In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Stranders-Hartog, Rosette, de Aan: Gosschalk, familie, Corrie, Jo en kinderen Datum: 1943-01-02 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Verschillende brieven ontvangen. 'Aan alles went men op den duur, ook aan dit miserabele leven'. Louis is weer aan het werk. Mogelijk moet hij voor zijn keel naar het ziekenhuis in Groningen. Het hoofd van het ziekenhuis moet daarover beslissen. Nu heeft Louis weer een ontstoken oog. Het is uitgesloten dat je in het kamp gezond blijft. De kinderen bevinden zich nog in het ziekenhuis. Selly wil niet eten. Ze is zo mager als brandhout. Je zal haar niet meer herkennen. Ze is in zes weken een heel ander kind geworden. Ze is Louis en mij helemaal vergeten’, versuft en slap ziet ze eruit.' De schrijfster is weer zo goed als beter. Ze schrijft over het dagelijkse eten. Ze behoren tot de gelukkige mensen die nog iets toegestuurd krijgen. Ze hebben zelf behoefte aan lucifers, batterijen, pantalons, vouwstoeltjes, speelgoed voor de kinderen (prentenboeken en kleurboeken), een thee- en koffiepot, een tafelkleed. Als je langer blijft, heb je van alles nodig, wat je thuis ook had… Ze hebben kans dat ze een huisje voor zichzelf krijgen (een kamertje met enige bedden en centrale verwarming). Moeders met kleine kinderen zouden hiervoor in aanmerking komen. Het is in elk geval beter dan een grote barak. Louis moet dan wel op een grote barak blijven, want mannen en vrouwen mogen niet samen slapen. Om tien uur 's avonds moeten de mannen de vrouwenzaal verlaten… Er komt hier dagelijks Arisch bezoek (na aanvraag). In de meeste gevallen wordt het ingewilligd. Zojuist ontving Louis op zijn barak 85 een brief. Doordat er geen baraknummer opstond is de brief lang onderweg geweest. Bij het verkrijgen van een kamertje heeft de schrijfster een kookplaat nodig.

Van: Stranders-Hartog, Rosette, de Aan: Gosschalk, familie, Corrie, Jo en kinderen Datum: 1943-01-02 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Verschillende brieven ontvangen. 'Aan alles went men op den duur, ook aan dit miserabele leven'. Louis is weer aan het werk. Mogelijk moet hij voor zijn keel naar het ziekenhuis in Groningen. Het hoofd van het ziekenhuis moet daarover beslissen. Nu heeft Louis weer een ontstoken oog. Het is uitgesloten dat je in het kamp gezond blijft. De kinderen bevinden zich nog in het ziekenhuis. Selly wil niet eten. Ze is zo mager als brandhout. Je zal haar niet meer herkennen. Ze is in zes weken een heel ander kind geworden. Ze is Louis en mij helemaal vergeten’, versuft en slap ziet ze eruit.' De schrijfster is weer zo goed als beter. Ze schrijft over het dagelijkse eten. Ze behoren tot de gelukkige mensen die nog iets toegestuurd krijgen. Ze hebben zelf behoefte aan lucifers, batterijen, pantalons, vouwstoeltjes, speelgoed voor de kinderen (prentenboeken en kleurboeken), een thee- en koffiepot, een tafelkleed. Als je langer blijft, heb je van alles nodig, wat je thuis ook had… Ze hebben kans dat ze een huisje voor zichzelf krijgen (een kamertje met enige bedden en centrale verwarming). Moeders met kleine kinderen zouden hiervoor in aanmerking komen. Het is in elk geval beter dan een grote barak. Louis moet dan wel op een grote barak blijven, want mannen en vrouwen mogen niet samen slapen. Om tien uur 's avonds moeten de mannen de vrouwenzaal verlaten… Er komt hier dagelijks Arisch bezoek (na aanvraag). In de meeste gevallen wordt het ingewilligd. Zojuist ontving Louis op zijn barak 85 een brief. Doordat er geen baraknummer opstond is de brief lang onderweg geweest. Bij het verkrijgen van een kamertje heeft de schrijfster een kookplaat nodig.

Brief van Rosette Stranders-de Hartog aan de familie Gosschalk vanuit kamp Westerbork

Jekuthiël (Tilly) Auerbach kreeg een traditionele joodse opleiding en studeerde naast zijn middelbare schoolstudie ook in de Bijbel en de Talmoed onder leiding van leraren en privéleraren. Na de invasie van Nederland wist hij zijn &nbsp;toelatingsexamens cum laude af te leggen. Hij wilde vluchten en ging met zijn twee zussen naar het zuiden, met het plan om via Frankrijk naar Spanje te gaan. Maar ze werden opgepakt en eind augustus 1942 op transport gesteld naar Auschwitz. Tilly wist te overleven, zijn twee zussen werden in Auschwitz vermoord. In 1945 werd hij overgebracht naar Bergen-Belsen, waar hij zijn ouders ontmoette, die begin 1944 vanuit kamp Westerbork naar dit kamp waren gedeporteerd.&nbsp; Tilly was van plan zijn studie voort te zetten, maar door gebrek aan middelen werkte hij eerst op verschillende plaatsen als bouwvakker. Pas toen hij financiële steun kreeg van zijn vader in Nederland ging hij naar Jeruzalem, waar hij economie studeerde aan de Hebreeuwse Universiteit. Van tijd tot tijd publiceerde hij artikelen in de Joods-Nederlandse media. Yekutiel sloot zich aan bij de gelederen van de "Haganah" en na zijn dienstneming in het leger werd hij een militaire officier en diende hij in de Jeruzalembrigade. Op 4.3.1948 werd zijn divisie op de terugweg naar Atret werden ze aangevallen door een &nbsp;menigte die hen omsingelde en de meeste soldaten &nbsp;doodde. Hij is begraven op de militaire begraafplaats op de berg Herzl in Jeruzalem.

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 19 oktober 1943 - Auschwitz

Van: de Groot, Max&nbsp; Aan: de Groot, Samuel Plaats: Vught, kamp Datum: 1943-08-01 Onderwerp:&nbsp;bevestiging van ontvangst van een pakket.

Van: de Groot, Max&nbsp; Aan: de Groot, Samuel Plaats: Vught, kamp Datum: 1943-08-01 Onderwerp:&nbsp;bevestiging van ontvangst van een pakket.

Bewijs van ontvangst van een pakket voor Max de Groot in kamp Vught

Foto van Heinz Feigenbaum&nbsp; Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1942 Onderwerp: desolaat landschap; wegenpatroon…

Foto van Heinz Feigenbaum&nbsp; Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1942 Onderwerp: desolaat landschap; wegenpatroon…

Foto van Hans Feigenbaum in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Joodse werkkampen

Joods werkkamp Havelte

Van: Inspectie der Domeinen te Zwolle&nbsp; Aan: houtvester in de houtvesterij Assen&nbsp; Plaats: Zwolle&nbsp; Datum: 1950-08-22&nbsp; Onderwerp: overdracht van het crematorium van kamp Westerbork van Staatsbosbeheer aan de gemeente Westerbork.

Van: Inspectie der Domeinen te Zwolle&nbsp; Aan: houtvester in de houtvesterij Assen&nbsp; Plaats: Zwolle&nbsp; Datum: 1950-08-22&nbsp; Onderwerp: overdracht van het crematorium van kamp Westerbork van Staatsbosbeheer aan de gemeente Westerbork.

Brief van Inspectie der Domeinen aan de houtvester in de houtvesterij Assen

Van: Hammelburg, E.A. Onderwerp: het verhaal is geschreven en met documenten ondersteund door E. A. Hammelburg. Zijn vader, Salomon Hammelburg (1903), was gemengd-gehuwd. Op 3 mei 1944 moest hij zich op het arbeidsbureau in Meppel melden om te gaan werken op het vliegveld te Havelte. Twee dagen ervoor werd hij echter door de S.D gearresteerd en beschuldigd van een poging tot onderduiken. Op 6 juni werd hij naar Westerbork gestuurd. Hij zou worden opgesloten in de strafbarakken (werkt als voorman), maar hoefde uiteindelijk niet op transport (al was zijn advocaat op 5 september 1944 in de veronderstelling (omdat het hele kamp opgeheven zou zijn) dat Salomon, hoewel ontheven van zijn ‘ S’ zou zijn doorgestuurd naar Theresienstadt). Salomon werd echter vrijgesteld van transport (zijn advocaat schreef op 12 september al dat gemengd-gehuwden zonder 'S' mogelijk waren achtergebleven. Zie ook zijn brief van 18 september over gemengd-gehuwden (klare Fälle) en het laatste transport naar 'Celle, Bergen-Belsen (unklare Fälle); werken op de kampboerderij;&nbsp;over lotgenoot Mozes Groenberg; verblijf tot 18 juni 1945 in Westerbork&nbsp;en ontslag. Op 13 oktober 1944 kwam zijn vrouw te overlijden. Zoontje Emil Alexander werd bij de onderburen ondergebracht. In verband met de hongerwinter werd hij in Bovensmilde ondergebracht. Na de bevrijding van kamp Westerbork ging de plaatselijke dominee op zoek naar een kennis. Op de lijsten kwam hij een Hammelburg tegen. Hij vroeg aan Emil of dit familie was. Na een aarzelende bevestiging van Emil ging hij achterop de fiets richting Westerbork. Het weerzien met zijn vader leidde tot een logeerpartij totdat zijn vader het kamp mocht verlaten. Emil staat op de lijst van in kamp Westerbork aanwezige personen van begin mei 1945. &nbsp;

Van: Hammelburg, E.A. Onderwerp: het verhaal is geschreven en met documenten ondersteund door E. A. Hammelburg. Zijn vader, Salomon Hammelburg (1903), was gemengd-gehuwd. Op 3 mei 1944 moest hij zich op het arbeidsbureau in Meppel melden om te gaan werken op het vliegveld te Havelte. Twee dagen ervoor werd hij echter door de S.D gearresteerd en beschuldigd van een poging tot onderduiken. Op 6 juni werd hij naar Westerbork gestuurd. Hij zou worden opgesloten in de strafbarakken (werkt als voorman), maar hoefde uiteindelijk niet op transport (al was zijn advocaat op 5 september 1944 in de veronderstelling (omdat het hele kamp opgeheven zou zijn) dat Salomon, hoewel ontheven van zijn ‘ S’ zou zijn doorgestuurd naar Theresienstadt). Salomon werd echter vrijgesteld van transport (zijn advocaat schreef op 12 september al dat gemengd-gehuwden zonder 'S' mogelijk waren achtergebleven. Zie ook zijn brief van 18 september over gemengd-gehuwden (klare Fälle) en het laatste transport naar 'Celle, Bergen-Belsen (unklare Fälle); werken op de kampboerderij;&nbsp;over lotgenoot Mozes Groenberg; verblijf tot 18 juni 1945 in Westerbork&nbsp;en ontslag. Op 13 oktober 1944 kwam zijn vrouw te overlijden. Zoontje Emil Alexander werd bij de onderburen ondergebracht. In verband met de hongerwinter werd hij in Bovensmilde ondergebracht. Na de bevrijding van kamp Westerbork ging de plaatselijke dominee op zoek naar een kennis. Op de lijsten kwam hij een Hammelburg tegen. Hij vroeg aan Emil of dit familie was. Na een aarzelende bevestiging van Emil ging hij achterop de fiets richting Westerbork. Het weerzien met zijn vader leidde tot een logeerpartij totdat zijn vader het kamp mocht verlaten. Emil staat op de lijst van in kamp Westerbork aanwezige personen van begin mei 1945. &nbsp;

Manuscript van E.A. Hammelburg over zijn vader Salomon Hammelburg

Bericht over een huwelijk en overlijden Van: Büro Dr. Wachtel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-08

Bericht over een huwelijk en overlijden Van: Büro Dr. Wachtel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-06-08

Bericht nummer 26 over huwelijken en overlijden in kamp Westerbork in juni 1943

Briefkaart Van: Jong-Cohen, de, E.&nbsp; Aan: Coronel, M. Plaats: Amsterdam Datum: 1946-03-18 Onderwerp: vraag om inlichtingen over drie leden van de familie Kwieser, die op 1944-02-25 uit Westerbork vertrokken zijn.&nbsp;

Briefkaart Van: Jong-Cohen, de, E.&nbsp; Aan: Coronel, M. Plaats: Amsterdam Datum: 1946-03-18 Onderwerp: vraag om inlichtingen over drie leden van de familie Kwieser, die op 1944-02-25 uit Westerbork vertrokken zijn.&nbsp;

Briefkaart van E. de Jong-Cohen aan M. Coronel vanuit Amsterdam

Luchtfoto van het kantoor van de radiosterrenwacht en een radiotelescoop met zicht op woonoord Schattenberg tweede helft jaren zestig.

Luchtfoto van het kantoor van de radiosterrenwacht en een radiotelescoop met zicht op woonoord Schattenberg tweede helft jaren zestig.

Luchtfoto van het kantoor van de radiosterrenwacht en een radiotelescoop met zicht op woonoord Schattenberg tweede helft jaren zestig

Duits geld Biljet van 1000 mark No. 0579207N

Duits geld Biljet van 1000 mark No. 0579207N

Biljet van 1000 Duitse Mark

Drie dames staan in de sneeuw voor een barak in Schattenberg. Schattenberg, 1950.

Drie dames staan in de sneeuw voor een barak in Schattenberg. Schattenberg, 1950.

Foto van drie Indische vrouwen in (kamp) Schattenberg

Arbeitskarte Van: Gerritse-Kwetser, Jeanette Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-03-24 Gruppe Barackendienst DB 1

Arbeitskarte Van: Gerritse-Kwetser, Jeanette Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-03-24 Gruppe Barackendienst DB 1

Arbeitskarte van Jeanette Gerrits-Kwetser in kamp Westerbork

Van: Houthakker, Lodewijk&nbsp; Aan: Kroonenberg, J., Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-06-27&nbsp; Onderwerp: bedden; barakken, inrichting van de barak; vraag om tandpasta. Kroonenberg werkt als (steno)typiste tijdelijk in Amsterdam (Expositur). Twee laboranten werken in het buitencommando van Zeist…

Van: Houthakker, Lodewijk&nbsp; Aan: Kroonenberg, J., Mevr.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-06-27&nbsp; Onderwerp: bedden; barakken, inrichting van de barak; vraag om tandpasta. Kroonenberg werkt als (steno)typiste tijdelijk in Amsterdam (Expositur). Twee laboranten werken in het buitencommando van Zeist…

Brief van Lodewijk Houtakker aan J. Kroonenberg vanuit kamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 269 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Alster, Selig geb. 05-02-69 overleden te Westerbork op 09-05-1943 op: 14-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 269 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Alster, Selig geb. 05-02-69 overleden te Westerbork op 09-05-1943 op: 14-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Selig Alster

Van: Acohen, R. Aan: Radio Omroep Herrijzend Nederland Plaats: Amsterdam Datum: 1945-11-26 Onderwerp; geen bericht ontvangen na het omroepen van bericht 3750.

Van: Acohen, R. Aan: Radio Omroep Herrijzend Nederland Plaats: Amsterdam Datum: 1945-11-26 Onderwerp; geen bericht ontvangen na het omroepen van bericht 3750.

Brief gericht aan Radio Omroep Herrijzend Nederland

Van: Joodsche Raad voor Amsterdam, Afdeeling Emigratie Aan: Cohen, Jules Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-28 Onderwerp: Bevestiging dat zij zijn naam op de Palestinalijst voor uitwisseling hebben gezet en hebben doorgestuurd naar het Zwitserse gezantschap in Berlijn, die de uitwisseling met de desbetreffende autoriteiten afhandelt.

Van: Joodsche Raad voor Amsterdam, Afdeeling Emigratie Aan: Cohen, Jules Plaats: Amsterdam Datum: 1943-05-28 Onderwerp: Bevestiging dat zij zijn naam op de Palestinalijst voor uitwisseling hebben gezet en hebben doorgestuurd naar het Zwitserse gezantschap in Berlijn, die de uitwisseling met de desbetreffende autoriteiten afhandelt.

Brief van Joodsche Raad voor Amsterdam aan Jules Cohen

Van: Burgemeester Zuidbroek&nbsp; Aan: Procureur-Generaal Leeuwarden&nbsp; Plaats: Zuidbroek&nbsp; Datum: 1940-07-11&nbsp; Onderwerp: geen illegale Joodse vluchtelingen in de gemeente aanwezig.

Van: Burgemeester Zuidbroek&nbsp; Aan: Procureur-Generaal Leeuwarden&nbsp; Plaats: Zuidbroek&nbsp; Datum: 1940-07-11&nbsp; Onderwerp: geen illegale Joodse vluchtelingen in de gemeente aanwezig.

Brief van de Burgemeester van Zuidbroek aan de Procureur-Generaal Leeuwarden

Bewijs van crematie Datum: 23-03-1943 Nr. 133 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Blom, Joel geb. 09-01-78 overleden 20-03-1943 te Westerbork op: 22-03-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 23-03-1943 Nr. 133 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Blom, Joel geb. 09-01-78 overleden 20-03-1943 te Westerbork op: 22-03-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Joel Blom

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-04-01 Onderwerp: Werner ligt nog steeds in het ziekenhuis, urine onderzoek, zoutloos eten; pakketjes worden in het bijzijn van de barakleiders opengemaakt en de brieven worden in beslag genomen. Dus geen brieven meer bij de pakketjes; vriend J. is niet meer in Scheveningen, maar verder gereisd over de grens (gevangenis in Duitsland?); transporten uit Vught zijn binnengekomen, onder andere de man van Cleo, hij is hersteld van een longontsteking; door de grote transporten is de school opgeheven en wordt de schoolbarak weer als woonbarak gebruikt; er gaan geruchten dat er wekelijks 2000 mensen moeten vertrekken in goederenwagons; Nicht Sara Davidson-Pach is op bezoek geweest, haar oudste dochter was alleen achtergebleven. Sara heeft een deel van haar bagage weer terug is vol optimistisch met haar kinderen op transport gegaan. Of Stella dit aan haar dochter Mirjam wil doorgeven.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Kamp Datum: 1943-04-01 Onderwerp: Werner ligt nog steeds in het ziekenhuis, urine onderzoek, zoutloos eten; pakketjes worden in het bijzijn van de barakleiders opengemaakt en de brieven worden in beslag genomen. Dus geen brieven meer bij de pakketjes; vriend J. is niet meer in Scheveningen, maar verder gereisd over de grens (gevangenis in Duitsland?); transporten uit Vught zijn binnengekomen, onder andere de man van Cleo, hij is hersteld van een longontsteking; door de grote transporten is de school opgeheven en wordt de schoolbarak weer als woonbarak gebruikt; er gaan geruchten dat er wekelijks 2000 mensen moeten vertrekken in goederenwagons; Nicht Sara Davidson-Pach is op bezoek geweest, haar oudste dochter was alleen achtergebleven. Sara heeft een deel van haar bagage weer terug is vol optimistisch met haar kinderen op transport gegaan. Of Stella dit aan haar dochter Mirjam wil doorgeven.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit kamp Westerbork

Van: Jaap Aan: de Haan, Fam. Plaats: Westerbork, kamp Datum: Onderwerp: Wij gaan er vandoor. Als jullie ook moeten zie ik jullie wel op 't appelveld. Groeten aan Suze en Tine

Van: Jaap Aan: de Haan, Fam. Plaats: Westerbork, kamp Datum: Onderwerp: Wij gaan er vandoor. Als jullie ook moeten zie ik jullie wel op 't appelveld. Groeten aan Suze en Tine

HenrietteAppelboom-Oudkerk

Henriette
Appelboom-Oudkerk