In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Recept uit kamp Westerbork

Bewijs van terpostbezorging van een postpakket&nbsp; Geadresseerde: Nijstad-Dasberg, R. Plaats: Westerbork, kamp, barak 60 Datum: 1943-12

Bewijs van terpostbezorging van een postpakket&nbsp; Geadresseerde: Nijstad-Dasberg, R. Plaats: Westerbork, kamp, barak 60 Datum: 1943-12

Bewijs voor het verzenden van een pakket aan R. Nijstad-Dasberg in kamp Westerbork

Van: (Waterman), Mirjam Aan: Kool, C. Plaats:&nbsp; Datum: 1944-04-09 Onderwerp: mededelingen omtrent voortgang en groeten.

Van: (Waterman), Mirjam Aan: Kool, C. Plaats:&nbsp; Datum: 1944-04-09 Onderwerp: mededelingen omtrent voortgang en groeten.

Brief van Mirjam Waterman aan C. Kool vanuit een vakantieadres

Plaatsen in kamp Westerbork

Barak 64

Barakken gebouwd van 1942-1945

Bewijs van aanmelding betreffende aanmeldingsplicht voor Joden.&nbsp; Van: Wijnberg-Urbach, Rosa&nbsp; Datum: 1941-03-14&nbsp; Plaats: Hoogeveen

Bewijs van aanmelding betreffende aanmeldingsplicht voor Joden.&nbsp; Van: Wijnberg-Urbach, Rosa&nbsp; Datum: 1941-03-14&nbsp; Plaats: Hoogeveen

Bewijs van aanmelding van Rosa Wijnberg-Urbach

Militair Kampement Westerbork Datum: 1949 Tien militairen poseren voor de foto op de grond voor een voormalige woonbarak. "Even uitrusten'

Militair Kampement Westerbork Datum: 1949 Tien militairen poseren voor de foto op de grond voor een voormalige woonbarak. "Even uitrusten'

Foto van militairen bij een barak in Militair kampement Westerbork

Het personeel van het kamp.&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945&nbsp; Dienstmeisje in één van de dienstwoningen.

Het personeel van het kamp.&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945&nbsp; Dienstmeisje in één van de dienstwoningen.

Foto van een dienstmeisje in een dienstwoning in Interneringskamp Westerbork

Appèl Appel in kamp Westerbork&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1943 Kampgevangenen op de appèlplaats met op de achtergrond links het oude filterhuis en rechts barak 25.

Appèl Appel in kamp Westerbork&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1943 Kampgevangenen op de appèlplaats met op de achtergrond links het oude filterhuis en rechts barak 25.

Appèl van werkgroepen in kamp Westerbork

Dubbele woning voor het personeel Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Opmerking: de huisnummers 204 en 205 werden gebruikt in de periode van kamp- en woonoord Schattenberg.

Dubbele woning voor het personeel Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Opmerking: de huisnummers 204 en 205 werden gebruikt in de periode van kamp- en woonoord Schattenberg.

Bouwtekening van een woning voor het personeel van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerborktraal

De familie Buijvoets zittend op het talud van de tuin. Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1947 De vrouw rechts is onbekend.

De familie Buijvoets zittend op het talud van de tuin. Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1947 De vrouw rechts is onbekend.

Foto van het gezin Buijvoets in de tuinen van de woning van de kamcommandant

Van: Asscher, William Oproep om bij de Afdeling Bevolking te verschijnen Plaats: &nbsp;Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-05-24

Van: Asscher, William Oproep om bij de Afdeling Bevolking te verschijnen Plaats: &nbsp;Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-05-24

Oproep voor William Asscher om te verschijnen bij de Afdeling Bevolking in barak 80

Programma der uitzendingen bestemd voor het ziekenhuis Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-02-10/15 Onderwerp: aansluiting op radio-uitzendingen in Nederland en de BBC; lezing, vragen van patiënten, ochtendwijding en kerkelijke kroniek door Ds. Bardeloos; lezing G. W. Comello; lezing J.R.J. Schut; Toni Mala orkest (Grote Zaal uitzending); allerlei verzorgt door mevrouw Jansonius.

Programma der uitzendingen bestemd voor het ziekenhuis Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-02-10/15 Onderwerp: aansluiting op radio-uitzendingen in Nederland en de BBC; lezing, vragen van patiënten, ochtendwijding en kerkelijke kroniek door Ds. Bardeloos; lezing G. W. Comello; lezing J.R.J. Schut; Toni Mala orkest (Grote Zaal uitzending); allerlei verzorgt door mevrouw Jansonius.

Programma der (radio) uitzendingen bestemd voor het ziekenhuis in Interneringskamp Westerbork

Afbraak kamp Westerbork

Ruiming gebouwen kamp Westerbork

Verkoop gebouwen kamp Westerbork

Enveloppe Behorend bij het briefje inv.nr.: 7873-01 Opschrift: Voor Nel Van Leo

Enveloppe Behorend bij het briefje inv.nr.: 7873-01 Opschrift: Voor Nel Van Leo

Enveloppe behorend bij brief van Leo Meijer aan Nel

Gedicht over kamp Westerbork.&nbsp; Van: Serlui, Reina Datum: 1943-08-10

Gedicht over kamp Westerbork.&nbsp; Van: Serlui, Reina Datum: 1943-08-10

Gedicht geschreven door Reina Serlui in kamp Westerbork

Cabaret.&nbsp; cabaret (Humor und Melodie) Kamp Westerbork, schouwburg, barak 9 Datum: 1943-09.&nbsp; Twee toneelspelers op toneel. Als decor een koets met twee paarden (postkoets scene) Tekst: Immer langsam !! Decorontwerp: Hans Margules

Cabaret.&nbsp; cabaret (Humor und Melodie) Kamp Westerbork, schouwburg, barak 9 Datum: 1943-09.&nbsp; Twee toneelspelers op toneel. Als decor een koets met twee paarden (postkoets scene) Tekst: Immer langsam !! Decorontwerp: Hans Margules

'Postkutschenzeit', een scene uit de revue Humor und Melodie

Van: Sinek, Herbert, R. dhr.&nbsp; Aan: Cohen, L.A.A. dhr. (Leon) Plaats: Amsterdam Datum: 1944-07-16 Onderwerp: De heer Sinek verontschuldigd zich voor zijn late reactie. Hij had tot nu toe alleen contact met OD'ers die in de Jan van Eykstraat waren/zijn gestationeerd. Hij vraagt hoe het met Cohen en de andere OD'ers uit de barak gaat en of Leon nog steeds in barak 67 woont.&nbsp;Verder vraagt Sinek om terug te schrijven. &nbsp;

Van: Sinek, Herbert, R. dhr.&nbsp; Aan: Cohen, L.A.A. dhr. (Leon) Plaats: Amsterdam Datum: 1944-07-16 Onderwerp: De heer Sinek verontschuldigd zich voor zijn late reactie. Hij had tot nu toe alleen contact met OD'ers die in de Jan van Eykstraat waren/zijn gestationeerd. Hij vraagt hoe het met Cohen en de andere OD'ers uit de barak gaat en of Leon nog steeds in barak 67 woont.&nbsp;Verder vraagt Sinek om terug te schrijven. &nbsp;

Foto van een brief van R. Herbert Sinek aan L.A.A. Cohen vanuit Amsterdam

Verslag van een overlevende over Theresienstadt. Datum: 1945

Verslag van een overlevende over Theresienstadt. Datum: 1945

Verslag van een overlevende over Theresienstadt

Smid.&nbsp; Smid in smederij.&nbsp; De smid is joods en draagt een ster op zijn overall.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944.&nbsp; De smid heeft een scharlakenrood stuk op de schouder van de overall. Hieraan kan een strafgeval worden herkend.&nbsp;

Smid.&nbsp; Smid in smederij.&nbsp; De smid is joods en draagt een ster op zijn overall.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-1944.&nbsp; De smid heeft een scharlakenrood stuk op de schouder van de overall. Hieraan kan een strafgeval worden herkend.&nbsp;

Een strafgeval aan het werk in de smederij

Afbraak Afbraak van de barakken woonoord Schattenberg. Plaats: Westerbork, Schattenberg Datum: 1971.

Afbraak Afbraak van de barakken woonoord Schattenberg. Plaats: Westerbork, Schattenberg Datum: 1971.

Foto van afbraak van barakken in het woonoord Schattenberg

Doorgangskamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 07-04-1943 Nr. 172 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Swart, Lion geb. 15-02-67 overleden te Westerbork op 03-04-1943 op: 05-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 07-04-1943 Nr. 172 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Swart, Lion geb. 15-02-67 overleden te Westerbork op 03-04-1943 op: 05-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Lion Swart

Van: Acohen, Maurits Aan: Plaat, de heer Plaats: Vught, kamp Datum: 1943-03-04 Onderwerp: nu drie weken van huis weg; beide pakketten ontvangen; net kwam pakker nummer 3 binnen;&nbsp;

Van: Acohen, Maurits Aan: Plaat, de heer Plaats: Vught, kamp Datum: 1943-03-04 Onderwerp: nu drie weken van huis weg; beide pakketten ontvangen; net kwam pakker nummer 3 binnen;&nbsp;

Saravan Dam-Canes

Sara
van Dam-Canes