In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Kampgeld Lager Westerbork Blauw met paars 50 cent Serie AA No. 3175

Kampgeld Lager Westerbork Blauw met paars 50 cent Serie AA No. 3175

Kampgeld Lager Westerbork 50 cent

Van: de Groot, Louis Aan: de Groot, Samuel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-14 Onderwerp: ‘wij zijn er ook bij’ (ze moeten op transport); ze vinden het niet er en hopen daar hun zoon Mau (Maurits) te treffen, die twee weken ervoor is doorgestuurd; groeten van Louis, Hennij en Martha…

Van: de Groot, Louis Aan: de Groot, Samuel Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-09-14 Onderwerp: ‘wij zijn er ook bij’ (ze moeten op transport); ze vinden het niet er en hopen daar hun zoon Mau (Maurits) te treffen, die twee weken ervoor is doorgestuurd; groeten van Louis, Hennij en Martha…

Briefkaart van Louis de Groot aan lieve allemaal vanuit kamp Westerbork

Machtiging&nbsp; Datum: 1939-01-20&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Ondergetekende Emile Leeraar machtigt hiermee zijn echtgenote S. Leeraar-de Groot tot het bijschrijven in haar pas van hun dochter Marianne Suzanne Leeraar.

Machtiging&nbsp; Datum: 1939-01-20&nbsp; Plaats: Amsterdam&nbsp; Ondergetekende Emile Leeraar machtigt hiermee zijn echtgenote S. Leeraar-de Groot tot het bijschrijven in haar pas van hun dochter Marianne Suzanne Leeraar.

Machtiging voor bijschrijven in paspoort

Van: de Groot-Cossen, Hennij en Louis Aan: de Groot, Samuel en zijn gezin Plaats: Westerbork Datum: 1943-05-31 Onderwerp: de pakjes en schoenen zijn aangekomen; veel aan het hoofd; Dasberg is terug naar Amsterdam; Leo (Bohemen) was hier. Hij bracht een foto &nbsp;van de kinderen mee; Samuel zou bij hem langs moeten gaan, hij weet meer te vertellen; Hennij zou graag even iedereen willen zien, in het bijzonder de kinderen; vaak bekijkt ze hun portret; ze vraagt zicht af hoe het Samuel en zijn vrouw lukt de inhoud voor de pakjes bij elkaar te krijgen; Peter begint alles na te praten, een echte kwajongen; Martha is gebruind door de zon vanwege haar werk, de mensen benijden haar; de vinger van Mau is weer okay, hij werkt weer; ze was blij met de foto van Leo zijn kinderen; dat gezin is echt familie voor haar…

Van: de Groot-Cossen, Hennij en Louis Aan: de Groot, Samuel en zijn gezin Plaats: Westerbork Datum: 1943-05-31 Onderwerp: de pakjes en schoenen zijn aangekomen; veel aan het hoofd; Dasberg is terug naar Amsterdam; Leo (Bohemen) was hier. Hij bracht een foto &nbsp;van de kinderen mee; Samuel zou bij hem langs moeten gaan, hij weet meer te vertellen; Hennij zou graag even iedereen willen zien, in het bijzonder de kinderen; vaak bekijkt ze hun portret; ze vraagt zicht af hoe het Samuel en zijn vrouw lukt de inhoud voor de pakjes bij elkaar te krijgen; Peter begint alles na te praten, een echte kwajongen; Martha is gebruind door de zon vanwege haar werk, de mensen benijden haar; de vinger van Mau is weer okay, hij werkt weer; ze was blij met de foto van Leo zijn kinderen; dat gezin is echt familie voor haar…

Brief van Hennij de Groot-Cossen aan Samuel de Groot en zijn gezin vanuit kamp Westerbork

Contact

Van: Jellema, H.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Staphorst&nbsp; Datum: 1951-10-13&nbsp; Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Van: Jellema, H.&nbsp; Aan: Staatsbosbeheer&nbsp; Plaats: Staphorst&nbsp; Datum: 1951-10-13&nbsp; Onderwerp: offerte inzake verkoop op afbraak van het crematorium te Westerbork.

Brief van H. Jellema aan Staatsbosbeheer

Persoonsbewijs (Ausweis) Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats; Westerbork, kamp Ze heeft op 31 juli 1944 dienst bij een vertrekkend en binnenkomend transport.

Persoonsbewijs (Ausweis) Van: Cohen-Nijstad, Lena Plaats; Westerbork, kamp Ze heeft op 31 juli 1944 dienst bij een vertrekkend en binnenkomend transport.

Ausweis van Lena Cohen-Nijstad

Geschreven door Adèle L. Pinkhof. Dagboek van een kleuterleidster (Trenshuis, Fröbelschool); over het lesgeven, over kinderen in haar klas en collega's, wat er rond de school in Amsterdam plaatsvindt en wat er door de hoofdjes van de kinderen gaat; namen van kinderen en collega's; twee sprookjes over Kamp Westerbork geschreven voor haar jongere zus Clara; schets van het dagelijkse leven in het kamp.

Geschreven door Adèle L. Pinkhof. Dagboek van een kleuterleidster (Trenshuis, Fröbelschool); over het lesgeven, over kinderen in haar klas en collega's, wat er rond de school in Amsterdam plaatsvindt en wat er door de hoofdjes van de kinderen gaat; namen van kinderen en collega's; twee sprookjes over Kamp Westerbork geschreven voor haar jongere zus Clara; schets van het dagelijkse leven in het kamp.

Dagboek en sprookje geschreven door Adèle L. Pinkhof

Betreft de komst en uitbreiding bevolking kamp Schattenberg Datum: 1950 Onderwerp: over de aankomst van de eerste groep Indische Nederlanders in kamp Schattenberg.&nbsp;

Betreft de komst en uitbreiding bevolking kamp Schattenberg Datum: 1950 Onderwerp: over de aankomst van de eerste groep Indische Nederlanders in kamp Schattenberg.&nbsp;

Krantenknipsel over de komst van Indische Nederlanders naar kamp Schattenberg en Pieterberg

Van: Zomerplaag, Morris Aan: fam. A. van Ossenbruggen Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-05-27 Onderwerp: ontvangst van pakket, schrijfdag, omstandigheden

Van: Zomerplaag, Morris Aan: fam. A. van Ossenbruggen Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-05-27 Onderwerp: ontvangst van pakket, schrijfdag, omstandigheden

Briefkaart van Morris Zomerplaag aan A. van Ossenbruggen vanuit kamp Amersfoort

Betreft: Kamp Schattenberg situatie nieuw&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1958-09-06&nbsp; Opmerkingen: Om de woon- en leefomstandigheden te verbeteren is er gedacht aan nieuwbouw en een nieuwe inrichting van het woonoord Schattenberg, waarbij een deel van het oorspronkelijke kamp Westerbork intact zou blijven. Uiteindelijk is de keuze gemaakt het kamp bijna volledig te slopen en de bewoners onder te brengen in speciale Molukse wijken in onder andere Appingedam, Assen en Bovensmilde . &nbsp;

Betreft: Kamp Schattenberg situatie nieuw&nbsp; Schaal: 1:1000&nbsp; Datum: 1958-09-06&nbsp; Opmerkingen: Om de woon- en leefomstandigheden te verbeteren is er gedacht aan nieuwbouw en een nieuwe inrichting van het woonoord Schattenberg, waarbij een deel van het oorspronkelijke kamp Westerbork intact zou blijven. Uiteindelijk is de keuze gemaakt het kamp bijna volledig te slopen en de bewoners onder te brengen in speciale Molukse wijken in onder andere Appingedam, Assen en Bovensmilde. &nbsp;

Plattegrond van een nieuwe opzet van het woonoord Schattenberg

Cabaret.&nbsp; Cabaret Bunter Abend Kamp Westerbork Datum: 1944-03 Twee mannen en twee vrouwen op het toneel. (Oorspronkelijke scene 3 mannen, twee vrouwen op een stoel en een dienstmeisje die de aankondiging van de scene doet.&nbsp; Uit de scene 'So muss man's machen' Otto Aurich, links Jetty Cantor, 2de van links Esther Philipse, 2de van rechts Max Ehrlich, rechts Niet op de foto staande, maar wel deel uitmakend van de scene: Franz Engel en als dienstmeisje Mara Rosen. &nbsp;

Cabaret.&nbsp; Cabaret Bunter Abend Kamp Westerbork Datum: 1944-03 Twee mannen en twee vrouwen op het toneel. (Oorspronkelijke scene 3 mannen, twee vrouwen op een stoel en een dienstmeisje die de aankondiging van de scene doet.&nbsp; Uit de scene 'So muss man's machen' Otto Aurich, links Jetty Cantor, 2de van links Esther Philipse, 2de van rechts Max Ehrlich, rechts Niet op de foto staande, maar wel deel uitmakend van de scene: Franz Engel en als dienstmeisje Mara Rosen. &nbsp;

Een scene uit de revue 'Bunter Abend'

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Ali en familie Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-06-08 Onderwerp: behoefte aan levensmiddelen; ontvangst van kleding; voedsel; omstandigheden. Ze zouden voor vier weken in Amersfoort verblijven. De reden zou zijn dat kamp Westerbork te vol werd. Morris verwacht dat ze elk moment weer terug zullen gaan naar Westerbork.

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Ali en familie Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-06-08 Onderwerp: behoefte aan levensmiddelen; ontvangst van kleding; voedsel; omstandigheden. Ze zouden voor vier weken in Amersfoort verblijven. De reden zou zijn dat kamp Westerbork te vol werd. Morris verwacht dat ze elk moment weer terug zullen gaan naar Westerbork.

Brief van Morris Zomerplaag aan Ali vanuit kamp Amersfoort

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-04 Onderwerp: concept kampvoorschrift II-6 betreffende werkopdrachten/schoenreparaties.

Van: Buijvoets, J.G. Aan: Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1946-04 Onderwerp: concept kampvoorschrift II-6 betreffende werkopdrachten/schoenreparaties.

Voorschrift van J.G. Buijvoets over schoenreparaties in Interneringskamp Westerbork

Van: het bestuur van de School met den Bijbel&nbsp; Aan: het Ministerie van Onderwijs... Plaats: Westerbork Datum: 1964-08-05 Onderwerp: buitengewoon verlof van een jaar voor de heer Th. O. Kuhuwael, hoofd van de school te Schattenberg; moeilijk een vervanger te vinden; nooit minder dan 17 leerkrachten, aantal leerlingen boven de 500, soms boven de 600; oudste onderwijzer voorlopig waarnemend schoolhoofd; voorstel Kuhuwael houdt zich eens in de zoveel tijd op de hoogte van wat zich op de school afspeelt…

Van: het bestuur van de School met den Bijbel&nbsp; Aan: het Ministerie van Onderwijs... Plaats: Westerbork Datum: 1964-08-05 Onderwerp: buitengewoon verlof van een jaar voor de heer Th. O. Kuhuwael, hoofd van de school te Schattenberg; moeilijk een vervanger te vinden; nooit minder dan 17 leerkrachten, aantal leerlingen boven de 500, soms boven de 600; oudste onderwijzer voorlopig waarnemend schoolhoofd; voorstel Kuhuwael houdt zich eens in de zoveel tijd op de hoogte van wat zich op de school afspeelt…

Brief van het bestuur van de School met den Bijbel aan het Ministerie van Onderwijs...

Breslauer, Werner Rudolf Arthur Pins aan het koren maaien Kamp Westerbork, 1943-1944

Breslauer, Werner Rudolf Arthur Pins aan het koren maaien Kamp Westerbork, 1943-1944

Arthur Pins aan het koren maaien bij kamp Westerbork

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Alie en familie Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-05-31 Onderwerp: schrijfdag, wasgoed, kantine waar je spullen kunt kopen, ontvangen van geld, nachtdienst in de ziekenbarak, omstandigheden. De beide dochters Boukje en Henriette worden door een oudere vrouw verzorgd.&nbsp;

Van: Zomerplaag, Morris Aan: lieve Alie en familie Plaats: Amersfoort, kamp Datum: 1943-05-31 Onderwerp: schrijfdag, wasgoed, kantine waar je spullen kunt kopen, ontvangen van geld, nachtdienst in de ziekenbarak, omstandigheden. De beide dochters Boukje en Henriette worden door een oudere vrouw verzorgd.&nbsp;

Brief van Morris Zomerplaag aan Alie vanuit kamp Amersfoort

Foto van een illustratie van Leo Kok&nbsp; Uit een brief van Bob Cahen (zie brief 'Ergens in Nederland') Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-11-01

Foto van een illustratie van Leo Kok&nbsp; Uit een brief van Bob Cahen (zie brief 'Ergens in Nederland') Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Datum: 1942-11-01

Foto van een Illustratie van Leo Kok in de brief 'Ergens in Nederland'

Westerborkfilm.&nbsp; De Westerborkfilm wordt opgenomen.&nbsp; Kamp Westerbork, 1944.&nbsp; W. R. Breslauer, de kampfotograaf, bezig met het maken van opnamen voor de Westerborkfilm in een werkplaats (de vliegtuigsloperij). &nbsp;

Westerborkfilm.&nbsp; De Westerborkfilm wordt opgenomen.&nbsp; Kamp Westerbork, 1944.&nbsp; W. R. Breslauer, de kampfotograaf, bezig met het maken van opnamen voor de Westerborkfilm in een werkplaats (de vliegtuigsloperij). &nbsp;

Kampfotograaf Werner Rudof Breslauer bezig met filmen in de vliegtuigsloperij

Foto van de strijd rond de Halerbrug aan het Oranjekanaal

Foto van de strijd rond de Halerbrug aan het Oranjekanaal

Leo Meijer werd op 25 juli 1935 in Zwijndrecht geboren als enig kind van Herman Izaäk Meijer en Charlotte Rozeboom. Leo groeide op aan het Veerplein in Zwijndrecht, boven de apotheek van zijn vader. Toen Leo zes jaar geworden was, ging hij naar de openbare lagere school van het dorp. Niet voor lang, want begin 1942 mochten hij en de andere Joodse kinderen van de Duitse bezetter niet meer naar deze school. Er werd toen in Dordrecht een klasje gevormd voor de Joodse kinderen.&nbsp; In de herfst van 1942 is het gezin Meijer van huis gehaald en samen met 17 andere joden uit Zwijndrecht met de trein vervoerd naar het Centraal Station in Amsterdam. Vandaar moesten ze lopen naar de Hollandsche Schouwburg. Op 11 november 1942 wordt het gezin Meijer in kamp Westerbork geregistreerd. Vader Herman kon in het kamp aan de slag als apotheker, daarom is het gezin Meijer bijna twee jaar in kamp Westerbork gebleven. Op 4 september 1944 is Leo met zijn ouders op transport gesteld naar Theresienstadt. Leo en zijn moeder zijn op 4 oktober 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar moeder en zoon na aankomst zijn vermoord. Vader Herman werd op 29 september 1944 doorgevoerd naar Auschwitz, waar hij werd geselecteerd om te werken en zo uiteindelijk wist te overleven.&nbsp; zie ook https://westerborkportretten.nl/westerborkportretten/leo-meijer

MosesRoodveldt

Moses
Roodveldt