In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Activiteiten Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Onthullingen herinrichting terrein kamp Westerbork

Jubilea Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Symposia Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Theatervoorstellingen Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Literaire bijeenkomsten Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Vriendendagen Herinneringscentrum Kamp Westerbork

(Her)openingen Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Bijzondere bezoeken voormalig kamp Westerbork

Herdenkingen kamp Westerbork

Reünies Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Filmvoorstellingen Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Muziekuitvoeringen Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Busexcursies Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Aan de Markt 4 had David Kats bij zijn woning een slagerij. Hij was getrouwd met Rebecca Kropveld en samen hadden ze vier kinderen; Max, Betje, Antonie en Nathan. De kinderen bezochten de openbare lagere school in Beilen. Vader was lid van muziekvereniging Union in Beilen, waar hij trompet speelde. Ook was hij onder andere als kerkbestuurslid actief in de Joodse gemeente. Naast de familie Kats was het café van de familie Padding. Ze hadden goede contacten met elkaar. Op vrijdagavond deed vader Padding altijd het licht aan bij de familie Kats. Ze mochten dit niet zelf doen vanwege de Sabbath. Zoon Bram Padding begreep dat niet echt op jonge leeftijd en vroeg zich wel eens af waarom ze dat niet zelf konden doen. Als dank bakte Rebecca vaak een ‘kippentaartje’ voor de familie Padding; ze gebruikte hierin kippenvet in plaats van boter.&nbsp;

Markt 4, Beilen

De werkverruimingskampen waren in de jaren dertig door de Nederlandse regering gebouwd om werklozen in het kader van de werkverschaffing te huisvesten. Een aantal van deze kampen werd ontruimd om plaats te maken voor door anti-Joodse maatregelen werkloos geworden Joodse mannen.

Joodse werkkampen in Nederland

‘Ik heb bestek uit het Apeldoornsche Bosch. Hebben jullie daar belangstelling voor?’, zo schreef ze mij in een e-mail. Ik belde haar op. Ze kocht regelmatig delen uit vrijgekomen inboedels op, die ze vervolgens in haar huisje vol antiek en curiosa te koop aanbood. ‘Aan dit soort dingen wil ik geen geld verdienen. Meestal geef ik het aan een goed doel. Maar deze bestekdelen, nee, dat is niet zomaar iets.’ Ze zocht een goede bestemming. Of ik even langs wilde komen.

Twee lepels, een vork en een theelepel

<blockquote>‘Mijn liefste Netty, De laatste afscheidskaart ontvang je vanuit de trein. We zitten met ruim 40 mensen + bagage en het is benauwd in veewagen. We zijn vol goeden moed. Tot een spoedig weerziens in ons dierbare Hollandje. Vaarwel en kus, Hertha.’</blockquote>‘Toen ik die kaart had gelezen zei ik tegen mijn moeder : ‘Mam, we zien haar nooit meer terug’, herinnerde Netty Hietkamp-Renès zich. Drie jaar eerder, in 1940, ontmoetten Hertha en Netty elkaar op hun eerste schooldag op de Huishoudschool in Deventer. Ze werden hartsvriendinnen.

Het verhaal van Hertha Aussen

Leo Blumensohn maakte deel uit van de groep Duitse Joden die na de pogrom van 9 op 10 november 1938 besloot naar Nederland te vluchten. Hij &nbsp;werd in oktober 1939 de eerste bewoner van het vluchtelingenkamp Westerbork en speelde een belangrijke rol bij religieuze en culturele activiteiten in het kamp.&nbsp;

Het verhaal van Leo Blumensohn

De&nbsp;opa van Didier Winterstein wist het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau te overleven. Didier, docent aan het Christelijk Gymnasium in Utrecht, vertelde erover tijdens de Nationale Herdenking Vervolging Sinti en Roma op 19 mei 2019 in kamp Westerbork.&nbsp;

"Opa, wat is dat op je arm?"

Evenals Joden werden ook Sinti en Roma door de nazi’s als een ‘gevaar voor de zuiverheid van het Arische ras’ gezien en moesten zij dus vernietigd worden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog behoorde Tatta Hanstein tot één van de honderden in Nederland opgepakte Sinti en Roma.

Het verhaal van Stephanus ‘Tatta’ Hanstein

De Sinto August Grünholz werd in mei 1944 vanuit kamp Westerbork naar het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau weggevoerd. Hij zou de Tweede Wereldoorlog niet overleven.

Het verhaal van August Grünholz

Aan de Tiboel Siegenbeekstraat 7 in Leiden woonden Louis Van Tijn en zijn vrouw Rachel van Tijn-Lubinski met hun twee kinderen Esther en Izaäk. Louis was chef van het modemagazijn Gerzon en was daarnaast vanaf 1940 administrateur in het begrafeniswezen.&nbsp;

Tiboel Siegenbeekstraat 7, Leiden

Yvonne Vos beschrijft het korte leven van Harry Pumt, een Sinti jongen uit Den Haag. Hij werd begin augustus 1944 in de gaskamer van het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau door de nazi’s vermoord.&nbsp;

Het verhaal van Harry Pumt

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dolfina Greef kwam op 14 februari 1939 in Veghel ter wereld. Haar broertje Soni Henricus Greef werd geboren op 28 mei 1941 in Tilburg. Dolfina en Soni waren vijf en twee jaar oud toen zij tijdens de ‘Zigeunerrazzia’ van 16 mei 1944 met hun vader Heinrich Wiegand uit hun huis aan de Koningstraat 62 in Arnhem opgehaald werden.&nbsp;

Het verhaal van Dolfina Greef

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd geschreven door Annelies Kok in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp; &nbsp;

Over deze drie mensen is niet veel bekend. De gezinskaart van vader Heinrich Wiegand meldt dat hij de zoon was van Johann Wiegand en Johanna Wagner en dat hij werd geboren&nbsp;op 15 januari 1901 in Rosenheim. De twee kinderen staan niet op deze kaart vermeld, evenmin is duidelijk wie de moeder van de kinderen is. Een vermoeden is dat zij een dochter is van het paar Carlo Basili en Emma Graf of Gräf. De achternaam van de kinderen Greef zou dan hiervan een verbastering kunnen zijn.&nbsp;

Heinrich Wiegand was reizend musicus en samen met zijn familie handelde hij in tweedehands violen. Ook stonden ze onder contract bij Circus Toni Boltini, daar zouden vier familieleden muziek maken en twee helpen bij verschillende werkzaamheden.

De Nederlandse overheid zag Sinti, Roma en andere groepen rondtrekkende reizigers al ver voor de Tweede Wereldoorlog als een ‘probleem’. Ze werden gestigmatiseerd als dieven, bedelaars en asocialen. Ook een deel van de lokale bevolking dacht er zo over.

Tijdens de beginjaren van de Duitse bezetting werden de Sinti- en Romafamilies in Nederland echter nog met rust gelaten. Dat veranderde in mei 1943 toen de Duitse bezetter het beleid rond woonwagenbewoners, waaronder Sinti- en Romafamilies, aanscherpte. De woonwagenbewoners moesten zich vanaf dat moment in verzamelkampen concentreren en vanaf 1 juli van dat jaar werd er ook een trekverbod ingesteld.

Heinrich Wiegand en zijn twee kinderen Dolfina en Soni trokken hierop in een woning aan de Koningstraat 62 in Arnhem, samen met het gezin van zijn broer Josef en nog een ander gezin. De woning was krap en er was maar één kraan en één defect toilet.

De situatie in het huis werd gedurende de tijd vorderde steeds meer onhoudbaar en begin maart 1944 deden de broers het verzoek aan de gewestelijke politiepresident of zij hun woonwagens in Dieren weer mochten betrekken. Daarop volgde een negatief advies van de directeur Sociale Zaken van Rheden: de woonwagens zouden zich in een te slechte staat voor bewoning bevinden. De gewestelijke politiepresident oordeelde daarentegen toch positief: de gezinnen mochten hun woonwagens weer betrekken mits ze daarmee naar het verzamelkamp in Zutphen zouden gaan.

Dit was echter niet de bedoeling, aldus de broers Wiegand. Ze dienden een nieuw verzoek in: door hun beroep van reizend musicus konden ze eigenlijk maar steeds kort op één plaats verblijven, ‘hetgeen bij de huidige woningnood ernstige moeilijkheden oplevert’. Tevens vermeldden ze dat ze een contract hadden bij Circus Boltini. Ze voegden verklaringen van het Muziekgilde der Nederlandsche Kultuurkamer toe.&nbsp;

Dit alles zonder succes: de gewestelijke politiepresident stond reizen niet langer toe. Daarnaast lichtte de politiepresident de Kultuurkamer in over de ‘ware aard’ van de aanvragers, die bij de politie als ‘werkschuw’ bekend stonden. Circusdirecteur Toni Boltini zou daarbij verklaard hebben dat de families liever langs de weg zwierven dan daadwerkelijk werk verrichtten. Heinrich Wiegand en de kinderen bleven hierop in de woning aan de Koningstraat 62. Van de andere twee families is dit niet bekend.&nbsp;

Op zondagmiddag 14 mei 1944 werden de voorbereidingen voor een aanstaande ‘Zigeunerrazzia’ in gang gezet met een geheim en zeer dringend telexbericht naar de gewestelijke politiepresidenten in Amsterdam, Rotterdam, Eindhoven, Arnhem en Groningen.&nbsp;

<blockquote>[ .. . ] Met het doel eener centrale aanhouding van alle in Nederland verblijvende personen, die de kenmerken der Zigeuners bezitten, moeten met instemming van den Befehlshaber der Ordnungspolizei op dinsdag 16 mei 1944 te 7.00 uur alle Zigeunerfamilies, alle kinderen inbegrepen, door personeel van de Nederlandsche Politie onverwijld naar het kamp Westerbork worden overgebracht en wel tot uiterlijk 20.00 uur. Onder het bovenstaande vallen alle personen, die op grond van hun uiterlijk, hun zeden en gewoonten als Zigeuners of als Zigeunerhalfbloeden kunnen worden aangemerkt, zoomede alle personen die naar de geaardheid der Zigeuners rondtrekken.</blockquote>

Op 16 mei 1944 werd deze opdracht door Nederlandse politieagenten uitgevoerd en werden Heinrich Wiegand en zijn kinderen Dolfina en Soni weggehaald uit hun woning en naar kamp Westerbork vervoerd. Met hen ondergingen 575 andere Sinti, Roma en woonwagenbewoners dit lot.&nbsp;De Nederlandse politie was bij de razzia grondig tewerk gegaan en had het criterium wie er Sinti en Roma was en wie niet, niet zo nauw genomen. Daardoor werden er vanuit kamp Westerbork 333 personen teruggestuurd, zij hadden een buitenlands paspoort of waren ‘Arische woonwagenbewoners’. &nbsp;

De Sinti- en Romafamilies zonder deze papieren, waaronder Heinrich Wiegand en Dolfina en Soni Greef, moesten blijven. In kamp Westerbork werden ze geregistreerd en daarna werden, onder het mom dat alles later zou worden teruggegeven, hun waardevolle eigendommen, geld en sieraden, afgenomen. Een ontluizing volgde, waarbij hun haar werd afgeschoren. Ze werden, met 242 andere Roma en Sinti, waaronder tenminste 121 kinderen, verzameld in barak 69 van het kamp.

Op 19 mei 1944 volgde hun deportatie naar Auschwitz-Birkenau, het zogenaamde ‘Zigeunertransport’. Dit was het door Rudolf Breslauer gefilmde transport met daarin de iconische beelden van Settela Steinbach tussen de schuifdeuren van de trein. Deze trein had twee bestemmingen, vooraan waren zes derdeklasrijtuigen met daarin 238 Joden die naar Bergen-Belsen werden gedeporteerd en daarachter kwamen goederenwagons met bestemming Auschwitz. De vijf goederenwagons waarin zich 245 Sinti en Roma bevonden, waren met de letter Z gemarkeerd.

Heinrich Wiegand en zijn kinderen zaten in deze trein. Onderweg werden er in de met een Z gemarkeerde wagons nog twee baby’s geboren. Uiteindelijk zouden van de Sinti- en Romafamilies slechts 31 personen de Holocaust overleven, onder hen 18 kinderen. Dolfina, Soni en hun vader waren hier niet bij.

De Sinti en Roma kwamen in Auschwitz-Birkenau als familie terecht in het ‘Zigeunerlager’, dit bestond uit dertig overvolle paardenbarakken. Er zaten daar op dat moment zo’n 22.000 gevangenen. De leefomstandigheden waren verschrikkelijk, de hoeveelheid voedsel was volstrekt ontoereikend en er waren nauwelijks sanitaire mogelijkheden. De latrines werden zelden geleegd en het water was besmet met ziektekiemen. Het gevolg was dat er epidemieën van tyfus en dysenterie uitbraken. De situatie was zo ondraaglijk dat er op 16 mei 1944, dezelfde dag dat in Nederland de Sinti en Roma waren opgepakt, een opstand was uitgebroken. Deze opstand was mede ingegeven door het feit dat de kampleiding besloten had om het ‘Zigeunerlager’ te liquideren. Bewapend met stokken, scheppen en messen verzetten de gevangenen zich, met gevolg dat de liquidatie niet doorging. Dit bleek slechts uitstel.

Naar hoe het de vijfjarige Dolfina en de driejarige Soni is vergaan, kunnen we slechts gissen. Na het einde van de oorlog rapporteerde&nbsp;de Joodse gevangene-arts Lucie Adelsberger die Auschwitz overleefde, indringend over de leefomstandigheden van de kinderen.&nbsp;

<blockquote>De kinderen waren, net als de volwassenen, niets meer dan vel over been, zonder spieren of vet, en een dunne, perkamentachtige huid schuurde overal door de harde randen van het skelet (...). Maar de ellende van deze wurmpjes sneed nog dieper in het hart. Misschien omdat hun gezichten alle kinderlijke eigenschappen hadden verloren en met seniele trekken uit holle ogen staarden (...). Schurft bedekte het ondervoede lichaam van top tot teen en beroofde het van zijn laatste krachten. De mond werd weggevreten door nomazweren die diep in de kaken boorden, de kaken uitholden en de wangen perforeerden als kanker (...). Honger en dorst, kou en pijn hielden de kinderen 's nachts wakker. Hun gekreun zwol aan als een orkaan en galmde door het hele blok.</blockquote>

Uiteindelijk werd het Zigeunerlager in de nacht van 2 op 3 augustus 1944 alsnog geliquideerd. De nog arbeidsgeschikte mensen waren al eerder overgebracht naar werkkampen, mannen naar Buchenwald en vrouwen naar onder meer Ravensbrück.&nbsp;

Dolfina, Soni en hun vader werden, samen met de overgebleven Sinti en Romafamilies, vergast in de gaskamers. Dolfina Greef was vijf jaar, Soni Henricus Greef was drie jaar, hun vader Heinrich Wiegand was 35 jaar oud.

Heinrich Wiegand

Van: Hollander, Han (Hartog) en Leentje&nbsp; Aan: Lieve moeder&nbsp; Plaats: Amsterdam Datum: 1942-09-07 Onderwerp: omstandigheden, angst om iedere dag opgeroepen te kunnen worden, zorg voor de kinderen.

Van: Hollander, Han (Hartog) en Leentje&nbsp; Aan: Lieve moeder&nbsp; Plaats: Amsterdam Datum: 1942-09-07 Onderwerp: omstandigheden, angst om iedere dag opgeroepen te kunnen worden, zorg voor de kinderen.

Brief van Han Hollander aan zijn moeder vanuit Amsterdam

Hugo verliet Nederland om naar Israël te gaan, maar werd onderweg door de Britten gevangengenomen en naar een kamp op Cyprus gedeporteerd. Van daaruit emigreerde hij met zijn vrouw Hilda West naar Israël en het echtpaar vestigde zich in Jeruzalem. Hugo werkte als klerk op het Nederlandse consulaat. Op zondag 16 mei 1948, twee dagen na de onafhankelijkheidsverklaring van Israël, werd Jacob tijdens gevechten in de stad getroffen door een granaat en stierf ter plekke. Jacob was 23 jaar oud toen hij stierf en een vrouw en een dochter achterliet. Hij werd begraven op de Sanhedria-begraafplaats in Jeruzalem. &nbsp;

AbrahamKolthoff

Abraham
Kolthoff