In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Naziconcentratiekampen

Sobibor

Van: Emmering, S. Aan: Beste Rie Plaats: Amsterdam Datum: 1945-07-27 Onderwerp: informatie over vermoorde familieleden en schoonfamilie; persoonlijke omstandigheden en gezondheid van geadresseerde.

Van: Emmering, S. Aan: Beste Rie Plaats: Amsterdam Datum: 1945-07-27 Onderwerp: informatie over vermoorde familieleden en schoonfamilie; persoonlijke omstandigheden en gezondheid van geadresseerde.

Brief van S. Emmering aan Rie

Van: de Raay, E. Aan: Dear Sirs Plaats: Gieten Datum: 1955 Onderwerp: opzet voor een brief; over niet erkennen van zijn claim door I.G. Farben; over verblijf van zeven jaar in ziekenhuizen en sanatoria; hij is pas werkzaam sinds 3 jaar. Eduard gaat een claim indienen bij Hydrierwerke Aktiengesellschaft. Voor dit bedrijf heeft hij dwangarbeid verricht in Blechhammer.

Van: de Raay, E. Aan: Dear Sirs Plaats: Gieten Datum: 1955 Onderwerp: opzet voor een brief; over niet erkennen van zijn claim door I.G. Farben; over verblijf van zeven jaar in ziekenhuizen en sanatoria; hij is pas werkzaam sinds 3 jaar. Eduard gaat een claim indienen bij Hydrierwerke Aktiengesellschaft. Voor dit bedrijf heeft hij dwangarbeid verricht in Blechhammer.

Notitie voor de opzet van een brief betreffende compensatie voor verplicht werk in Blechhammer

Plaatsen in kamp Westerbork

Barak 26

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 243 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Meyer, Mozina Marianne geb. 11-07-73 overleden te Westerbork op 29-04-1943 op: 30-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 243 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Meyer, Mozina Marianne geb. 11-07-73 overleden te Westerbork op 29-04-1943 op: 30-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Mozina Marianna Meijer

Bewijs van crematie Datum: 19-03-1943 Nr. 119 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Roet, Hendrika geb. 18-12-57 overleden 16-03-1943 te Westerbork op: 18-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 19-03-1943 Nr. 119 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Roet, Hendrika geb. 18-12-57 overleden 16-03-1943 te Westerbork op: 18-03-1043 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Hendrika Roet

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 267 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Witsenhuysen, Max geb. 11-09-42 overleden te Westerbork op 08-05-1943 op: 10-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 267 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Witsenhuysen, Max geb. 11-09-42 overleden te Westerbork op 08-05-1943 op: 10-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Max Witsenhuysen

Van: een arts Aan: de polikliniek Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-01-28 Onderwerp: duur verblijf Martin Polak in het kampziekenhuis; diagnose en verdere behandeling; voorstel 1 week dienstvrij…

Van: een arts Aan: de polikliniek Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-01-28 Onderwerp: duur verblijf Martin Polak in het kampziekenhuis; diagnose en verdere behandeling; voorstel 1 week dienstvrij…

Notitie voor de polikliniek betreffende diagnose en behandelingsvoorstel Martin Polak in kamp Westerbork

Van: Frenkel, Hans Philip&nbsp; Verklaring van de Joodsche Raad voor Amsterdam in Duits en Nederlands waarin wordt verklaard dat Frenkel als koerier tussen Amsterdam en Westerbork voor de Joodsche Raad werkzaam is.

Van: Frenkel, Hans Philip&nbsp; Verklaring van de Joodsche Raad voor Amsterdam in Duits en Nederlands waarin wordt verklaard dat Frenkel als koerier tussen Amsterdam en Westerbork voor de Joodsche Raad werkzaam is.

Verklaring van de Joodsche Raad voor Amsterdam betreffende Hans Frenkel

Bewijs van crematie Datum: 25-05-1943 Nr. 301 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Samson, Levie geb. 11-03-85 overleden te Westerbork op 18-05-1943 op: 21-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 25-05-1943 Nr. 301 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van:&nbsp; Samson, Levie geb. 11-03-85 overleden te Westerbork op 18-05-1943 op: 21-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Levie Samson

Treinstations

Station Hooghalen

Oproep voor Selma Wijnberg-Manassen in Theresienstadt om zich, in verband met haar indeling bij een transport naar Zwitserland op 5 februari 1945, de voorafgaande dag om uiterlijk 23.00 uur met bagage (handbagage en een koffer) op de verzamelplaats aan de Langestraat 3 te melden.

Oproep voor Selma Wijnberg-Manassen in Theresienstadt om zich, in verband met haar indeling bij een transport naar Zwitserland op 5 februari 1945, de voorafgaande dag om uiterlijk 23.00 uur met bagage (handbagage en een koffer) op de verzamelplaats aan de Langestraat 3 te melden.

Oproep voor Selma Wijnberg-Manassen betreffende transport naar Zwitserland

Van: Grüneberg, B. Aan: de Mulder, P. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04 Onderwerp: zes dagen in kamp Westerbork; ze kunnen niet op René wachten, breng hem zo spoedig mogelijk naar zijn schoonouders, verzorg hem nu en voor de toekomst, de schrijver ziet geen andere weg meer; zijn ouders (Hugo en Martha) gaan naar Vught; hij ligt zelf met hoge koorts (39/8) op bed; graag pakjes sturen; meer zullen jullie waarschijnlijk niet meer van ons horen...

Van: Grüneberg, B. Aan: de Mulder, P. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04 Onderwerp: zes dagen in kamp Westerbork; ze kunnen niet op René wachten, breng hem zo spoedig mogelijk naar zijn schoonouders, verzorg hem nu en voor de toekomst, de schrijver ziet geen andere weg meer; zijn ouders (Hugo en Martha) gaan naar Vught; hij ligt zelf met hoge koorts (39/8) op bed; graag pakjes sturen; meer zullen jullie waarschijnlijk niet meer van ons horen...

Briefkaart van Bernhard Grüneberg aan familie vanuit kamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 260 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Nijkerk, Emily geb. 05-06-68 overleden te Westerbork op 06-05-1943 op: 07-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 260 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Nijkerk, Emily geb. 05-06-68 overleden te Westerbork op 06-05-1943 op: 07-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Emily Nijkerk

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 05-07-1943 Nr. 402 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Swaab, Jacob geb. 02-06-42 overleden te Westerbork op 30-06-1943 op 01-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie&nbsp; Datum: 05-07-1943 Nr. 402 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Swaab, Jacob geb. 02-06-42 overleden te Westerbork op 30-06-1943 op 01-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Jacob Swaab

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942-04-19 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22; brief in goede orde ontvangen; blij dat het goed gaat met zijn gezin; hij heeft twee keer geld ontvangen…

Van: van Bergen, Isaac Aan: van Bergen-Diamant, Nora Plaats: Buchenwald Datum: 1942-04-19 Onderwerp: kampnummer 2317, Block 22; brief in goede orde ontvangen; blij dat het goed gaat met zijn gezin; hij heeft twee keer geld ontvangen…

Brief van Isaac van Bergen aan zijn vrouw en kinderen vanuit Buchenwald

Recept&nbsp; Voor: Boom-Jacobs, Esther Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-09-14

Recept&nbsp; Voor: Boom-Jacobs, Esther Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-09-14

Else HeleneDreyfuss

Else Helene
Dreyfuss