In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Wolff, Maurits Datum: 1945-02-12 Betreft afspraak op de polikliniek

Van: Wolff, Maurits Datum: 1945-02-12 Betreft afspraak op de polikliniek

voor een afspraak van Maurits Wolff op de polikliniek van kamp Westerbork

Alarm-Ausweis Van: Gerzon, Siegbert (barak 16) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-24 Hij is gerechtigd om zich bij een alarm direct naar zijn werkplek te begeven. Hij heeft vrije doorgang. Het document is ondertekend door A. Pisk, commandant van de Joodse ordedienst.

Alarm-Ausweis Van: Gerzon, Siegbert (barak 16) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-02-24 Hij is gerechtigd om zich bij een alarm direct naar zijn werkplek te begeven. Hij heeft vrije doorgang. Het document is ondertekend door A. Pisk, commandant van de Joodse ordedienst.

Alarm-Ausweis van Siegbert Gerzon

Van: Huisman, G.K. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-08 Onderwerp: tariefsverhoging bij het bonen draden en breken, wortels koppen en sorteren. Werkzaamheden worden in het kamp voor Conservenfabriek Wilco uit Assen uitgevoerd. Groeten worden per trein vervoerd. Mogelijk kunnen ook gedetineerden die in de fabriek zelf gaan werken op deze manier worden vervoerd.

Van: Huisman, G.K. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-08 Onderwerp: tariefsverhoging bij het bonen draden en breken, wortels koppen en sorteren. Werkzaamheden worden in het kamp voor Conservenfabriek Wilco uit Assen uitgevoerd. Groeten worden per trein vervoerd. Mogelijk kunnen ook gedetineerden die in de fabriek zelf gaan werken op deze manier worden vervoerd.

Brief van G.K. Huisman aan J.G. Buijvoets over tariefsverhoging voor te verrichten werkzaamheden

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-01-04 Onderwerp: bezoek van Stella was en kostbare verrassing; kampleven; verjaardag Stella; het toesturen van een foto vanuit het kamp, zodra de fotograaf meer tijd heeft.

Van: Stertzenbach, Werner Aan: Stella Plaats: Westerbork, Vluchtelingenkamp Datum: 1942-01-04 Onderwerp: bezoek van Stella was en kostbare verrassing; kampleven; verjaardag Stella; het toesturen van een foto vanuit het kamp, zodra de fotograaf meer tijd heeft.

Brief van Werner Stertzenbach aan Stella Pach vanuit het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Bekendmaking van de Politie in Bern dat Carel Hedeman, die enige tijd geleden als illegale vluchteling naar Zwitserland is gekomen, waarbij uitzetting toendertijd niet mogelijk was, vooralsnog voor eigen kosten geïnterneerd wordt, 28 juni 1945.

van de politie in Bern betreffende Carel Hedeman

Arbeitskarte Lager Westerbork&nbsp; Van: M. Wolff&nbsp; Datum registratie: 1945-01-15&nbsp; Gruppe: Holzgruppe (buitencommando)

Arbeitskarte Lager Westerbork&nbsp; Van: M. Wolff&nbsp; Datum registratie: 1945-01-15&nbsp; Gruppe: Holzgruppe (buitencommando)

van Maurits Wolff in kamp Westerbork

Van: de Kampcommandant Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-25 Onderwerp: richtlijnen voor magazijn.

Van: de Kampcommandant Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-25 Onderwerp: richtlijnen voor magazijn.

Instructie richtlijnen magazijn van kampcommandant Th. Kockx aan J.G. Buijvoets

Plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 39&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1959-05 Opmerking: woon- en slaapkamers

Plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 39&nbsp; Woonoord Schattenberg&nbsp; Schaal: 1:100&nbsp; Datum: 1959-05 Opmerking: woon- en slaapkamers

Plattegrond van aanzichten en doorsnede van barak 39 in het woonoord Schattenberg

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03 Op de voorgrond twee Schalkhaarders met iemand van de Ordungspolizei na aankomst van een transport.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-03 Op de voorgrond twee Schalkhaarders met iemand van de Ordungspolizei na aankomst van een transport.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Van: Hoogendaal, M., hoofd Medische Dienst Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-14 Onderwerp: tekort aan medisch personeel om de in het kamp aanwezige zieken te verplegen. In barak 3 worden nog 20 (Joodse) patiënten verpleegd. Er zijn nog drie gediplomeerde verpleegsters en no 2 artsen: Dr. Leichtman en Dr. Nijkerk. Van de 20 patiënten hebben 8 ziekenhuisverzorging nodig. De anderen zouden in hun woning verpleegd kunnen worden. Voorstel het ziekenhuis, bark 3 op te heffen en de 8 patiënten over te brengen naar andere ziekenhuizen/inrichtingen. &nbsp;

Van: Hoogendaal, M., hoofd Medische Dienst Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-05-14 Onderwerp: tekort aan medisch personeel om de in het kamp aanwezige zieken te verplegen. In barak 3 worden nog 20 (Joodse) patiënten verpleegd. Er zijn nog drie gediplomeerde verpleegsters en no 2 artsen: Dr. Leichtman en Dr. Nijkerk. Van de 20 patiënten hebben 8 ziekenhuisverzorging nodig. De anderen zouden in hun woning verpleegd kunnen worden. Voorstel het ziekenhuis, bark 3 op te heffen en de 8 patiënten over te brengen naar andere ziekenhuizen/inrichtingen. &nbsp;

Verzoek van M. Hoogendaal aan J.G. Buijvoets om het ziekenhuis, barak 3 op te heffen in verband met gebrek aan personeel

Van: tante Suus en tante Kee Aan: Swaab, Loukie Plaats: Oegstgeest Datum: 1942-08-17 Onderwerp: omstandigheden en familieberichten + bijbehorende enveloppe. Hierop de opmerking post retour, naar Duitsland op 17-08.

Van: tante Suus en tante Kee Aan: Swaab, Loukie Plaats: Oegstgeest Datum: 1942-08-17 Onderwerp: omstandigheden en familieberichten + bijbehorende enveloppe. Hierop de opmerking post retour, naar Duitsland op 17-08.

Brief van tante Suus en tante Kee aan Louis Swaab

Organisatieschema Technische Dienst en Bedrijven. Oude toestand Datum: 1945-1946

Organisatieschema Technische Dienst en Bedrijven. Oude toestand Datum: 1945-1946

Schema van organisatie (oude situatie) van de technische Dienst in Interneringskamp Westerbork

Bewijs van aandeel Woningbouw-Vereeniging-Amsterdam-Zuid Groot f 25,- Van: Swaab, de, G. Datum: 1920-02-19

Bewijs van aandeel Woningbouw-Vereeniging-Amsterdam-Zuid Groot f 25,- Van: Swaab, de, G. Datum: 1920-02-19

Bewijs van aandeel Woningbouw van G. de Swaab

Van: Drielsma, A. Aan: fam. Snelle Plaats: Amsterdam Datum: 1942-08-11 (poststempel) Onderwerp: oproep om vrijdag te vertrekken naar kamp Westerbork. Verzoek om vitaminetabletten. met bijbehorende enveloppe

Van: Drielsma, A. Aan: fam. Snelle Plaats: Amsterdam Datum: 1942-08-11 (poststempel) Onderwerp: oproep om vrijdag te vertrekken naar kamp Westerbork. Verzoek om vitaminetabletten. met bijbehorende enveloppe

Brief van A. Drielsma aan de familie Snelle

van: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-20 Onderwerp: bezoek van gedetineerden aan gedetineerde familieleden in het ziekenhuis. Bezoek alleen mogelijk met een toegangsbewijs.

van: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-08-20 Onderwerp: bezoek van gedetineerden aan gedetineerde familieleden in het ziekenhuis. Bezoek alleen mogelijk met een toegangsbewijs.

Order van J.G. Buijvoets in Interneringskamp Westerbork over ziekenhuisbezoek

Bewijs van crematie Datum: 13-04-1943 Nr. 178 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Ten Brink, Carolina geb. 19-01-59 overleden te Westerbork op 06-04-1943 op: 09-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-04-1943 Nr. 178 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Ten Brink, Carolina geb. 19-01-59 overleden te Westerbork op 06-04-1943 op: 09-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Carolina ten Brink

De inrichting van de Grote Zaal tijdens het &nbsp;Germaanse Joelfeest Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-12-19 Onderwerp: De zaal werd versierd door het Joodse tuinpersoneel van het kamp.

De inrichting van de Grote Zaal tijdens het &nbsp;Germaanse Joelfeest Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-12-19 Onderwerp: De zaal werd versierd door het Joodse tuinpersoneel van het kamp.

Foto van de Grote Zaal en Bühne in het kamp tijdens het Joelfeest

Verklaring van de Wirtschaftsabteilung van Theresienstadt dat Karl Hedeman als slagersknecht de centrale slagerij mag betreden, 24 nov. 1944.

Verklaring werkzaamheden Karl Hedeman

Bewijs van aanmelding Van: Kruimink, Rudolf Maurits Geboren 1921-02-09 te Rotterdam&nbsp; Afgegeven op: 1941-03-21 Plaats: Rotterdam

Bewijs van aanmelding Van: Kruimink, Rudolf Maurits Geboren 1921-02-09 te Rotterdam&nbsp; Afgegeven op: 1941-03-21 Plaats: Rotterdam

Bewijs van aanmelding van Rudolf Maurits Kruimink

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 253 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Wolf, Helene geb. 08-02-62 overleden te Westerbork op 04-05-1943 op: 07-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 253 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Wolf, Helene geb. 08-02-62 overleden te Westerbork op 04-05-1943 op: 07-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Helene Wolf

Een Barak in het kamp Westerbork Kamp Westerbork, 1942-1944&nbsp; Beeld van een barak.&nbsp;

Een Barak in het kamp Westerbork Kamp Westerbork, 1942-1944&nbsp; Beeld van een barak.&nbsp;

Barak in kamp Westerbork

Medisch rapport uit de ziekenbarak van Buchenwald Opgemaakt na de bevrijding, deze hingen bij het bed. Van: Stad, Meijer

Medisch rapport uit de ziekenbarak van Buchenwald Opgemaakt na de bevrijding, deze hingen bij het bed. Van: Stad, Meijer

Medisch rapport van Meijer Stad uit Buchenwald

Van: Bertie (dochter van Asser Visser) Aan: Visser, A. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-08-09 Onderwerp: Omstandigheden thuis. Sterkte gewenst met verblijf in kamp Westerbork. Blz.: 2

Van: Bertie (dochter van Asser Visser) Aan: Visser, A. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-08-09 Onderwerp: Omstandigheden thuis. Sterkte gewenst met verblijf in kamp Westerbork. Blz.: 2

Brief van Bertie Visser aan A. Visser vanuit Amsterdam

Van: Hertzka, E.&nbsp; Aan: Lamberts, F.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-01-06 Onderwerp: pakketten, geen uitbundig verjaardagsfeest. Er moest gewoon worden gewerkt. De spoeling in het kamp wordt dunner. Steeds meer mensen vertrekken. Briefpapier van Kamp Westerbork met stempel Gepruft

Van: Hertzka, E.&nbsp; Aan: Lamberts, F.&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1944-01-06 Onderwerp: pakketten, geen uitbundig verjaardagsfeest. Er moest gewoon worden gewerkt. De spoeling in het kamp wordt dunner. Steeds meer mensen vertrekken. Briefpapier van Kamp Westerbork met stempel Gepruft

Brief van E. Hertzka aan F. Lamberts vanuit kamp Westerbork

Sonder-Ausweis&nbsp; De Groot, Noach, 16-8-04, B21 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: Bauernhof Arbeiten zu verrichten (DB 2). Gültig nur in O.D. Begleitung

Sonder-Ausweis&nbsp; De Groot, Noach, 16-8-04, B21 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: Bauernhof Arbeiten zu verrichten (DB 2). Gültig nur in O.D. Begleitung

Sonderausweis van Noach de Groot

Plaatsen in kamp Westerbork

Quarantaine-afdeling kamp Westerbork

Barak 83

Vragenlijst Van: Eidgenössisches Justiz- und Polizeidepartement, Polizeiabteilung Ingevuld door: Polak, Henriette Onderwerp: tot vaststelling van de beroepsopleiding van vrouwelijke vluchtelingen.

Vragenlijst Van: Eidgenössisches Justiz- und Polizeidepartement, Polizeiabteilung Ingevuld door: Polak, Henriette Onderwerp: tot vaststelling van de beroepsopleiding van vrouwelijke vluchtelingen.

BerthaBuijs

Bertha
Buijs