In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Boxsportveranstaltung Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-24 Onderwerp: aankondiging bokswedstrijd in de Grote Zaal.

Boxsportveranstaltung Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-24 Onderwerp: aankondiging bokswedstrijd in de Grote Zaal.

Mededeling over een bokswedstrijd in de Grote Zaal

Specifieke groepen kampbewoners

Katholieke Joden kamp Westerbork

Protestante Joden kamp Westerbork

Strafgevangenen kamp Westerbork

Barneveld Joden kamp Westerbork

Contactcommissie

Joodse Raad kamp Westerbork

Joodse Ordedienst

Binnenlandse Strijdkrachten kamp Westerbork

Militair Gezag kamp Westerbork

Gemengd gehuwde Joden kamp Westerbork

Sinti & Roma en woonwagenbewoners kamp Westerbork

Verzet kamp Westerbork

Palestina Pioniers kamp Westerbork

Buitenlandse Joden kamp Westerbork

Groep Onbekende Kinderen

Politieke gevangenen kamp Westerbork

Portugese Joden kamp Westerbork

Groep Leasa

Islamitische Molukkers kamp Westerbork

RMS aanhangers Woonoord Schattenberg

Keiezen kamp Westerbork

Katholieke Molukkers kamp Westerbork

Pela dorpsverbanden kamp Westerbork

Communistische Joden kamp Westerbork

LGBTQ+ gemeenschap kamp Westerbork

Gruppe Bühne

Waffen-SS'ers Interneringkamp Westerbork

Niet-Joodse gevangenen doorgangskamp Westerbork

Prominente NSB'ers Interneringskamp Westerbork

Nederlandse leger kamp Westerbork

Orthodoxe Joden kamp Westerbork

Verstandelijk beperkte gevangenen kamp Westerbork

Lichamelijk gehandicapte gevangenen kamp Westerbork

Visueel beperkte gevangenen kamp Westerbork

Auditief beperkte gevangenen kamp Westerbork

Alte Lagerinsassen

Van: Medische Dienst Aan:&nbsp; Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-04-22 Onderwerp: lijst met geleverde medicijnen, zalven en verbandmiddelen aan het voormalige N.A.D. kamp in Hooghalen. Wat er nog is zou kamp Westerbork graag retour krijgen in verband met tekorten.&nbsp;

Van: Medische Dienst Aan:&nbsp; Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-04-22 Onderwerp: lijst met geleverde medicijnen, zalven en verbandmiddelen aan het voormalige N.A.D. kamp in Hooghalen. Wat er nog is zou kamp Westerbork graag retour krijgen in verband met tekorten.&nbsp;

Lijst met medicijnen en hulpmiddelen geleverd aan het voormalig N.A.D. kamp Hooghalen

Van: Administrateur (boekhouding) Aan: Mevr. Buijvoets Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1948-01-08 Onderwerp: Rekening voor geleverde etenswaren. De rekening was voldaan op 12-01-1948.

Van: Administrateur (boekhouding) Aan: Mevr. Buijvoets Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1948-01-08 Onderwerp: Rekening voor geleverde etenswaren. De rekening was voldaan op 12-01-1948.

Rekening voor mevrouw Buijvoets voor geleverd voedsel en melk in het Interneringskamp Westerbork

Van: Gompels, Joseph Aan: Jo&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-08-02 Onderwerp: Brief aan zijn geliefde. Dagelijks leven in het kamp, optredens van radiozangers en bokswedstrijden, Amsterdamse gevangenen krijgen straf voor het breken van een plank, vermoedens dat hij snel op transport zal worden gesteld, zijn zusje Mietje is ook in het kamp. De mensen zijn aardig, hij krijgt een extra rantsoen want hij doet alsof hij soldaat is (met de hoop dat hij op verlof mag).&nbsp;

Van: Gompels, Joseph Aan: Jo&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-08-02 Onderwerp: Brief aan zijn geliefde. Dagelijks leven in het kamp, optredens van radiozangers en bokswedstrijden, Amsterdamse gevangenen krijgen straf voor het breken van een plank, vermoedens dat hij snel op transport zal worden gesteld, zijn zusje Mietje is ook in het kamp. De mensen zijn aardig, hij krijgt een extra rantsoen want hij doet alsof hij soldaat is (met de hoop dat hij op verlof mag).&nbsp;

Brief van Joseph Gompels aan Jo vanuit kamp Westerbork

Van: Betty en Elias van der Hoeden-Bonn Aan: Joep (Bonn) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: bedankt voor de fondantjes en de foto's en de karikaturen; ‘hier spreken we wel met de bokser Bril’; hoe gaat het op school; eet maar lekkere…

Van: Betty en Elias van der Hoeden-Bonn Aan: Joep (Bonn) Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943 Onderwerp: bedankt voor de fondantjes en de foto's en de karikaturen; ‘hier spreken we wel met de bokser Bril’; hoe gaat het op school; eet maar lekkere…

Brief van Elias en Betty aan Joep vanuit kamp Westerbork

Van: Simons, D. Aan: Medema, mej. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-08-29 Onderwerp: Beschrijving omstandigheden, informatie omtrent personen in Westerbork. Zijn moeder is opgepakt en naar kamp Westerbork gestuurd. Hij heeft nog niets van haar gehoord, behalve een verzoek van haar via de Joodse Raad om pakketjes. David heeft er twee opgestuurd. Zijn papieren zijn in orde.

Van: Simons, D. Aan: Medema, mej. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-08-29 Onderwerp: Beschrijving omstandigheden, informatie omtrent personen in Westerbork. Zijn moeder is opgepakt en naar kamp Westerbork gestuurd. Hij heeft nog niets van haar gehoord, behalve een verzoek van haar via de Joodse Raad om pakketjes. David heeft er twee opgestuurd. Zijn papieren zijn in orde.

Brief van David Simons aan mej. Medema vanuit Amsterdam

Vrijstellingen van deportatie vanuit kamp Westerbork

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: van Cleef, R. Plaats: Den Haag Datum: 1951-05-18 Onderwerp: verklaring van overlijden van Jacob Hilversum.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: van Cleef, R. Plaats: Den Haag Datum: 1951-05-18 Onderwerp: verklaring van overlijden van Jacob Hilversum.

Verklaring van het Rode kruis over het lot van Jacob Hilversum

Van: van As, A. Aan: alle kampingezetenen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-04-12 Onderwerp: Gemmeker heeft kamp Westerbork verlaten en de leiding aan Kurt Schlesinger overgedragen. Deze zal de lopende zaken aan van As overdragen; het kamp staat onder bescherming van het Rode Kruis; wijziging van de Dienstbereiche; aanstellen van vertrouwenspersonen; werktijden.

Van: van As, A. Aan: alle kampingezetenen Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1945-04-12 Onderwerp: Gemmeker heeft kamp Westerbork verlaten en de leiding aan Kurt Schlesinger overgedragen. Deze zal de lopende zaken aan van As overdragen; het kamp staat onder bescherming van het Rode Kruis; wijziging van de Dienstbereiche; aanstellen van vertrouwenspersonen; werktijden.

Mededeling van Aad van As over veranderingen in het kamp op de dag dat het kamp zal worden bevrijd

Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04 Onderwerp: overleden personen in april 1943.

Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04 Onderwerp: overleden personen in april 1943.

Lijst met namen van personen in mei 1943 overleden in kamp Westerbork

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1949-02-25 Onderwerp: informatie over Roosje Querido-Lever.

Van: het Rode Kruis, Informatiebureau Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1949-02-25 Onderwerp: informatie over Roosje Querido-Lever.

Verklaring van het Rode Kruis over het lot van Roosje Querido-Lever

Van: Nijveen, Aaron&nbsp; Aan: Mulder, Roelof en familie&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-05 Onderwerp: O.a. over oprichting boksschool onder leiding van een kampioen bokser (Bennie Bril). Aaron heeft last van een gebroken nagel.

Van: Nijveen, Aaron&nbsp; Aan: Mulder, Roelof en familie&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1943-05 Onderwerp: O.a. over oprichting boksschool onder leiding van een kampioen bokser (Bennie Bril). Aaron heeft last van een gebroken nagel.

Briefkaart van Aaron Nijveen (Mosis) aan de familie Mulder vanuit kamp Westerbork

Van: Burgerlijke Stand, register van overlijden Aan: de aanvrager Plaats: Amsterdam Datum: 1951-04-25 Onderwerp: overlijden van Lion Gans.

Van: Burgerlijke Stand, register van overlijden Aan: de aanvrager Plaats: Amsterdam Datum: 1951-04-25 Onderwerp: overlijden van Lion Gans.

Uittreksel van overlijden van Lion Gans

Van: het hoofdbestuur van de Posterijen, Telegrafie en Telefonie Aan: belanghebbenden Plaats: Den Haag Datum: 1940-10-11 Onderwerp: uitsluiten van overheidspersoneel van Joods bloed.&nbsp;

Van: het hoofdbestuur van de Posterijen, Telegrafie en Telefonie Aan: belanghebbenden Plaats: Den Haag Datum: 1940-10-11 Onderwerp: uitsluiten van overheidspersoneel van Joods bloed.&nbsp;

Order van het hoofdbestuur van de Posterijen, Telegrafie en Telefonie over overheidspersoneel van Joods bloed

Informatie uit andere archieven

Van: de Vries, Iwan Aan: Enuma, R. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-10 Onderwerp: Iwan hoefde niet naar het Jongensweeshuis, maar is bij het gastgezin Cohen aan de Muiderschans 101 terecht gekomen; verzoekt om dubbele postzegels; hij moet naar bed; hij heeft ‘De Wolkenkrabber’ al gezien….

Van: de Vries, Iwan Aan: Enuma, R. Plaats: Amsterdam Datum: 1942-10 Onderwerp: Iwan hoefde niet naar het Jongensweeshuis, maar is bij het gastgezin Cohen aan de Muiderschans 101 terecht gekomen; verzoekt om dubbele postzegels; hij moet naar bed; hij heeft ‘De Wolkenkrabber’ al gezien….

Brief van Iwan de Vries aan R. Enuma vanuit Muiderschans 101 in Amsterdam

Van: Groenewoudt-Blog, Mina Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-15 Onderwerp: cadeau van haar ouders graag terug, omdat ze het nodig heeft…

Van: Groenewoudt-Blog, Mina Aan: Veer, familie Plaats: Amsterdam Datum: 1943-06-15 Onderwerp: cadeau van haar ouders graag terug, omdat ze het nodig heeft…

Brief van M. Groenewoudt-Blog aan de familie Veer vanuit Amsterdam

Van: van Cleef, Rozette Onderwerp: namen en overige gegevens van familieleden.

Van: van Cleef, Rozette Onderwerp: namen en overige gegevens van familieleden.

Notities over verschillende familieleden

Ausweis No. 89 zum Gemüse - Einkauf beim DB IV für Blik-Content, Clara Attest No. 1221 Datum: 1944-03-30 Verwaltung Lagerkrankenhaus

Ausweis No. 89 zum Gemüse - Einkauf beim DB IV für Blik-Content, Clara Attest No. 1221 Datum: 1944-03-30 Verwaltung Lagerkrankenhaus

Ausweis No. 89 van Clara Blik-Content

Van: Pols, A. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-07 Onderwerp: chauffeur van Buijvoets reed zonder toestemming het kampterrein op, daarbij de wacht bedreigende. Met een aantekening van Buijvoets dat de chauffeur is gestraft met inhouding van zijn verlofdagen.&nbsp;

Van: Pols, A. Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1945-06-07 Onderwerp: chauffeur van Buijvoets reed zonder toestemming het kampterrein op, daarbij de wacht bedreigende. Met een aantekening van Buijvoets dat de chauffeur is gestraft met inhouding van zijn verlofdagen.&nbsp;

SimonTheeboom

Simon
Theeboom