In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Uitgaande transporten kamp Westerbork

Transport 2 februari 1943 - Auschwitz

Van: Eerstaanwezend ingenieur der Genie Groningen&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Groningen&nbsp; Datum: 1950-02-03&nbsp; Onderwerp: huur terrein kamp Schattenberg.

Van: Eerstaanwezend ingenieur der Genie Groningen&nbsp; Aan: Houtvester Assen&nbsp; Plaats: Groningen&nbsp; Datum: 1950-02-03&nbsp; Onderwerp: huur terrein kamp Schattenberg.

Brief van de ingenieur der Genie in Groningen aan de Houtvester Assen

Van: Bamberg-Herschel, G. Aan: Bosman, Janny Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-28 Onderwerp: een brief van de moeder van Carolina, omdat Carolina zelf niet meer kan schrijven; ze zijn gisteren doorgestuurd; ze waren goed te spreken en Max vond het fijn weer eens in de trein te kunnen gaan; hij was net acht dagen ziek geweest (buikloop); hij had gelukkig geen koorts meer; hij heeft 39.5 gehad; hopen dat het hun daar goed mag gaan…

Van: Bamberg-Herschel, G. Aan: Bosman, Janny Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-04-28 Onderwerp: een brief van de moeder van Carolina, omdat Carolina zelf niet meer kan schrijven; ze zijn gisteren doorgestuurd; ze waren goed te spreken en Max vond het fijn weer eens in de trein te kunnen gaan; hij was net acht dagen ziek geweest (buikloop); hij had gelukkig geen koorts meer; hij heeft 39.5 gehad; hopen dat het hun daar goed mag gaan…

Brief van G. Bamberg-Herschel aan Janny Bosman vanuit kamp Westerbork

Van: van Bergen, Chaja Aan: van Bergen-Diamant, N. Plaats: Children Committee Hostel, Yorkshire, Engeland Datum: 1946-07-08 Onderwerp: even wachten met schrijven, totdat ze haar nieuw adres weet; donderdag of vrijdag gaat ze naar de families; ze zijn er met 11 kinderen; ze gaan naar een plaatsje boven Londen, de tweeling blijft achter, die gaan naar een andere plaats…

Van: van Bergen, Chaja Aan: van Bergen-Diamant, N. Plaats: Children Committee Hostel, Yorkshire, Engeland Datum: 1946-07-08 Onderwerp: even wachten met schrijven, totdat ze haar nieuw adres weet; donderdag of vrijdag gaat ze naar de families; ze zijn er met 11 kinderen; ze gaan naar een plaatsje boven Londen, de tweeling blijft achter, die gaan naar een andere plaats…

Briefkaart van Chaja van Bergen aan haar moeder vanuit Engeland

Anti-Joodse maatregelen

Persoonsbewijzen van Joden voorzien van een J

Foto van de meubelfabriek van M.J. Edelsztein Plaats: Amsterdam

Foto van de meubelfabriek van M.J. Edelsztein Plaats: Amsterdam

Foto van de meubelfabriek van M.J. Edelsztein

Foto van een dienstwoning in aanbouw in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.

Foto van een dienstwoning in aanbouw in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.

Foto van een dienstwoning in aanbouw in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Aan: Lierens, J. Van:&nbsp;Lierens, H. Plaats: Amsterdam Datum: 1943 Onderwerp: verzenden van een pakket aan Joseph Lierens, barak 72.

Aan: Lierens, J. Van:&nbsp;Lierens, H. Plaats: Amsterdam Datum: 1943 Onderwerp: verzenden van een pakket aan Joseph Lierens, barak 72.

Bewijs van verzending van een pakket aan Joseph Lierens in kamp Westerbork

Van: Dop, zuster Aan: van Bergen, Chaja Plaats: Arnhem Datum: 1990-03-07 Onderwerp: negatieven met een herinnering aan het verblijf van Chaja tijdens haar onderduikperiode; laat ze afdrukken, dan kan ze er nog iets over vertellen;…zuster Dop woon al weer ruim 15 jaar in Arnhem, haar geboorteplaats; het kindertehuis ging over van Yerseke naar Middelburg (1949). De bevolking was ze liever kwijt dan rijk, gedrag van de kinderen was soms stoot aangevend voor het streng gereformeerde dorp…; over haar verdere leven nadat ze in 1962 was gestopt met het kindertehuis…

Van: Dop, zuster Aan: van Bergen, Chaja Plaats: Arnhem Datum: 1990-03-07 Onderwerp: negatieven met een herinnering aan het verblijf van Chaja tijdens haar onderduikperiode; laat ze afdrukken, dan kan ze er nog iets over vertellen;…zuster Dop woon al weer ruim 15 jaar in Arnhem, haar geboorteplaats; het kindertehuis ging over van Yerseke naar Middelburg (1949). De bevolking was ze liever kwijt dan rijk, gedrag van de kinderen was soms stoot aangevend voor het streng gereformeerde dorp…; over haar verdere leven nadat ze in 1962 was gestopt met het kindertehuis…

Brief van zuster Dop aan Chaja van Bergen vanuit Arnhem

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1943-01-26 Onderwerp: kamp Vught; inschrijven in het bevolkingsregister ingezetenen kamp Westerbork; afstammingsonderzoek; post buitenland; Lippmann-Rosenthal; sperrstempels…

Van: de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag Aan: wie het betreft Plaats: Den Haag Datum: 1943-01-26 Onderwerp: kamp Vught; inschrijven in het bevolkingsregister ingezetenen kamp Westerbork; afstammingsonderzoek; post buitenland; Lippmann-Rosenthal; sperrstempels…

Bulletin nummer 30 van de Joodse Raad voor Amsterdam, Bureau Den Haag

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam Datum: 1948-01-23 Onderwerp: overlijden van Judith Lam-Mulder Canter.

Van: de Burgerlijke Stand Aan: wie het betreft Plaats: Amsterdam Datum: 1948-01-23 Onderwerp: overlijden van Judith Lam-Mulder Canter.

Uittreksel uit de Burgerlijke Stand van Amsterdam betreft het overlijden van Judith Lam-Mulder Canter

Van: Huisman, Emanuel Aan: Brandel, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-11-20 Onderwerp: de schrijver is werkzaam in Port Natal (Assen); ontvangst van verschillende pakketten; bij ieder pakket huilt liesje; twee bekenden zijn in kamp Westerbork terecht gekomen als strafgeval; ook vele kennissen…

Van: Huisman, Emanuel Aan: Brandel, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-11-20 Onderwerp: de schrijver is werkzaam in Port Natal (Assen); ontvangst van verschillende pakketten; bij ieder pakket huilt liesje; twee bekenden zijn in kamp Westerbork terecht gekomen als strafgeval; ook vele kennissen…

Briefkaart van Emanuel Huisman aan de familie Brandel vanuit Assen (Port Natal)

Foto van Barend Vos en zijn echtgenote Marie Henriêtte&nbsp;

Foto van Barend Vos en zijn echtgenote Marie Henriêtte&nbsp;

Foto van Barend Vos en zijn echtgenote Marie Henriêtte

Bewijs van crematie Datum: 19-03-1943 Nr. 116 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Arend, Jacques Jacob geb. 11-03-08 overleden 15-03-1943 te Westerbork op: 18-03-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 19-03-1943 Nr. 116 De Ambtenaar van den Burgerlijke Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Arend, Jacques Jacob geb. 11-03-08 overleden 15-03-1943 te Westerbork op: 18-03-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Jacques Jacob Arend

Aan: Lierens, J. Van:&nbsp;Lierens, H. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02 Onderwerp: verzenden van een pakket aan Joseph Lierens, barak 72.

Aan: Lierens, J. Van:&nbsp;Lierens, H. Plaats: Amsterdam Datum: 1943-02 Onderwerp: verzenden van een pakket aan Joseph Lierens, barak 72.

Bouw.&nbsp; De bouw van een barak in het kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, 1939.&nbsp; Foto is gemaakt door een opzichter van de Rijksgebouwendienst tijdens de bouw van het kamp.&nbsp; Op de foto v.l.n.r. dhr. van der Horst, opzichter bij de Rijksgebouwdienst, dhr. van Wijk, dhr. van Gangelen beide tekenaar.&nbsp;

Bouw.&nbsp; De bouw van een barak in het kamp Westerbork.&nbsp; Kamp Westerbork, 1939.&nbsp; Foto is gemaakt door een opzichter van de Rijksgebouwendienst tijdens de bouw van het kamp.&nbsp; Op de foto v.l.n.r. dhr. van der Horst, opzichter bij de Rijksgebouwdienst, dhr. van Wijk, dhr. van Gangelen beide tekenaar.&nbsp;

van een gebouwde barak in het centraal Vluchtelingenkamp Westerbork

Van: Dop, H.H. Aan: Kause-van Bergen, Chaja Plaats: Arnhem Datum: 1990 Onderwerp: bedankt voor de brief; ze zal binnenkort Chaja uitgebreid terugschrijven; loge en de schilder over de vloer…

Van: Dop, H.H. Aan: Kause-van Bergen, Chaja Plaats: Arnhem Datum: 1990 Onderwerp: bedankt voor de brief; ze zal binnenkort Chaja uitgebreid terugschrijven; loge en de schilder over de vloer…

Ansichtkaart van H.H. Dop aan Chaja Kause van Bergen vanuit Arnhem

Betreft: plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 9 in Kamp Schattenberg Schaal: 1:100 Datum: 1961-02-10

Betreft: plattegrond, aanzichten en doorsnede van barak 9 in Kamp Schattenberg Schaal: 1:100 Datum: 1961-02-10

DorianeKurz

Doriane
Kurz