In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd geschreven door Guido Abuys, conservator in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Tijdens het ontsluiten van de originele dagboeken en de rest van collectie van Dina van der Geld, een niet-Joodse vrouw, die aan de Kapelweg in Amersfoort als hulp in de huishouden verantwoordelijk was voor de zorg van de op dit adres ondergedoken Joodse kinderen en volwassenen, kwam ik twee foto’s tegen.

Het verhaal van twee foto's

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Alisa Cuuna is nu als medewerker Educatie, Participatie en Publiekswerk werkzaam bij de Leidsche Schouwburg. Hier houdt ze zich bezig met theater en jongeren. De foto's bij dit verhaal werden gemaakt bij de uitvoering van Lieve Settela in het Herinneringscentrum Kamp Westerbork in de zomer van 2024.&nbsp;

Alisa Cuuna behoort tot de groep van Sinti en Roma die na de Tweede Wereldoorlog in Nederland terechtkwam. Met horten en stoten wist ze voor zichzelf een plekje in de Nederlandse samenleving te veroveren. Tegenwoordig vertelt Alisa op verschillende manieren over de strijd die ze hiervoor heeft moeten leveren, waarbij ze vaak een parallel trekt met de gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren. Een biografische schets van de hand van Yvonne Vos.&nbsp;&nbsp;

Lieve Settela

Dit verhaal werd geschreven door Yvonne Vos in het kader van het Nationaal Programma Herdenking Vervolging Sinti &amp; Roma.&nbsp;&nbsp; Foto: Nationaal Comité 4 en 5 mei&nbsp;

Magdalena Berger werd samen met haar gezinsleden vanuit Den Haag op 16 mei 1944 naar kamp Westerbork overgebracht. Drie dagen later volgde deportatie naar Auschwitz-Birkenau. Tegenwoordig herinnert een monument in onze Hofstad aan hun lot.

Het verhaal van Magdalena Berger

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van: Farbstein, Felicia Aan: Neuerburg, M. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-26 Onderwerp: Blij met jullie brief. Gelukkig is het voorjaar en niet meer zo koud. Wij hebben het hier de hele dag druk met werken.&nbsp;

Van: Farbstein, Felicia Aan: Neuerburg, M. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-26 Onderwerp: Blij met jullie brief. Gelukkig is het voorjaar en niet meer zo koud. Wij hebben het hier de hele dag druk met werken.&nbsp;

Briefkaart van Felicia Farbstein aan mejuffrouw M. Neuerburg vanuit kamp Westerbork

Clandestiene post kamp Westerbork

Uit kamp Westerbork gesmokkelde informatie

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 184 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: De La Penha, Hijman geb. 17-11-81 overleden te Westerbork op 11-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 13-05-1943 Nr. 184 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: De La Penha, Hijman geb. 17-11-81 overleden te Westerbork op 11-04-1943 op: 15-04-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Hijman de la Penha

Van: de Distributiedienst Delfzijl Aan: wie het betreft Plaats: Delfzijl Datum: 1942-10-05 Onderwerp: wijziging van uitreiking, nu op alfabetische familienaam.

Van: de Distributiedienst Delfzijl Aan: wie het betreft Plaats: Delfzijl Datum: 1942-10-05 Onderwerp: wijziging van uitreiking, nu op alfabetische familienaam.

Mededeling over adreswijziging Uitreikingslokaal Distributiedienst

Van: Els en Alfred Aan: Corrie en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1944-01-21 Onderwerp: de urn van Julius Palache is voorlopig bijgezet in Westerveld; Liesje kon hiervan schriftelijk niet op de hoogte worden gesteld, omdat het kamp straf heeft; tot 15 maart mogen geen pakjes of brieven worden ontvangen of worden verzonden….

Van: Els en Alfred Aan: Corrie en Piet Plaats: Amsterdam Datum: 1944-01-21 Onderwerp: de urn van Julius Palache is voorlopig bijgezet in Westerveld; Liesje kon hiervan schriftelijk niet op de hoogte worden gesteld, omdat het kamp straf heeft; tot 15 maart mogen geen pakjes of brieven worden ontvangen of worden verzonden….

Brief van Els en Alfred aan Corrie en Piet vanuit Amsterdam

Collage van foto's en tekeningen, onderdeel van het album ‘Spielzeugfabrik’ Verbeeld wordt een treintje bestaande uit een stoomlocomotief en verscheidene smalspoorlorries. Op de voorgrond speelgoed(beestjes). De machinist van de locomotief is waarschijnlijk Kurt Walter. De makers van het album zijn: Karl Jordan, Werner Rudolf Breslauer en Leo Kok.

Collage van foto's en tekeningen, onderdeel van het album ‘Spielzeugfabrik’ Verbeeld wordt een treintje bestaande uit een stoomlocomotief en verscheidene smalspoorlorries. Op de voorgrond speelgoed(beestjes). De machinist van de locomotief is waarschijnlijk Kurt Walter. De makers van het album zijn: Karl Jordan, Werner Rudolf Breslauer en Leo Kok.

Foto van de binnenkant van het album 'Spielzeugfabrik'

Foto van Barend Teeboom in het Museumpark, 21-08-1938

Foto van Barend Teeboom in het Museumpark, 21-08-1938

Foto van Barend Hartog Teeboom

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1959-05-30 Onderwerp: over verplicht dragen van een Jodenster tijdens de bezettingsjaren.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1959-05-30 Onderwerp: over verplicht dragen van een Jodenster tijdens de bezettingsjaren.

Brief van het Rode Kruis over het dragen van een Jodenster tijdens de bezetting betreffende H.C. Cohen-de Haaff

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: van Cleef, R. Plaats: Den Haag Datum: 1951-05-18 Onderwerp: verklaring van overlijden van Jacob Hilversum.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: van Cleef, R. Plaats: Den Haag Datum: 1951-05-18 Onderwerp: verklaring van overlijden van Jacob Hilversum.

Verklaring van het Rode kruis over het lot van Jacob Hilversum

Foto van een groep jongeren tijdens een picknick op de heide in de buurt van Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Hans Margules ligt vooraan

Foto van een groep jongeren tijdens een picknick op de heide in de buurt van Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork Hans Margules ligt vooraan

Foto van een groep jongeren tijdens een picknick op de heide in de buurt van Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: Uschi en Koh, Betty Aan: Langstadt-Schott, Sara en dochter Ruth Plaats: Praag Datum: 1945-05-27 Onderwerp: Uschi hoopt dat de brief hun zal bereiken; ze hoopt ook vooral voor ruth dat haar vader is teruggekomen; net als Ruth ging ze na de bevrijding van Theresienstadt buiten de vesting naar Bauchowitz, ze hoorde van gevechten in Praag en ze trof nog veel Duitse militairen op haar route. Ze had verder geen Ausweis, behalve die van Theresienstadt, die ze goed verstopte; trein naar Praag; ze werden door vliegtuigen beschoten; Duitse militairen op de trein; een paar dagen later werd Praag door het Rode leger bevrijd… Betty: ze hoopt dat het gezin Langstadt weer met elkaar herenigd worden in Theresienstadt…&nbsp;

Van: Uschi en Koh, Betty Aan: Langstadt-Schott, Sara en dochter Ruth Plaats: Praag Datum: 1945-05-27 Onderwerp: Uschi hoopt dat de brief hun zal bereiken; ze hoopt ook vooral voor ruth dat haar vader is teruggekomen; net als Ruth ging ze na de bevrijding van Theresienstadt buiten de vesting naar Bauchowitz, ze hoorde van gevechten in Praag en ze trof nog veel Duitse militairen op haar route. Ze had verder geen Ausweis, behalve die van Theresienstadt, die ze goed verstopte; trein naar Praag; ze werden door vliegtuigen beschoten; Duitse militairen op de trein; een paar dagen later werd Praag door het Rode leger bevrijd… Betty: ze hoopt dat het gezin Langstadt weer met elkaar herenigd worden in Theresienstadt…&nbsp;

Brief van Betty Koh aan Sara en Ruth Langstadt vanuit Praag

Foto van bevrijdde politieke gevangenen in Grijpskerk Connie Polderman zit op de derde rij links naast de staande persoon Zij was als politiek gevangene in kamp Westerbork terecht gekomen. Ze kreeg en overall met het nummer 89. In de nacht van 11 op 12 april 1945 moest zijn met meer dan 100 andere vrouwen kamp Westerbork verlaten. Uiteindelijk werden ze bij Niezijl door hun bewakers verlaten en in Grijpskerk de dagen erna ondergebracht. met dit kledingstuk is zij ook huiswaarts (naar Zwolle) gekeerd.&nbsp; &nbsp;

Foto van bevrijdde politieke gevangenen in Grijpskerk Connie Polderman zit op de derde rij links naast de staande persoon Zij was als politiek gevangene in kamp Westerbork terecht gekomen. Ze kreeg en overall met het nummer 89. In de nacht van 11 op 12 april 1945 moest zijn met meer dan 100 andere vrouwen kamp Westerbork verlaten. Uiteindelijk werden ze bij Niezijl door hun bewakers verlaten en in Grijpskerk de dagen erna ondergebracht. met dit kledingstuk is zij ook huiswaarts (naar Zwolle) gekeerd.&nbsp;&nbsp;

Foto van bevrijdde politieke gevangenen in Grijpskerk

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1959-05-30 Onderwerp: kampverleden; kamp Westerbork; Bergen-Belsen; Tröbitz.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1959-05-30 Onderwerp: kampverleden; kamp Westerbork; Bergen-Belsen; Tröbitz.

Verklaring van het Rode Kruis over het kampverleden van H.C. Cohen-Haaff

Hans Günther (Günther) Bonn, 26 jaar, werd op 30 juli 1921 te Kaldenkerken geboren. Op 20 maart 1936 vestigde hij zich op het adres Nieuwstraat 22 te Venlo als fabrikant in metaalwaren. Volgens een in september 1942 opgemaakte lijst van Joden die Venlo hebben verlalten werd hij op 25 augustus 1942 gearresteerd en naar de SD in Maastricht overgebracht. In de administratie van de gemeente Venlo werd Günther Bonn op 9 december 1942 naar Duitsland uitgeschreven. Op een onbekende datum is hij naar het concentratiekamp Auschwitz gedeporteerd. Hij behoorde aldaar tot de mensen die misbruikt werden voor medische experimenten met tuberculosebacillen.&nbsp; Günther Bonn overleefde het kamp en keerde op 23 augustus 1945 ernstig verzwakt (37 kilogram lichaamsgewicht) terug in Venlo. Volgens de persoonskaart vestigde hij zich op het adres Nieuwstraat 42. Via huisvesting in het Villapark en de Onderstemolenweg kwam hij op het adres Van Schelbergenstraat 39 terecht. In 1948 onderging hij een operatie aan de rug. Daardoor kwamen ingekapselde bacillen in zijn lichaam vrij, zodat hij op 15 april 1948 te Venlo aan de gevolgen van het concentratiekamp overleed. Laatste rustplaats op de joodse begraafplaats aan de Ganzenstraat te Venlo.&nbsp; Bron: http://historie.venlo.nl/persoon.asp?odID=1148

Leendert Schijveschuurder was actief voor de CPN, de communistische partij Nederland. Hij werd in februari 1941 opgepakt, omdat hij manifesten voor een staking aan het opplakken was. Leendert Schijveschuurder werd tijdens een proces ter dood veroordeeld en &nbsp;op 6 maart 1941 op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd.

Martha Betjede Jong-van de Rhoer

Martha Betje
de Jong-van de Rhoer