In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 275 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van Spier, Marianne geb. 06-05-41 overleden te Westerbork op 11-05-1943 op: 12-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 275 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Van Spier, Marianne geb. 06-05-41 overleden te Westerbork op 11-05-1943 op: 12-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Marianne van Spier

Briefkaart Van: Louis/Jonas (?) Aan: lieve allen Plaats:&nbsp; Datum: Onderwerp: wij zijn op transport naar Westerbork...

Briefkaart Van: Louis/Jonas (?) Aan: lieve allen Plaats:&nbsp; Datum: Onderwerp: wij zijn op transport naar Westerbork...

Briefkaart van een onbekend persoon op weg naar kamp Westerbork

Joodse gemeenschappen in Nederland

Joodse gemeenten in Gelderland

Joodse gemeente Zutphen

Joodse gemeente Zevenaar

Joodse gemeente Zelhem

Joodse gemeente Zaltbommel

Joodse gemeente Winterswijk

Joodse gemeente Wehl

Joodse gemeente Wapenveld

Joodse gemeentee Wageningen

Joodse gemeente Vorden

Joodse gemeente Varsseveld

Joodse gemeente Tiel

Joodse gemeente Terborg

Joodse gemeente 's-Heerenberg

Joodse gemeente Ruurlo

Joodse gemeente Oldebroek

Joodse gemeente Ochten

Joodse gemeente Nunspeet

Joodse gemeente Nijmegen

Joodse gemeente Nijkerk

Joodse gemeente Loenen

Joodse gemeente Lochem

Joodse gemeente Hummelo en Keppel

Joodse gemeente Herwijnen

Joodse gemeente Hengelo (Gelderland)

Joodse gemeente Heerde

Joodse gemeente Hattem

Joodse gemeente Harderwijk

Joodse gemeente Groesbeek

Joodse gemeente Groenlo

Joodse gemeente Gendringen

Joodse gemeente Ermelo

Joodse gemeente Epe

Joodse gemeente Ellecom

Joodse gemeente Elburg

Joodse gemeente Eibergen

Joodse gemeente Druten

Joodse gemeente Doornspijk

Joodse gemeente Doetinchem

Joodse gemeente Doesburg

Joodse gemeente Dinxperlo

Joodse gemeente Dieren-Rheden

Joodse gemeente Didam

Joodse gemeente Deil

Joodse gemeente Culemborg

Joodse gemeente Buren

Joodse gemeente Brummen

Joodse gemeente Bredevoort

Joodse gemeente Borculo

Joodse gemeente Barneveld

Joodse gemeente Arnhem

Joodse gemeente Apeldoorn

Joodse gemeente Aalten

Van: Popken, Harm Aan: wie het betreft Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945/1946 Onderwerp: het kampleven op een spottende manier beschreven.

Van: Popken, Harm Aan: wie het betreft Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945/1946 Onderwerp: het kampleven op een spottende manier beschreven.

Gedicht van Harm Popken over zijn verblijf in Interneringskamp Westerbork

Kladblaadje met woonadressen (kazernes) in Theresienstadt van respectievelijk vader, Leon en Simon Magnus en Moeder en Emil. De gezinsleden zijn meerdere malen verhuisd. Apart detail onderaan het blaadje is een schetsje van een locomotief en twee rijtuigen met de indeling van de coupés. Onduidelijk is waarom er transport XXIV/3, terwijl het gezin met transport XXIV/5 vanuit kamp Westerbork naar Theresienstadt ging.&nbsp;

Kladblaadje met woonadressen (kazernes) in Theresienstadt van respectievelijk vader, Leon en Simon Magnus en Moeder en Emil. De gezinsleden zijn meerdere malen verhuisd. Apart detail onderaan het blaadje is een schetsje van een locomotief en twee rijtuigen met de indeling van de coupés. Onduidelijk is waarom er transport XXIV/3, terwijl het gezin met transport XXIV/5 vanuit kamp Westerbork naar Theresienstadt ging.&nbsp;

Notities en een tekening gemaakt in Theresienstadt

Calendarium kamp Westerbork

1956

Van: Ali, tante Aan: Chaja Plaats: Amsterdam Datum: 1949-3-10 Onderwerp: verjaardag Chaja; ze zullen het nog over een cadeau hebben.

Van: Ali, tante Aan: Chaja Plaats: Amsterdam Datum: 1949-3-10 Onderwerp: verjaardag Chaja; ze zullen het nog over een cadeau hebben.

Brief van tante Ali aan Chaja van Bergen voor haar verjaardag

Van: kamporganisatie/administratie Aan: Gudema, Benjamin Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-06-05 Onderwerp: voorlopige vrijstelling als gemengd-gehuwde.

Van: kamporganisatie/administratie Aan: Gudema, Benjamin Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-06-05 Onderwerp: voorlopige vrijstelling als gemengd-gehuwde.

Ausweiskarte van Benjamin Gudema in kamp Westerbork

Tekst. Tekst met illustratie uit het boek 'Humor und Melodie': 'Auf der heide allein kann ich glucklich sein'. Kamp Westerbork, 1943-09-27. Betreft foto van het boek Humor und Melodie (Cabaret).

Tekst. Tekst met illustratie uit het boek 'Humor und Melodie': 'Auf der heide allein kann ich glucklich sein'. Kamp Westerbork, 1943-09-27. Betreft foto van het boek Humor und Melodie (Cabaret).

Illustratie en tekst uit het revueboek Humor und Melodie

Van: Jaap&nbsp; Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-05-18&nbsp; Onderwerp: het is 12 uur in de nacht. Menachem zit niet meer in de strafbarak, maar in een andere barak. Met z'n drieën wachten ze op vertrek. Ter wille van de gerechtigheid mogen we niet zwijgen, nooit zwijgen. Heinz is twee dagen geleden in kamp Westerbork terecht gekomen. Menachem en Mirjam hadden niet verwacht hem nog levend te zien. Ook is het wonderlijk dat Mirjam en Menachem samen in Westerbork zijn terecht gekomen en ook samen zullen blijven. Menachem denk de volgende avond weer bij zijn ouders, zusjes en broer te zijn. Westerbork is meegevallen, maar je wordt er mesjogge; Hij is een week in de strafbarakken van kamp Westerbork geweest; Palestina-certificaten, neem geen enkel risico hiervoor. Er gaan ook mensen naar Auschwitz. In de gevangenis staat in de muren gekrast : ‘Houdt moed. Bid veel’.

Van: Jaap&nbsp; Aan: vrienden Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-05-18&nbsp; Onderwerp: het is 12 uur in de nacht. Menachem zit niet meer in de strafbarak, maar in een andere barak. Met z'n drieën wachten ze op vertrek. Ter wille van de gerechtigheid mogen we niet zwijgen, nooit zwijgen. Heinz is twee dagen geleden in kamp Westerbork terecht gekomen. Menachem en Mirjam hadden niet verwacht hem nog levend te zien. Ook is het wonderlijk dat Mirjam en Menachem samen in Westerbork zijn terecht gekomen en ook samen zullen blijven. Menachem denk de volgende avond weer bij zijn ouders, zusjes en broer te zijn. Westerbork is meegevallen, maar je wordt er mesjogge; Hij is een week in de strafbarakken van kamp Westerbork geweest; Palestina-certificaten, neem geen enkel risico hiervoor. Er gaan ook mensen naar Auschwitz. In de gevangenis staat in de muren gekrast : ‘Houdt moed. Bid veel’.

Brief van Menachem Pinkhof aan vrienden vanuit kamp Westerbork

Bekendmaking aan de Barakkenleiders Datum: 1943-11-05 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Verplichte inenting tegen diphterie

Bekendmaking aan de Barakkenleiders Datum: 1943-11-05 Plaats: Westerbork, kamp Onderwerp: Verplichte inenting tegen diphterie

Bekendmaking over verplichte inenting tegen difterie

Ingang van de kantine.&nbsp; Interneringskamp Westerbork, 1945.&nbsp; Ingang vrij personeel (links) en de ingang van de schouwburg (rechts).

Ingang van de kantine.&nbsp; Interneringskamp Westerbork, 1945.&nbsp; Ingang vrij personeel (links) en de ingang van de schouwburg (rechts).

Foto met de ingang van de kantine voor het personeel van het interneringskamp Westerbork

Plaatsen in kamp Westerbork

NSB-begraafplaats

Betreft: plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 33 in woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: maart 1959 Opmerking: voorbereidingen tot het aanpassen van de indeling van de barak, zodat gezinnen een eigen woonruimte hebben.

Betreft: plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 33 in woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: maart 1959 Opmerking: voorbereidingen tot het aanpassen van de indeling van de barak, zodat gezinnen een eigen woonruimte hebben.

Plattegrond met aanzichten- en een doorsnede van barak 33 in woonoord Schattenberg

Verklaring (pasje) afgegeven door de Joodsche Raad voor Amsterdam op 1942-03-30.&nbsp; Van: Frenkel, Hans Philip&nbsp; Bewijs dat deze als koerier voor Westerbork werkzaam is bij de Joodsche Raad voor Amsterdam.

Verklaring (pasje) afgegeven door de Joodsche Raad voor Amsterdam op 1942-03-30.&nbsp; Van: Frenkel, Hans Philip&nbsp; Bewijs dat deze als koerier voor Westerbork werkzaam is bij de Joodsche Raad voor Amsterdam.

Verklaring van Hans Philip Frenkel afgegeven door de Joodsche Raad

Foto van Walter Suskind en zijn dochter Yvonne Datum: 1939-1940

Foto van Walter Suskind en zijn dochter Yvonne Datum: 1939-1940

Foto van Walter Suskind en zijn dochter Yvonne

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 13 april 1943 - Sobibor

Van: Hirsch, Werner en Kok, Leo Aan: Heynemann, Liesel Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-11-13 Onderwerp: hygiëne; denk terug aan de tijd in kamp Westerbork; verjaardag van Liesel.

Van: Hirsch, Werner en Kok, Leo Aan: Heynemann, Liesel Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-11-13 Onderwerp: hygiëne; denk terug aan de tijd in kamp Westerbork; verjaardag van Liesel.

Gedicht van Werner Hirsch met schetsjes van Leo Kok voor Liesel Heynemann in kamp Westerbork

Leven in Schattenberg

Zelfzorgregeling Woonoord Schattenberg

Religieus leven in Schattenberg

Onderwijs in Schattenberg

Bewijs van crematie Datum: 12-04-1943 Nr. 164 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Pakter, Hillel geb. 13-04-70 overleden 02-04-1943 te Westerbork op: 09-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 12-04-1943 Nr. 164 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Pakter, Hillel geb. 13-04-70 overleden 02-04-1943 te Westerbork op: 09-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Hillel Pakter

Van: Levie, Joseph Aan: Katz-Franken, E.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-12-21&nbsp; Onderwerp: omstandigheden; pakketten. Met Stella gaat het weer beter. Ze mochten haar eindelijk in het ziekenhuis bezoeken. Bijz.: 'Westerbork - briefpapier'

Van: Levie, Joseph Aan: Katz-Franken, E.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-12-21&nbsp; Onderwerp: omstandigheden; pakketten. Met Stella gaat het weer beter. Ze mochten haar eindelijk in het ziekenhuis bezoeken. Bijz.: 'Westerbork - briefpapier'

Brief van Joseph Levie Eva Katz-Franken en de familie Lackrooy vanuit kamp Westerbork

Foto van Landau in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Verschillende barakken op de achtergrond

Foto van Landau in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Verschillende barakken op de achtergrond

Foto van Landau in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: Dr. Kautsky, Karl Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1938-04-25 Onderwerp: in verband met een operatie kan Helene geen lichamelijke arbeid verrichten. &nbsp;

Van: Dr. Kautsky, Karl Aan: Büks, Helene Plaats: Wenen Datum: 1938-04-25 Onderwerp: in verband met een operatie kan Helene geen lichamelijke arbeid verrichten. &nbsp;

Verklaring van Dr. Kautsky dat Helene geopereerd zal worden en daardoor niet tot lichamelijke arbeid instaat is

Van: Magnus-Goldschmidt, F. Aan: Goldschmidt, L. Datum: 1944-02-21 Plaats: Amsterdam&nbsp; Onderwerp: ze heeft pakketjes ontvangen en een deel ervan naar haar gezin in kamp Westerbork gestuurd. Haar schoonmoeder is met een transport naar Bergen-Belsen gegaan. Ze heeft post gekregen van haar man en twee oudste zonen uit kamp Westerbork. Met haarzelf gaat het langzaam beter. Enkele regels van Max Lehmann.

Van: Magnus-Goldschmidt, F. Aan: Goldschmidt, L. Datum: 1944-02-21 Plaats: Amsterdam&nbsp; Onderwerp: ze heeft pakketjes ontvangen en een deel ervan naar haar gezin in kamp Westerbork gestuurd. Haar schoonmoeder is met een transport naar Bergen-Belsen gegaan. Ze heeft post gekregen van haar man en twee oudste zonen uit kamp Westerbork. Met haarzelf gaat het langzaam beter. Enkele regels van Max Lehmann.

Emile WillemRoco

Emile Willem
Roco