In het Herinneringscentrum Kamp Westerbork vertellen we de verhalen van meer dan honderdduizend Joden en Sinti en Roma die vanuit Nederland naar vernietigings- en concentratiekampen werden gedeporteerd. Ook de naoorlogse functies van de historische plek komen aan bod.

Kamp Westerbork bestaat sinds 1939 en heeft door de jaren heen verschillende functies gehad. Ontdek hieronder welke dit waren.

Vanaf 1942 begonnen de nazi’s met de deportaties van voornamelijk Joden uit heel Europa naar vernietigingskampen in het Oosten. Dit had gevolgen voor kamp Westerbork. Het werd uitgebreid met een groot aantal barakken en kleinere gebouwen. Op 1 juli werd het kamp aangewezen als Polizeiliches Judendurchgangslager. Er werden prikkeldraadomheiningen en zeven wachttorens geplaatst. 

Door&shy;gangs&shy;kamp

Doorgangskamp

Toen vanaf 1938 de situatie voor Joden in Duitsland steeds gevaarlijker werd, vluchtten velen van hen naar Nederland. Om deze stroom mensen te reguleren, besloot de regering een centraal vluchtelingenkamp op te richten. Een stuk braakliggend terrein aan de rand van Westerbork bleek een geschikte locatie.  In augustus 1939 werd begonnen met de bouw van de barakken, in oktober van datzelfde jaar kwamen de eerste bewoners aan. 

Vluch&shy;te&shy;lin&shy;gen&shy;kamp

Vluchtelingenkamp

Tussen 24 april 1945 en 1 december 1948 was kamp Westerbork een interneringskamp voor NSB’ers, SS’ers en andere personen, die van samenwerking met de nazi’s werden verdacht. Op het moment dat de eerste geïnterneerden het kamp betraden, werd Westerbork nog door ongeveer 850 bevrijde Joden bewoond.  

In&shy;ter&shy;ne&shy;rings&shy;kamp

Interneringskamp

In 1949 nam het Ministerie van Oorlog kamp Westerbork tijdelijk over. De dekolonisatieoorlog in het voormalige Nederlands-Indië was in volle gang, met als gevolg een groot gebrek aan militaire kampementen in Nederland. Westerbork werd een opleidingskamp voor soldaten, die onder meer naar Nederlands-Indië zouden vertrekken.  

Mi&shy;li&shy;tair kamp

Militair kamp

De meeste Indische Nederlanders hadden de oorlog in Japanse interneringskampen doorgebracht.  Velen van hen voelden zich na de bevrijding niet meer veilig en besloten noodgedwongen naar Nederland te vertrekken. Als opvanglocaties werd gekozen voor een aantal kampen die in de oorlog door de nazi’s waren gebruikt, zoals kamp Westerbork. De locaties werden anders genoemd: voortaan waren het ‘woonoorden’ en ‘opvangcentra’. Westerbork werd ‘De Schattenberg’ genoemd.   

Re&shy;pa&shy;tri&shy;ë&shy;rings&shy;kamp

Repatriëringskamp

Vanaf 1951 werd het voormalige kamp een woonoord voor enkele duizenden Molukkers. KNIL-militairen en hun gezinnen zouden hier tijdelijk gehuisvest worden, omdat de situatie voor hen door de onafhankelijkheidsstrijd op de Molukken gevaarlijk werd. De laatste bewoners vertrokken uiteindelijk in 1971.   

Schat&shy;ten&shy;berg

Schattenberg

Hoe ervaar je iets dat niet meer bestaat? Het terrein van het voormalige kamp Westerbork heeft sinds het begin van de jaren zeventig verschillende aanpassingen ondergaan om de historische plek herkenbaarder te maken. In 1983 opende koningin Beatrix officieel het Herinneringscentrum.   

Plek van her&shy;in&shy;ne&shy;ring

Plek van herinnering

Het kamp door de jaren heen

Dit verhaal werd opgetekend door conservator Guido Abuys. Meer over de familie Enthoven is te vinden in het boek Kroniek van het geslacht Enthoven (Zutphen 1991).&nbsp;

Het is 23 mei 1945. Henriette Enthoven-van Lier schrijft vanuit Mont Pèlerin in Zwitserland een brief aan haar familie, waarin ze terugkijkt naar het transport van kamp Westerbork naar Theresienstadt en haar aankomst in dit getto.

"Ik werd met enige kennissen in een bananenwagen gestopt..."

Gerdien Verschoor was tussen 2019 en 2022 de directeur van Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Dit verhaal publiceerde zij op haar <a href="https://gerdienverschoor.wordpress.com/2019/02/07/het-treinbord/#more-3294">eigen website</a>.

Het moet ergens in de jaren negentig geweest zijn: het was na de Wende en ik werkte bij de Nederlandse Ambassade in Warschau. Alles in Polen veranderde. Als attaché voor pers- en culturele zaken richtte ik me niet alleen op pers en cultuur, maar ook op de historische en maatschappelijke onderwerpen die in die periode actueel waren. Vele musea en historische instituten maakten een transitie door: nu Polen het communisme van zich had afgeschud, konden vele verhalen eindelijk op een andere manier verteld worden.

Het treinbord

Dit verhaal, geschreven door conservator Guido Abuys, werd in 2018 als column gepubliceerd op de website van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork.&nbsp;

Een houten beeldje van een jongen van een jaar of twaalf, gekleed in een blouse, korte broek, hoge sokken en wandelschoenen. Op het voetstuk zijn de initialen E.B. ingekrast en is het jaar 1941 duidelijk zichtbaar. Het beeldje zou geschonken zijn aan Jacques Schol, directeur van het Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.&nbsp;

Een jongen vereeuwigd in hout

In juni 2025 verscheen Sprekende stenen. Stolpersteine in Zwolle, een publicatie waarin de verhalen van Joodse inwoners van Zwolle worden belicht. Ook voor het gezin Caneel, dat voor hun deportatie aan de Vispoortenplas 10 woonde, zijn struikelstenen gelegd.&nbsp;

Carolina Caneel-Bamberg, haar man Salomon Caneel en hun zoontje Mozes “Max” Caneel werden begin oktober 1942 vanuit Zwolle naar kamp Westerbork gebracht. Het was in die dagen overvol in het kamp: door de ontruiming van de Joodse werkkampen en de razzia’s waarbij de familieleden van de Joodse dwangarbeiders werden opgehaald, kwamen er zo’n 12.000 personen naar het kamp. In een brief aan vriendin Janny Bosman schrijft Carolina over de chaotische situatie en de onwetendheid over hun verdere lot. Ook vraagt ze om een paar hoge schoenen of laarsjes in maat 26 voor zoontje Max en een stel dekens, want die zijn ze inmiddels kwijtgeraakt.&nbsp;

"Onze Max is een reuzelieve schat..."

Onze collecties in beeld

Westerbork Digitaal

We zijn druk bezig met het toevoegen en aanvullen van informatie op deze website. We voegen dagelijks nieuwe collectiestukken toe en vullen persoonsgegevens aan, dus kom zeker nog eens terug!

Platform in ontwikkeling

Op deze pagina vind je een overzicht van verhalen over kamp Westerbork. Zo kun je meer te weten komen over personen die in het kamp gevangen zaten of over objecten uit onze collecties. Ook bieden we themaverhalen aan en laten we zien welke locaties in Nederland, direct of indirect, een verbinding hebben met kamp Westerbork. 

Verhalen

Van:&nbsp;Greta (Grietje Philips-Slier) Aan: Moe (Betje Slier-Benjamins) Plaats: Amsterdam, schouwburg&nbsp; Datum: 1942-11-17&nbsp; Onderwerp: naar de Joodsche Raad geweest voor uitstel, transport naar Westerbork de volgende dag (vrijdag), ontvangst van rugzakken en levensmiddelen, omstandigheden.

Van:&nbsp;Greta (Grietje Philips-Slier) Aan: Moe (Betje Slier-Benjamins) Plaats: Amsterdam, schouwburg&nbsp; Datum: 1942-11-17&nbsp; Onderwerp: naar de Joodsche Raad geweest voor uitstel, transport naar Westerbork de volgende dag (vrijdag), ontvangst van rugzakken en levensmiddelen, omstandigheden.

briefkaart van Grietje Philips-Slier aan haar moeder vanuit de Hollandsche Schouwburg

Bewijs van crematie Datum: 05-07-1943 Nr. 397 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Levy, Regina Sara geb. 19-01-59 overleden te Westerbork op 28-06-1943 op 01-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 05-07-1943 Nr. 397 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Levy, Regina Sara geb. 19-01-59 overleden te Westerbork op 28-06-1943 op 01-07-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Regina Sara Levy

Kinderen werken op het land.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943.&nbsp; Kinderen rooien aardappelen in de omgeving van het kamp.

Kinderen werken op het land.&nbsp; Kamp Westerbork, 1943.&nbsp; Kinderen rooien aardappelen in de omgeving van het kamp.

Kinderen aan het aardappelrooien op het land van de kampboerderij

Personeel van het kamp.&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945.&nbsp; V.l.n.r.: Beitske Kalma, de heer Gmelig Meiling en mej. v.d. Woning. Op de achtergrond waarschijnlijk barak 33.

Personeel van het kamp.&nbsp; Plaats: Interneringskamp Westerbork Datum: 1945.&nbsp; V.l.n.r.: Beitske Kalma, de heer Gmelig Meiling en mej. v.d. Woning. Op de achtergrond waarschijnlijk barak 33.

Foto van personeel van Interneringskamp Westerbork

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 276 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Cijfer, Dorothea geb. 19-12-62 overleden te Westerbork op 11-05-1943 op: 12-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie Datum: 21-05-1943 Nr. 276 De Ambtenaar van den Burgerlijken Stand in het Lager Westerbork verklaart, er van kennis te hebben genomen, dat het lijk van: Cijfer, Dorothea geb. 19-12-62 overleden te Westerbork op 11-05-1943 op: 12-05-1943 is gecremeerd.

Bewijs van crematie in kamp Westerbork betreffende Dorothea Cijfer

Sonder-Ausweis Franken, Gezina, 8-2-24, B5 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 2). Gültig bis: nur in O.D. Begleitung.

Sonder-Ausweis Franken, Gezina, 8-2-24, B5 ist berechtigt das Lager Westerbork zu verlassen, um in: allen Betrieben Arbeiten zu verrichten (DB 2). Gültig bis: nur in O.D. Begleitung.

Sonderausweis van Gezina Franken

Van: Richter, J., RIOD Aan: Wohl, Heinz Plaats: Amsterdam Datum: 1949-02-11 Onderwerp: dank voor ontvangst van schrijven en officiële Westerbork papieren (interne organisatie en samenstelling van de kampgemeenschap).

Van: Richter, J., RIOD Aan: Wohl, Heinz Plaats: Amsterdam Datum: 1949-02-11 Onderwerp: dank voor ontvangst van schrijven en officiële Westerbork papieren (interne organisatie en samenstelling van de kampgemeenschap).

Brief van het RIOD aan de heer Heinz Wohl

Van: Wohl, Heinz Aan: het RIOD Plaats: Bern Datum: 1949-02-05 Onderwerp: toesturen van een verslag, documenten naar aanleiding van een oproep van het NIOD/Presser; Heinz zat als politieke gevangene in kamp Westerbork. Hij was niet-Joods.

Van: Wohl, Heinz Aan: het RIOD Plaats: Bern Datum: 1949-02-05 Onderwerp: toesturen van een verslag, documenten naar aanleiding van een oproep van het NIOD/Presser; Heinz zat als politieke gevangene in kamp Westerbork. Hij was niet-Joods.

Brief van Heinz Wohl aan het RIOD vanuit Bern over het toesturen van een verslag en documenten

Van: het RIOD Aan: Wohl, Heinz Plaats: Amsterdam Datum: 1976-05-18 Onderwerp: een kopie van het verslag van Heinz is toegestuurd.

Van: het RIOD Aan: Wohl, Heinz Plaats: Amsterdam Datum: 1976-05-18 Onderwerp: een kopie van het verslag van Heinz is toegestuurd.

Brief van het RIOD aan Heinz Wohl over het versturen van een kopie van zijn verslag

Plaatsen in kamp Westerbork

Barak 14

Gebeurtenissen en groepen buiten kamp Westerbork

Collaboratie

Nederlandse leger in krijgsgevangenschap

Represailles

Invoering Neurenberger Wetten in Nederland

Verzet

Anti-Duitse houding bevolking

Dolle Dinsdag

Hongerwinter

Arbeidsinzet

Wannseeconferentie

Duitse invasie

Silbertanne-moorden

Militaire operaties

Operatie Black Tulip

Repatriëring uit Nederlands-Indië

Kristallnacht

Bersiap

Bezetting Nederlands-Indië door Japan

Vooroorlogs leven Nederlands-Indië

Distributie

Razzia in Putten

Radio Oranje

Molukse acties

Wederopbouw

Kinderen van 'foute' ouders

Politionele Acties

Vervolging Jehova's Getuigen

Operatie Amherst

Opkomst van de nazi’s in Duitsland

Binnenlandse Strijdkrachten

Executies

Ontvluchten uit Nederland

Philips Kommando

Organisation Todt

Nederlandse Spoorwegen

Woonwagenbewoners

Werkverschaffing

Sinti en Roma

Gemengd-gehuwde Joden

Bevrijding

Joods leven na de Tweede Wereldoorlog

Terugkeer en opvang

Repatriëring bevrijdde concentratiekampgevangenen

Gezinshereniging

Naziconcentratiekampen

Kamp Niederkirch

Kampleven Westerbork

Sport kamp Westerbork

Boksen kamp Westerbork

Gymnastiek kamp Westerbork

Korfbal kamp Westerbork

Voetbal kamp Westerbork

Schaken kamp Westerbork

Handbal kamp Westerbork

Van: Blitz, H. Aan: Elzenaar, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-09-06 Onderwerp: opgehaald en naar kamp Westerbork overgebracht. De schrijver gelooft dat hij maandagochtend verder moet.

Van: Blitz, H. Aan: Elzenaar, familie Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1942-09-06 Onderwerp: opgehaald en naar kamp Westerbork overgebracht. De schrijver gelooft dat hij maandagochtend verder moet.

Briefkaart van H. Blitz aan de familie Elzenaar vanuit kamp Westerbork

Van: Matteman, Sal Aan: beste zus, broer en neef Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1942-04-30 Onderwerp: omstandigheden; werktijden; verlof (met jodenster)

Van: Matteman, Sal Aan: beste zus, broer en neef Plaats: Apeldoornsche Bosch Datum: 1942-04-30 Onderwerp: omstandigheden; werktijden; verlof (met jodenster)

Brief van Sal Matteman aan familie vanuit Apeldoornsche Bosch

Van: Viool, Josua Aan: zijn kinderen Plaats: De Bruynhorst, Joods werkkamp Datum: 1942-09 Onderwerp: de brief ontvangen en weer aan het werk gegaan; zand scheppen van 6 tot vijf; lege maag; er mag aan hun niets verkocht worden; pakjes en bonnen worden in beslag genomen; geld sturen is de enige optie; brieven vormen voor hem het enige nieuws dat hij kan ontvangen….

Van: Viool, Josua Aan: zijn kinderen Plaats: De Bruynhorst, Joods werkkamp Datum: 1942-09 Onderwerp: de brief ontvangen en weer aan het werk gegaan; zand scheppen van 6 tot vijf; lege maag; er mag aan hun niets verkocht worden; pakjes en bonnen worden in beslag genomen; geld sturen is de enige optie; brieven vormen voor hem het enige nieuws dat hij kan ontvangen….

Briefkaart van Josua Viool vanuit het Joods werkkamp De Bruynhorst

Van: Praeger-Barentz, Sophia Aan: Bakker-Prager, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-10 Onderwerp: ‘Ben vanmorgen weggehaald’. Ze bevindt zich in een rusthuis op Spui 184…

Van: Praeger-Barentz, Sophia Aan: Bakker-Prager, H. Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1943-03-10 Onderwerp: ‘Ben vanmorgen weggehaald’. Ze bevindt zich in een rusthuis op Spui 184…

Briefkaart van Sophia Praeger-Barentz aan haar dochter vanuit den Haag

Transport Transport. De trein rijdt weg. In de wagons en langs de spoorlijn zwaaien mensen naar elkaar. Hooghalen, 1942.

Transport Transport. De trein rijdt weg. In de wagons en langs de spoorlijn zwaaien mensen naar elkaar. Hooghalen, 1942.

Een vertrekkende deportatietrein wordt uitgezwaaid

Aan: Kortoef-Leijden van Amstel, Sara Datum: 1943-05-03 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket&nbsp;

Aan: Kortoef-Leijden van Amstel, Sara Datum: 1943-05-03 Plaats: Amsterdam Naar: Westerbork, kamp Onderwerp: verzenden van een pakket&nbsp;

Bewijs van verzending van een pakket aan Sara Kortoef-Leijden van Amstel in kamp Westerbork

Van: Rosa van der Hal-Prins Plaats: Amsterdam Datum: 1945-09-15 Voor Sieg Toekomstverwachtingen

Van: Rosa van der Hal-Prins Plaats: Amsterdam Datum: 1945-09-15 Voor Sieg Toekomstverwachtingen

Gedicht van Rosa van der Hal-Prins

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: een vertrekkende trein op de aftakking van de spoorlijn tussen het kamp en Hooghalen.

Maker: Breslauer, W.R. Still uit de Westerborkfilm Plaats: Westerbork, kamp Datum: 1944-05-19 Onderwerp: een vertrekkende trein op de aftakking van de spoorlijn tussen het kamp en Hooghalen.

Foto van een still uit de Westerborkfilm

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-12-07&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: inwisseling van oude bonnen voor suiker

Mededeling&nbsp; Datum: 1943-12-07&nbsp; Plaats: Westerbork, kamp&nbsp; Onderwerp: inwisseling van oude bonnen voor suiker

Mededeling over het inwisselen van oude bonnen voor suiker

Van: dr. Boerma, Medische Dienst Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-04-25 Onderwerp: Het verzoek om de regeling betreffende chronisch zieken van een periode van 14 dagen te verlengen tot een maand.

Van: dr. Boerma, Medische Dienst Aan: Buijvoets, J.G. Plaats: Westerbork, Interneringskamp Datum: 1947-04-25 Onderwerp: Het verzoek om de regeling betreffende chronisch zieken van een periode van 14 dagen te verlengen tot een maand.

Verzoek van Dr. Boerma aan J.G. Buijvoets over verlenging regeling chronisch zieken

Barakken in het kamp Westerbork&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944.&nbsp; Straat in Westerbork. Links de Centrale keuken en rechts barak 10. Op de achtergrond de schoorsteen van het ketelhuis.

Barakken in het kamp Westerbork&nbsp; Kamp Westerbork, 1942-1944.&nbsp; Straat in Westerbork. Links de Centrale keuken en rechts barak 10. Op de achtergrond de schoorsteen van het ketelhuis.

Zicht op de centrale keuken en barak 10 in kamp Westerbork

Van: Joodsche Raad&nbsp; Aan: onbekend Plaats: Arnhem&nbsp; Datum: 1942-10-13&nbsp; Onderwerp: Zend dekens en winterjas aan David Brandon, barak 62, kamp Westerbork

Van: Joodsche Raad&nbsp; Aan: onbekend Plaats: Arnhem&nbsp; Datum: 1942-10-13&nbsp; Onderwerp: Zend dekens en winterjas aan David Brandon, barak 62, kamp Westerbork

Hans JoachimFriedländer

Hans Joachim
Friedländer