In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Industriebarakken kamp Westerbork

Zilverpapierindustrie kamp Westerbork

Bonenpellerij kamp Westerbork

Machtiging opgesteld door Wijnberg, A.&nbsp; Betreft machtiging aan zijn dochter Meta Wijnberg tot behartiging van alle zijnen verlangen en incasseren van gelden te zijnen behoeven. Door Lippmann/Rosenthal in beslag genomen bezittingen. Datum: 1942-10-25&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp

Machtiging opgesteld door Wijnberg, A.&nbsp; Betreft machtiging aan zijn dochter Meta Wijnberg tot behartiging van alle zijnen verlangen en incasseren van gelden te zijnen behoeven. Door Lippmann/Rosenthal in beslag genomen bezittingen. Datum: 1942-10-25&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp

Machtiging van Alexander Wijnberg aan zijn dochter Meta

Enveloppe Geadresseerde: Fam. Matteman, L., Amsterdam Verzonden vanuit Apeldoornsche Bosch

Enveloppe Geadresseerde: Fam. Matteman, L., Amsterdam Verzonden vanuit Apeldoornsche Bosch

Enveloppe geadresseerd aan de familie Matteman vanuit Apeldoornsche Bosch

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 18 mei 1943 - Sobibor

Plaatsen in kamp Westerbork

Grote woonbarakken kamp Westerbork

Gezondheidszorg kamp Westerbork

Sterfte kamp Westerbork

Zelfmoorden kamp Westerbork

Uitvaart kamp Westerbork

Kindersterfte kamp Westerbork

Reina Beem werd op 20 juni 1932 in Amsterdam geboren als de enige dochter van Moïse Beem en Dina Beem-van Allemans. Zij had zeven broers, waarvan er slechts een de oorlog overleefde. Zij woonde in de Weesperstraat 89A in Amsterdam. Ergens in de eerste helft van 1942 zag zij haar oudste broer weggaan naar een werkkamp en haar op een na oudste broer vertrekken naar Brussel om daar onder te duiken. In september 1942 vertrok ook haar vader naar een werkkamp. Begin oktober 1942 werd zij met haar moeder en haar vijf broers naar Westerbork gedeporteerd, waar zij haar vader en oudste broer terug zag. Op maandag 12 oktober 1942 werd zij met het hele gezin op transport gesteld naar Auschwitz, waar zij laat in de avond van de 14e oktober aankwam. Daar werd zij van haar vader en twee oudere broers gescheiden. Op 15 oktober werd zij met haar moeder en vijf broers meteen naar de gaskamers gestuurd. Ze was toen 10 jaar.

Barak 24

Van: Hans (Barend Schijveschuurder) Aan: Lieve schat (Tilly Schijveschuurder-Wessel) Plaats: Westerbork, kamp; Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-04-16 Onderwerp: vraag naar omstandigheden buiten het kamp en weergave eigen situatie waaronder behandeling, eten, verzorging. Beschrijving van de bevrijding van het kamp door de Canadezen. Barend is u een half jaar van zijn vrouw gescheiden. In Westerbork werd hij nooit verhoord en als strafgeval behandeld. Hij zit met nog een aantal andere mannen in barak 21. De bevrijding, de binnenkomst van de Canadezen, het hijsen van de driekleur en het zingen van het Wilhelmus was om nooit te vergeten. Barend maakt zich zorgen om zijn ondergedoken zoontje Freddy en zijn moeder en alle andere familieleden en vrienden. Van Nico Speijer, een psychiater, die ook in Westerbork is bevrijd heeft hij gehoord dat zij niet uit het Apeldoornsche Bosch is gevlucht en gewoon is meegenomen. Hij is verwonderd zich over het feit dat hij de bevrijding heeft meegemaakt in tegenstelling tot de ‘120.000’ die via Westerbork zijn gedeporteerd. Hij hoopt dat zijn gezin snel herenigd zal worden.

Van: Hans (Barend Schijveschuurder) Aan: Lieve schat (Tilly Schijveschuurder-Wessel) Plaats: Westerbork, kamp; Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-04-16 Onderwerp: vraag naar omstandigheden buiten het kamp en weergave eigen situatie waaronder behandeling, eten, verzorging. Beschrijving van de bevrijding van het kamp door de Canadezen. Barend is u een half jaar van zijn vrouw gescheiden. In Westerbork werd hij nooit verhoord en als strafgeval behandeld. Hij zit met nog een aantal andere mannen in barak 21. De bevrijding, de binnenkomst van de Canadezen, het hijsen van de driekleur en het zingen van het Wilhelmus was om nooit te vergeten. Barend maakt zich zorgen om zijn ondergedoken zoontje Freddy en zijn moeder en alle andere familieleden en vrienden. Van Nico Speijer, een psychiater, die ook in Westerbork is bevrijd heeft hij gehoord dat zij niet uit het Apeldoornsche Bosch is gevlucht en gewoon is meegenomen. Hij is verwonderd zich over het feit dat hij de bevrijding heeft meegemaakt in tegenstelling tot de ‘120.000’ die via Westerbork zijn gedeporteerd. Hij hoopt dat zijn gezin snel herenigd zal worden.

Brief van Barend Schijveschuurder aan Tilly Schijveschuurder-Wessel vanuit kamp Westerbork

Man.&nbsp; Max Ehrlich gefotografeerd in revuekostuum waarop staat KH (Krankenhaus), Barak 36, FK (Fliegende Kolonne), OD (Ordedienst) 13.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-09-27. Betreft foto van het boek 'Humor und Melodie' (Cabaret).

Man.&nbsp; Max Ehrlich gefotografeerd in revuekostuum waarop staat KH (Krankenhaus), Barak 36, FK (Fliegende Kolonne), OD (Ordedienst) 13.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943-09-27. Betreft foto van het boek 'Humor und Melodie' (Cabaret).

Max Ehrlich in een revuekostuum van het cabaretprogramma Humor und Melodie

Van: Vries, de, Marietje Aan: Vries, de, Connie&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-08-15 Onderwerp: omstandigheden; haar opgestoken dragen i.v.m. de luizen (anders moet het haar eraf); vraag om een boek; voedsel; vriendinnen (Duitse-Joden);

Van: Vries, de, Marietje Aan: Vries, de, Connie&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-08-15 Onderwerp: omstandigheden; haar opgestoken dragen i.v.m. de luizen (anders moet het haar eraf); vraag om een boek; voedsel; vriendinnen (Duitse-Joden);

Brief van Marietje de Vries aan Connie de Vries vanuit kamp Westerbork

Moïse Beem werd geboren op 27 juli 1897 in Anderlecht (Brussel), waarnaar zijn Nederlandse ouders, Josef Beem en Rosetta Noach,&nbsp; in 1893 waren verhuisd. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog ging hij terug naar Amsterdam. Hij trouwde op 12 januari 1922 in Amsterdam met Dina van Allemans. Moïse was horlogemaker en had een juwelierszaak in de Weesperstraat 89A in Amsterdam. Op zondagen stond hij op het Waterlooplein horloges te repareren. Het gezin bestond in 1940 uit acht kinderen, waarvan alleen de tweede zoon, Joop,&nbsp; de oorlog wist te overleven door onder te duiken. In het eerste half jaar van 1942 werd zijn oudste zoon, Jonas (Johnny), opgeroepen voor een werkkamp. Toen hij een volgende oproep aan zijn tweede zoon liet zien, weigerde deze daaraan gehoor te geven. Joop vertrok naar een tante in Brussel en dook onder. Moïse kreeg in de late zomer zelf een oproep. In september 1942 bevond Moïse zich in het werkkamp in Sellingerbeetse (Groningen), het grootste werkkamp. Wellicht zag hij daar zijn zoon Jonas (Johnny) weer, die al eerder in een werkkamp was terecht gekomen. Op 2 oktober 1942 werd dit werkkamp ontruimd, waarna hij in kamp Westerbork de rest van het gezin weer terug zag. Vanuit het kamp heeft hij nog een brief gestuurd naar zijn 18-jarige zoon Joop in Brussel met daarin een dringende vraag voor zijn zuster: “Zorgen jullie goed voor Henk?” Het hele gezin werd op 12 oktober 1942 op transport gesteld naar Auschwitz, waar zij in de late avond van 14 oktober aankwamen. Een dag later werd Moïse met zijn twee oudste zoons “geselecteerd”, terwijl hij zijn vrouw met de jongste vijf kinderen afgevoerd zag worden. &nbsp;Al snel, op 22 oktober 1942, kwam ook aan het leven van Moïse een einde.

MoiseBeem

Moise
Beem