In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: L.A.A. Cohen (kamppolitie) Over: Cohen-Franken, E. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-04-17 Onderwerp: over het niet in het bezit zijn en het verlies van een persoonsbewijs; getuigen verklaringen van twee medegevangenen die Elisabeth van vroeger kenden….

Van: L.A.A. Cohen (kamppolitie) Over: Cohen-Franken, E. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-04-17 Onderwerp: over het niet in het bezit zijn en het verlies van een persoonsbewijs; getuigen verklaringen van twee medegevangenen die Elisabeth van vroeger kenden….

Proces-verbaal over het niet in het bezit zijn van een persoonsbewijs opgemaakt in kamp Westerbork

Van: de Vries, B. Aan: Suze en Jan Plaats: Fochterloo, Joodse werkkamp Ybenheer Datum: 1942-09-16 Onderwerp: hartelijk dank voor de postwissel en de (voetbal)schoenen; nog niet gehoord wanneer ze moeten vertrekken; zo meteen krijgen ze van de commandant te horen dat ze niet meer dan 1 postwissel van 1.50 gulden in de week mogen ontvangen; meer geld kan met het wasgoed worden verzonden, bijvoorbeeld in de sokken; de reden van de beperking is clandestiene handel; wel mogen ze allerlei vormen van krachtvoedsel ontvangen…

Van: de Vries, B. Aan: Suze en Jan Plaats: Fochterloo, Joodse werkkamp Ybenheer Datum: 1942-09-16 Onderwerp: hartelijk dank voor de postwissel en de (voetbal)schoenen; nog niet gehoord wanneer ze moeten vertrekken; zo meteen krijgen ze van de commandant te horen dat ze niet meer dan 1 postwissel van 1.50 gulden in de week mogen ontvangen; meer geld kan met het wasgoed worden verzonden, bijvoorbeeld in de sokken; de reden van de beperking is clandestiene handel; wel mogen ze allerlei vormen van krachtvoedsel ontvangen…

Briefkaart van Ben de Vries aan Suze en Jan vanuit het Joodse werkkamp Ybenheer in Fochterloo

Van: Lierens, D. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-12-24 Onderwerp: B. ernstig ziek, ziekenhuis Westerbork.&nbsp;

Van: Lierens, D. Aan: Lierens, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-12-24 Onderwerp: B. ernstig ziek, ziekenhuis Westerbork.&nbsp;

Briefkaart van D. Lierens aan H. Lierens vanuit kamp Westerbork

Van: Langstadt, Ruth Aan: Frank, M. Plaats: Westerbork, kamp, barak 40 H Datum: 1943-04-25 Onderwerp: pakket ontvangen. Dank.

Van: Langstadt, Ruth Aan: Frank, M. Plaats: Westerbork, kamp, barak 40 H Datum: 1943-04-25 Onderwerp: pakket ontvangen. Dank.

Briefkaart van Ruth Langstadt aan M. Frank vanuit kamp Westerbork

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1959-05-30 Onderwerp: over verplicht dragen van een Jodenster tijdens de bezettingsjaren.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1959-05-30 Onderwerp: over verplicht dragen van een Jodenster tijdens de bezettingsjaren.

Brief van het Rode Kruis over het dragen van een Jodenster tijdens de bezetting betreffende Nathan Cohen

Van:&nbsp; Aan: Bloch, Gerhard Plaats: Vught, kamp Datum: 1943-08 Onderwerp: bevestiging ontvangst van een pakket; stempels Joodse Raad en Zentralstelle.

Van:&nbsp; Aan: Bloch, Gerhard Plaats: Vught, kamp Datum: 1943-08 Onderwerp: bevestiging ontvangst van een pakket; stempels Joodse Raad en Zentralstelle.

Recu betreffende een ontvangen pakket in kamp Vught

Van: Gans, Gerard Aan: zijn ouders&nbsp; Plaats: Huis van Bewaring, Arnhem Datum: 1943-01-03 Onderwerp: het is weer zondag en 14 dagen geleden dat hij geschreven heeft; blij met de dikke sokken; graag toesturen een stuk zeep, andere schoen… en zijn scheerspullen; verzoek om levensmiddelen is door de censuur doorgestreept; hij is verhoord, verder afwachten, waarschijnlijk een langer verblijf dan de vorige keer; op dit moment kan hij alleen lezen, het werk is voorbij; aan zijn vader schrijft hij dat er nog een aantal sigaren in zijn kast liggen en dat pa ze mag oproken.

Van: Gans, Gerard Aan: zijn ouders&nbsp; Plaats: Huis van Bewaring, Arnhem Datum: 1943-01-03 Onderwerp: het is weer zondag en 14 dagen geleden dat hij geschreven heeft; blij met de dikke sokken; graag toesturen een stuk zeep, andere schoen… en zijn scheerspullen; verzoek om levensmiddelen is door de censuur doorgestreept; hij is verhoord, verder afwachten, waarschijnlijk een langer verblijf dan de vorige keer; op dit moment kan hij alleen lezen, het werk is voorbij; aan zijn vader schrijft hij dat er nog een aantal sigaren in zijn kast liggen en dat pa ze mag oproken.

Brief van Gerard Gans aan zijn ouders vanuit het Huis van Bewaring in Arnhem

Van: kamporganisatie Aan: Bloch Gerhard Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-07-01 Onderwerp: arbeidskaart; ordonnans Dienstebereich Verwaltung.

Van: kamporganisatie Aan: Bloch Gerhard Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-07-01 Onderwerp: arbeidskaart; ordonnans Dienstebereich Verwaltung.

Arbeitskarte van Gerhard Bloch in kamp Westerbork

Foto van een grote groep kampbewoners in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1941-1942 Onderwerp: kampbewoners; administratiebarakken; schouwburg/synagoge; oude appelplaats…; man vooraan met zijn handen in de zak is dr. H. Mannheim, naast hem staat Ernst Mendel; de bewoner kijken richting de weg naar Hooghalen, langs de commandantswoning.

Foto van een grote groep kampbewoners in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Plaats: Westerbork, Centraal Vluchtelingenkamp Datum: 1941-1942 Onderwerp: kampbewoners; administratiebarakken; schouwburg/synagoge; oude appelplaats…; man vooraan met zijn handen in de zak is dr. H. Mannheim, naast hem staat Ernst Mendel; de bewoner kijken richting de weg naar Hooghalen, langs de commandantswoning.

Foto van een grote groep kampbewoners in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: De Nederlandse Spoorwegen Aan: Sectie Groningen en district Nijmegen Plaats: Utrecht Datum: 1942-09-25 Onderwerp: aansluiting met kamp Westerbork; bedieningsvoorschrift voor Hooghalen…

Van: De Nederlandse Spoorwegen Aan: Sectie Groningen en district Nijmegen Plaats: Utrecht Datum: 1942-09-25 Onderwerp: aansluiting met kamp Westerbork; bedieningsvoorschrift voor Hooghalen…

Brief van de Nederlandse Spoorwegen aan de sectie Groningen en district Nijmegen

Van: Querido, Levie Aan: degene wie het betreft Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: inhoud van een pakketje in gehavende toestand ontvangen.&nbsp;

Van: Querido, Levie Aan: degene wie het betreft Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: inhoud van een pakketje in gehavende toestand ontvangen.&nbsp;

Brief(je) van Levie Querido over de gehavende inhoud van een pakket vanuit kamp Westerbork

Contact

Van: Het Nederlandse Beheersinstituut Aan: Zwaaf-Hilversum, V. Plaats: Den Haag Datum: 1950-12-13 Onderwerp: vermelding in de Staatscourant het overlijden van Meijer van Cleef, daardoor beëindiging van de bewindvoering voor zijn vrouw.

Van: Het Nederlandse Beheersinstituut Aan: Zwaaf-Hilversum, V. Plaats: Den Haag Datum: 1950-12-13 Onderwerp: vermelding in de Staatscourant het overlijden van Meijer van Cleef, daardoor beëindiging van de bewindvoering voor zijn vrouw.

Brief van het Nederlandse Beheersinstituut aan V. Zwaaf-Hilversum

Van: de gemeente Amsterdam Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam Datum: 1950-12-09 Onderwerp: betreft het overlijden van Nathan Hilversum.

Van: de gemeente Amsterdam Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam Datum: 1950-12-09 Onderwerp: betreft het overlijden van Nathan Hilversum.

Uittreksel uit het regsister van het overlijden Nathan Hilversum

Van: Sander, Elkan Aan: de Jong, familie Plaats: Lievelde, Joods Werkkamp Datum: 1942-09-16 Onderwerp: een levensteken terug; een heel ander leven, om 5 uur op en om 7 uur uit het kamp; werken, wegen vernieuwen met een schep en op klompen; om half zes weer in het kamp en om 9 uur 's avonds naar bed; de mensen in het kamp doen alles voor elkaar; en doen hun best het leven zo dragelijk mogelijk te maken….behoefte aan extra eten…

Van: Sander, Elkan Aan: de Jong, familie Plaats: Lievelde, Joods Werkkamp Datum: 1942-09-16 Onderwerp: een levensteken terug; een heel ander leven, om 5 uur op en om 7 uur uit het kamp; werken, wegen vernieuwen met een schep en op klompen; om half zes weer in het kamp en om 9 uur 's avonds naar bed; de mensen in het kamp doen alles voor elkaar; en doen hun best het leven zo dragelijk mogelijk te maken….behoefte aan extra eten…

Briefkaart van Elkan Sander aan familie de Jong vanuit het Joodse werkkamp Lievelde

Van: Henny Aan: Spetter, Nel en Jacques Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-07 Onderwerp: Lenie, de dochter van Nel en Jacques is overleden; Henny schrijft een brief, omdat ze geen vergunning kan krijgen om langs te kunnen komen (Amsterdam-Voorburg); veel sterkte…&nbsp;

Van: Henny Aan: Spetter, Nel en Jacques Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-07 Onderwerp: Lenie, de dochter van Nel en Jacques is overleden; Henny schrijft een brief, omdat ze geen vergunning kan krijgen om langs te kunnen komen (Amsterdam-Voorburg); veel sterkte…&nbsp;

Brief en enveloppe van Henny Knap-Spetter aan Nel en Jacques Spetter vanuit Amsterdam

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: van der Horst A. Plaats: Den Haag Datum: 1942-12-15 Onderwerp: bevestiging voor het betalen van schoolgeld.

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam Aan: van der Horst A. Plaats: Den Haag Datum: 1942-12-15 Onderwerp: bevestiging voor het betalen van schoolgeld.

Bewijs van ontvangst van de Joodse Raad voor Amsterdam voor schoolgeld betaald door A. van der Horst

Bewijs te zijn gedesinfecteerd met DDT poeder in Leipzig.

Bewijs te zijn gedesinfecteerd met DDT poeder in Leipzig.

Bewijs te zijn gedesinfecteerd met DDT poeder in Leipzig

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-16 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-16 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Briefkaart van Manuel Louis Groenheim aan Jo Meyer vanuit kamp Westerbork

Notities van namen en adressen van een drietal personen in kamp Westerbork H.L. Groenheim; Groenheim-Goldsteen en Davidje Groenheim, barak 73 en 70 Doorgestreept de naam van Abraham, B, 1869, barak 69.

Notities van namen en adressen van een drietal personen in kamp Westerbork H.L. Groenheim; Groenheim-Goldsteen en Davidje Groenheim, barak 73 en 70 Doorgestreept de naam van Abraham, B, 1869, barak 69.

Notities van namen en adressen van een viertal personen in kamp Westerbork

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-26 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-26 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-11 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van: Groenheim, Manuel, Louis Aan: Meyer, Jo Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-07-11 Onderwerp: pakket ontvangen, hartelijk dank…

Van: Hangelbroek, J.J. Aan: Smit, K. Plaats: Den Haag Datum: 1951-11-06 Onderwerp: betreffende de benoeming van Kuhuwael en het verzoek tot ontheffing van zijn verbod; de diensttijd van de overige drie leerkrachten….

Van: Hangelbroek, J.J. Aan: Smit, K. Plaats: Den Haag Datum: 1951-11-06 Onderwerp: betreffende de benoeming van Kuhuwael en het verzoek tot ontheffing van zijn verbod; de diensttijd van de overige drie leerkrachten….

WolfPach

Wolf
Pach