In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-02-17, No. 8 Inhoud: Afwikkeling der uitgaande transporten; Lagerkommandantur; spreekuur C.D.K.; benoeming groepsleiders; registratie in ziekenhuis; arbeidsindeling; intrekkingsbeschikking. Blz.: 3

Lagerbefehl Westerbork, kamp 1943-02-17, No. 8 Inhoud: Afwikkeling der uitgaande transporten; Lagerkommandantur; spreekuur C.D.K.; benoeming groepsleiders; registratie in ziekenhuis; arbeidsindeling; intrekkingsbeschikking. Blz.: 3

Lagerbefehl No. 8

Lessenserie cursus Nederlands voor volwassenen in Ambonese woonoorden.

Lessenserie cursus Nederlands voor volwassenen in Ambonese woonoorden.

Documenten betreffende een lessenserie cursus Nederlands voor volwassenen in Ambonese woonoorden

Van: Mouw, Siegfried, Willem Geboren: 1938-03-14 Plaats: Westerbork, kamp, barak 12 Datum: 1945-01-26 Onderwerp: Siegfried (Fred) is op 26 januari 1945 in kamp Westerbork terecht gekomen samen met zijn moeder om zich bij Bernard Mouw (zijn vader) te kunnen voegen. Als kind uit een gemengd huwelijk hoeft hij geen Jodenster te dragen. &nbsp;

Van: Mouw, Siegfried, Willem Geboren: 1938-03-14 Plaats: Westerbork, kamp, barak 12 Datum: 1945-01-26 Onderwerp: Siegfried (Fred) is op 26 januari 1945 in kamp Westerbork terecht gekomen samen met zijn moeder om zich bij Bernard Mouw (zijn vader) te kunnen voegen. Als kind uit een gemengd huwelijk hoeft hij geen Jodenster te dragen. &nbsp;

Ausweiskarte van Siegfried Willem Mouw in kamp Westerbork

Van: Geldere, van, Sientje&nbsp; Aan: Geldere, van, Dhr.&nbsp; Plaats: Amsterdam, schouwburg&nbsp; Datum: 1942&nbsp; Onderwerp: omstandigheden in de Schouwburg. Het is zes uur in de ochtend. Met een tram naar de schouwburg gebracht. Het is een enorme drukte. Er wordt muziek gespeeld. Sientje heeft zich net gewassen.

Van: Geldere, van, Sientje&nbsp; Aan: Geldere, van, Dhr.&nbsp; Plaats: Amsterdam, schouwburg&nbsp; Datum: 1942&nbsp; Onderwerp: omstandigheden in de Schouwburg. Het is zes uur in de ochtend. Met een tram naar de schouwburg gebracht. Het is een enorme drukte. Er wordt muziek gespeeld. Sientje heeft zich net gewassen.

Briefkaart van Sientje van Geldere aan haar vader vanuit de Hollandsche Schouwburg

Foto Onderwerp: afbeeldingen van de verschillende leden van de familie van Geldere.&nbsp; Boven: Salomon Hartog van Geldere, Eva van Geldere-Nort, Betsij Kaatje van Geldere en Magdalena van Geldere.&nbsp; Midden: Isodore van Geldere en Wilhelmina Magdalena Philips-van Geldere.&nbsp; Onder: Saul (Jules) van Geldere en Sientje Wilhelmina van Geldere-Stodel.

Foto Onderwerp: afbeeldingen van de verschillende leden van de familie van Geldere.&nbsp; Boven: Salomon Hartog van Geldere, Eva van Geldere-Nort, Betsij Kaatje van Geldere en Magdalena van Geldere.&nbsp; Midden: Isodore van Geldere en Wilhelmina Magdalena Philips-van Geldere.&nbsp; Onder: Saul (Jules) van Geldere en Sientje Wilhelmina van Geldere-Stodel.

Potretfoto's van de familie van Geldere

Van: Papa (Geldere, van, Isodore) Aan: het bruidspaar van Geldere-Philips Plaats: Diever (Joods werkkamp). Diever A of B? Datum: 1942 Onderwerp: hartelijk gefeliciteerd met uw voorgenomen huwelijk

Van: Papa (Geldere, van, Isodore) Aan: het bruidspaar van Geldere-Philips Plaats: Diever (Joods werkkamp). Diever A of B? Datum: 1942 Onderwerp: hartelijk gefeliciteerd met uw voorgenomen huwelijk

van Isodore van Geldere aan het bruidspaar Philips-van Geldere

Briefkaart Van: Capel, fam. Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-20 Onderwerp: de schrijver hoopt dat Stella spoedig terugkeert naar huis.

Briefkaart Van: Capel, fam. Aan: Jong-Cohen, de, Estella Plaats: Amsterdam Datum: 1943-07-20 Onderwerp: de schrijver hoopt dat Stella spoedig terugkeert naar huis.

Briefkaart van de familie Capel aan E. de Jong-Cohen vanuit Amsterdam

&nbsp;Voor het gezin Rosenstein zijn Stolpersteine gelegd op hun voormalige woonadres Darmstädter Straße 85 in Bensheim.&nbsp;

Voor het gezin Rosenstein zijn Stolpersteine gelegd op hun voormalige woonadres Darmstädter Straße 85 in Bensheim.&nbsp;

Van: Blumenthal, Walther Plaats: Westerbork, kamp, Centraal Vluchtelingenkamp Dag van aangifte: 1940-03-04 Onderwerp: persoonsgegevens.

Van: Blumenthal, Walther Plaats: Westerbork, kamp, Centraal Vluchtelingenkamp Dag van aangifte: 1940-03-04 Onderwerp: persoonsgegevens.

Registratiekaart van Walther Blumenthal als bewoner van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Geschreven door: verschillende voormalige kampgevangenen kort na de bevrijding van het kamp. Onderwerp: Westerbork, kamp.

Geschreven door: verschillende voormalige kampgevangenen kort na de bevrijding van het kamp. Onderwerp: Westerbork, kamp.

Manuscript over allerlei aspecten uit het dagelijkse leven in het kamp en de vervolging der Joden

Armband Blauw-wit-oranje met opschrift 'oranje' Heinz Wohl (1914). Heinz kwam in 1938 als vluchteling uit Wenen. Via allerlei adressen kwam deze politieke vluchteling en verzetsman in februari 1942 in kamp Westerbork terecht. Hij werkte onder andere als verpleger in het ziekenhuis. In augustus 1943 werd Heinz uit het kamp ontslagen. Hij kreeg zelfs een &nbsp;door kampcommandant Gemmeker ondertekende aanbevelingsbrief mee&nbsp; Heinz pakte zijn verzetsactiviteiten weer op en na de oorlog hield hij zich bezig met het opsporen van in het in het buitenland verblijvende oorlogsmisdadigers. Als dank voor zijn verzetsactiviteiten en werkzaamheden kreeg hij versneld het Nederlanderschap. &nbsp;

Armband Blauw-wit-oranje met opschrift 'oranje' Heinz Wohl (1914). Heinz kwam in 1938 als vluchteling uit Wenen. Via allerlei adressen kwam deze politieke vluchteling en verzetsman in februari 1942 in kamp Westerbork terecht. Hij werkte onder andere als verpleger in het ziekenhuis. In augustus 1943 werd Heinz uit het kamp ontslagen. Hij kreeg zelfs een &nbsp;door kampcommandant Gemmeker ondertekende aanbevelingsbrief mee&nbsp; Heinz pakte zijn verzetsactiviteiten weer op en na de oorlog hield hij zich bezig met het opsporen van in het in het buitenland verblijvende oorlogsmisdadigers. Als dank voor zijn verzetsactiviteiten en werkzaamheden kreeg hij versneld het Nederlanderschap. &nbsp;

SaraKnap

Sara
Knap