemene datum 28 februari 1945, ergens in Midden-Europa. Op 31 juli 1952 is dit officieel vastgesteld. Zijn naam staat in gedenkboek nummer 4 van de Oorlogsgravenstichting.&nbsp;

Foto van Hester Teeboom-Knap met kleindochter Marianne Reens, mei 1936.

Foto van Hester Teeboom-Knap met kleindochter Marianne Reens, mei 1936.

Foto van Hester Teeboom-Knap en haar kleindochter Marianne Reens

Van: Bamberger, Jeanette en Joseph Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-09 Onderwerp: Louis is net door de dokter onderzocht; hij heeft nog bronchitis, is geheel zonder koorts…; hij is zwak, weegt maar 13 pond, maar is ook speels; de dokter heeft hem hoogtezon voorgeschreven; hij zal wel weer aankomen; met haar zelf gaat het ook beter, pijn gehad, maag en blindedarm; volgens de dokter is het niets; Joseph bezoekt ze elke middag, die ligt met en of andere ontsteking; een klein kansje langer in het kamp te mogen blijven, het wordt wel steeds moeilijker; familieleden zijn vertrokken; dankbaar voor de pakketjes, kreeg net en nieuw pakket. Ze heeft het bij Joseph uitgepakt…

Van: Bamberger, Jeanette en Joseph Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-09 Onderwerp: Louis is net door de dokter onderzocht; hij heeft nog bronchitis, is geheel zonder koorts…; hij is zwak, weegt maar 13 pond, maar is ook speels; de dokter heeft hem hoogtezon voorgeschreven; hij zal wel weer aankomen; met haar zelf gaat het ook beter, pijn gehad, maag en blindedarm; volgens de dokter is het niets; Joseph bezoekt ze elke middag, die ligt met en of andere ontsteking; een klein kansje langer in het kamp te mogen blijven, het wordt wel steeds moeilijker; familieleden zijn vertrokken; dankbaar voor de pakketjes, kreeg net en nieuw pakket. Ze heeft het bij Joseph uitgepakt…

Brief van Jeannette an Joseph Bamberger aan Jo Meyer vanuit kamp Westerbork

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-05-15, No. 31 Inhoud: ontvangst van pakketten

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-05-15, No. 31 Inhoud: ontvangst van pakketten

Lagerbefehl No. 31

Mededeling/Lijst/Gebed gebruikt in kamp Westerbork&nbsp;

Mededeling/Lijst/Gebed gebruikt in kamp Westerbork&nbsp;

Mededeling/Lijst/Gebed gebruikt in kamp Westerbork

Lijst van urnen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: lijst van 50 urnen die naar Amsterdam worden verzonden.

Lijst van urnen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: lijst van 50 urnen die naar Amsterdam worden verzonden.

Lijst voor urnen die naar Amsterdam worden verzonden vanuit kamp Westerbork

Lijst van overlijden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06 Onderwerp: personen overleden in april 1943 in kamp Westerbork.

Lijst van overlijden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06 Onderwerp: personen overleden in april 1943 in kamp Westerbork.

Lijst van personen overleden in kamp Westerbork in april 1943

Lijst met 268 namen&nbsp; Vermeld wordt naam; voornamen; geboortedatum; geboorteplaats en nationaliteit. Vermoedelijk lijst met namen van omgekomen Joden uit de gemeente Winschoten.&nbsp;&nbsp;

Lijst met 268 namen&nbsp; Vermeld wordt naam; voornamen; geboortedatum; geboorteplaats en nationaliteit. Vermoedelijk lijst met namen van omgekomen Joden uit de gemeente Winschoten.&nbsp;&nbsp;

Lijst met namen van vermoorde Joden uit Winschoten

lijst van overlijden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06 Onderwerp: personen overleden in mei/ juni 1943 in kamp Westerbork.

lijst van overlijden Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06 Onderwerp: personen overleden in mei/ juni 1943 in kamp Westerbork.

Lijst van personen in kamp Westerbork overleden in mei en juni 1943

Lijst met data en aantal personen&nbsp; Abgegangene Transport aus der Lager Westerbork Periode: 1942-1944

Lijst met data en aantal personen&nbsp; Abgegangene Transport aus der Lager Westerbork Periode: 1942-1944

Lijst met data en aantal personen gedeporteerd vanuit kamp Westerbork

Lijst met namen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Onderwerp: in het kamp overleden personen in de periode april/mei 1943.

Lijst met namen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Onderwerp: in het kamp overleden personen in de periode april/mei 1943.

Lijst met de namen van personen die in 1943 in kamp Westerbork zijn overleden

Lijst met de namen van overleden personen Van: Büro Dr. Wachtel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Onderwerp: overleden in het kamp in mei 1943.

Lijst met de namen van overleden personen Van: Büro Dr. Wachtel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Onderwerp: overleden in het kamp in mei 1943.

Lijst met namen van personen in kamp Westerbork overleden in mei 1943

Lijst met namen van geboren en overleden &nbsp;personen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: geboorte en overlijden in het kamp.

Lijst met namen van geboren en overleden &nbsp;personen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: geboorte en overlijden in het kamp.

Lijst met namen van personen geboren en overleden in augustus 1943 in kamp Westerbork

Lijst met overzicht van transporten uit Westerbork Het betreft de uitgaande transporten van 1942 naar Auschwitz met enige details.

Lijst met overzicht van transporten uit Westerbork Het betreft de uitgaande transporten van 1942 naar Auschwitz met enige details.

Lijst met overzichten van deportaties uit kamp Westerbork in 1942

Lijst betreffende crematies Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-15 Van: Vries, de, L., Bestattungswesen Aan: Lenz, Dhr., Zeichenburo Bauleitung Betreft de dagen waarop het crematorium in gebruik is geweest tussen 1943-04-15 en 1943-06-04 en het aantal crematies op die dagen.

Lijst betreffende crematies Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-15 Van: Vries, de, L., Bestattungswesen Aan: Lenz, Dhr., Zeichenburo Bauleitung Betreft de dagen waarop het crematorium in gebruik is geweest tussen 1943-04-15 en 1943-06-04 en het aantal crematies op die dagen.

Lijst

Medische en algemeene raadgevingen: bevat een opsomming van medische adviezen, medicijnen en dergelijke.&nbsp; Lijst van artikelen aanbevelenswaardig om mede te nemen: bevat een opsomming met onder andere kleding, toiletartikelen en dergelijke benodigdheden. De opsomming van de artikelen is onderverdeeld in algemeen, vrouwen/meisjes en mannen/jongens.&nbsp;

Medische en algemeene raadgevingen: bevat een opsomming van medische adviezen, medicijnen en dergelijke.&nbsp; Lijst van artikelen aanbevelenswaardig om mede te nemen: bevat een opsomming met onder andere kleding, toiletartikelen en dergelijke benodigdheden. De opsomming van de artikelen is onderverdeeld in algemeen, vrouwen/meisjes en mannen/jongens.&nbsp;

Lijst van artikelen om mee te nemen naar kamp Westerbork

In kamp Westerbork gesloten huwelijken Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: gesloten huwelijken in de periode januari-april 1943.

In kamp Westerbork gesloten huwelijken Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: gesloten huwelijken in de periode januari-april 1943.

Lijst met in kamp Westerbork gesloten huwelijken in 1943

Lijst met kinderen van 1 tot 4 jaar en kinderen van 5 jaar. Plaats: kamp Westerbork Datum: 1944 Mogelijk gaat het om peuters, die door S. Boas-Prins zijn verzorgt in de crèche, barak 96.

Lijst met kinderen van 1 tot 4 jaar en kinderen van 5 jaar. Plaats: kamp Westerbork Datum: 1944 Mogelijk gaat het om peuters, die door S. Boas-Prins zijn verzorgt in de crèche, barak 96.

Lijst met namen van peuters en kinderen in kamp Westerbork

Crematorium Betriebsbuch Westerbork, kamp Blauw schriftje met daarin gegevens over het crematorium in Kamp Westerbork. Gegevens over datum, begin en einde in bedrijfstelling, aantal crematies, volgnummer en gegevens over het verbruikte aantal kolen. Van: 1943-03-13 tot en met 1943-09-04

Crematorium Betriebsbuch Westerbork, kamp Blauw schriftje met daarin gegevens over het crematorium in Kamp Westerbork. Gegevens over datum, begin en einde in bedrijfstelling, aantal crematies, volgnummer en gegevens over het verbruikte aantal kolen. Van: 1943-03-13 tot en met 1943-09-04

Crematorium Betriebsbuch

Gezondheidszorg kamp Westerbork

Sterfte kamp Westerbork

Zelfmoorden kamp Westerbork

Uitvaart kamp Westerbork

Kindersterfte kamp Westerbork

Van: Boezeman, Dr. Aan: verschillende bewoners Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1941-02-10 Onderwerp: bewoners die in aanmerking komen voor een bril of nieuwe glazen.

Van: Boezeman, Dr. Aan: verschillende bewoners Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1941-02-10 Onderwerp: bewoners die in aanmerking komen voor een bril of nieuwe glazen.

lijst met namen van bewoners die in aanmerking komen voor een (nieuwe) bril of glazen

Van: Dienst Bureel kampintendant Aan: wie het betreft Plaats: Westerbork, kamp/ Westerbork, Interneringskamp Onderwerp: repatriëring van bevrijdde kampgevangenen (behalve Dirk Warnaar) naar Rotterdam.&nbsp;

Van: Dienst Bureel kampintendant Aan: wie het betreft Plaats: Westerbork, kamp/ Westerbork, Interneringskamp Onderwerp: repatriëring van bevrijdde kampgevangenen (behalve Dirk Warnaar) naar Rotterdam.&nbsp;

Lijst van personen die op 18 juni 1945 vanuit kamp Westerbork worden gerepatrieerd naar Rotterdam

Van: de Joodse Raad in Den Haag Aan: van der Horst, A. (medewerker) Plaats: Den Haag Datum: 1942-11-01 Onderwerp: namen van medewerkers van de Joodse Raad in Den Haag, die zijn ingeroosterd voor de nachtdienst tot en met 19 december 1942.

Van: de Joodse Raad in Den Haag Aan: van der Horst, A. (medewerker) Plaats: Den Haag Datum: 1942-11-01 Onderwerp: namen van medewerkers van de Joodse Raad in Den Haag, die zijn ingeroosterd voor de nachtdienst tot en met 19 december 1942.

Lijst met namen van medewerkers van de Joodse Raad in Den Haag, die zijn ingeroosterd voor de nachtdienst

Documentatie Verloren Transport Bevat de route die het transport heeft afgelegd, een lijst met namen van passagiers die onderweg zijn overleden.

Documentatie Verloren Transport Bevat de route die het transport heeft afgelegd, een lijst met namen van passagiers die onderweg zijn overleden.

Documentatie over het transport Bergen-Belsen-Tröbitz

Lijst van personen die behoorden tot de Barneveldgroep. Er wordt aangegeven wie in de Biezen en wie in de Schaffelaar verbleef. Ook gegevens over uitwisseling naar Zwitserland. Datum: 1943-1945

Lijst van personen die behoorden tot de Barneveldgroep. Er wordt aangegeven wie in de Biezen en wie in de Schaffelaar verbleef. Ook gegevens over uitwisseling naar Zwitserland. Datum: 1943-1945

gegevens over personen die in Barneveld woonachtig waren en naar Zwitserland zijn uitgewisseld

Namenlijst. Lijst met namen van personeel in het kamp en anderen. Onderwerp: collaboratie van commandanten, bewakers en Joodse dienstleiders; niet-Joods personeel; marechaussee en direct betrokkenen extern bij de deportatie van Joden uit kamp Westerbork.

Namenlijst. Lijst met namen van personeel in het kamp en anderen. Onderwerp: collaboratie van commandanten, bewakers en Joodse dienstleiders; niet-Joods personeel; marechaussee en direct betrokkenen extern bij de deportatie van Joden uit kamp Westerbork.

Namenlijst van personen die zouden hebben gecollaboreerd met de Duitse bezetter van kamp Westerbork

Lijst met de namen van overleden personen Van: Büro Dr. Wachtel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Onderwerp: overleden personen in mei 1943.

Lijst met de namen van overleden personen Van: Büro Dr. Wachtel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-05 Onderwerp: overleden personen in mei 1943.

Plaatsen in kamp Westerbork

Barak 64

Van: Huisman, Emanuel Aan: Brandel, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-11-20 Onderwerp: de schrijver is werkzaam in Port Natal (Assen); ontvangst van verschillende pakketten; bij ieder pakket huilt liesje; twee bekenden zijn in kamp Westerbork terecht gekomen als strafgeval; ook vele kennissen…

Van: Huisman, Emanuel Aan: Brandel, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-11-20 Onderwerp: de schrijver is werkzaam in Port Natal (Assen); ontvangst van verschillende pakketten; bij ieder pakket huilt liesje; twee bekenden zijn in kamp Westerbork terecht gekomen als strafgeval; ook vele kennissen…

AdolfDruijf

Adolf
Druijf